چه کسی است که نداند سعدی در کنار شاعران بزرگی چون فردوسی و حافظ نقشی اساسی در احیا و حفظ زبان پارسی داشته است.
به گزارش خبرنگار گروه استان های باشگاه خبرنگاران جوان از شیراز، در ایام شیوع ویروس کرونا و کاهش سفر های گردشگری با ما در فضای مجازی همراه شوید تا با شاعر اخلاق مدار حافظ زبان پارسی سعدی شیرازی بیشتر آشنا شوید.
سعدی شیرازی استاد مسلم سخن، شاعراخلاق مداری است که توانست با اندوخته های حکیمانه و واژه های دلنشین بنای استوار زبان فارسی را مستحکم سازد و با سرودن شعر های ناب و خلق شاهکار هایی چون گلستان و بوستان خدمتی ارزنده به ادب و فرهنگ این مرز و بوم کند.
سفر در دنیای مجازی با استاد سخن شاعر اخلاق مدار سعدی شیرازی
مشرف الدین مصلح بن عبدالله سعدی شیرازی شاعر، نویسنده و از بزرگترین سخن سرایان جهان در سده هفتم هجری است.او در شیراز دیده به جهان گشود، شهرت او بیشتر به دلیل نظم و نثر آهنگین و غنی سعدی به بشمار می رود.این شاعر از چنان اعتبار و جایگاهی برخوردار است که به او لقب استاد سخن و شیخ اجل داده اند.سعدی در برهه ای به دلیل شرایط نابسامان ایران، کشور را ترک کرد و این امر سر آغازی بر سفر های طولانی او بود.
او پس از چندین سال سفر با اندوخته و تجربه های فراوان به وطن بازگشت و به تألیف آثار خود پرداخت.مواعظ، صاحبیه، قصاید سعدی، مراثی سعدی، مفردات سعدی، کتاب نصیحه الملوک، رساله در عقل و عشق، الجواب، مجالس پنجگانه و هزلیات سعدی از جمله اثر های استاد سخن پارسی محسوب می شود.
غزلیات شیخ سعدی از مشهورترین آثار او به شمار می رود که در قالب نظم و نثر سروده شده است.در تمامی شعر های او سعی شد تا فاصله ایجاد شده اجتماعی که شامل شکاف های فرهنگی، قومی، زبانی و مذهبی است، بیرنگ شود تا بتواند به انسجام و همبستگی دست یابد.
او معتقد بود که تضمین سلامت و امنیت فردی در جامعه تنها در زمانی انجام می شود که منشا و صاحب قدرت سیاسی به حفظ و حراست از حقوق افراد جامعه توجه و بدان عمل کند.
شهرت سعدی تنها مختص به ایران نیست، حتی در زمان خودش به هندوستان و آسیای صغیر نیز آوازه اش رسید. آوازه این شاعر بیانگر چند نکته بود، نخست اینکه او زبان شیوای خود را وقف مدح و احساسات عاشقانه نکرد و دیگر آن که او شاعری جهانگرد به شمار می رفت که تجربه های خود را برای دیگران با زیبایی و شیرینی بیان می کرد.
همچنین سعدی شیرازی به شاعری شوخ طبع و بذله گو مشهور است که این امر سبب می شود تا خواننده مجذوب شخصیت و اندیشه های او شود.این شاعر بلندآوازه پس از عمری تلاش در راه غنی سازی ادبیات فارسی در نیمه دوم سده هفتم خورشیدی به دیار حق شتافت و اینک آرامگاه او در شهر شیراز میعادگاه دوستداران اهل فرهنگ و ادب است.
اول اردیبهشت ماه، روز بزرگداشت شیخ اجل سعدی بزرگ، خرامان از راه می رسد و در این فرخنده روز ما یاد او را گرامی می داریم، چون او یاد ما و یاد مردمان همه عصر ها و نسل ها را گرامی داشته است، و در حقیقت این اوست که هم ما را به یاد کرد خودش وا می دارد، هم ما را به یاد خودمان می اندازد.
سفر در دنیای مجازی با استاد سخن شاعر اخلاق مدار سعدی شیرازی
بسیاری از دانشوران و سعدی شناسان توجه به آثار و اخلاق سعدی و الهام گرفتن از شخصیت برجسته استاد سخن را لازمه و ضرورت زندگی امروزی می دانند و معتقدند توجه به آثار و اندیشه های شیخ اجل موجب بازشناسی فرهنگ غنی ایرانی می شود.
سعدی شاعری است که بیش از همه شاعران به احوال مردمان از جهات مختلف نگریسته و به یاری نبوغ و تجربه سرشار خویش مطالبی نگاشته که تا زمانی که انسان و انسانیت برقرار است و از رونق و اعتبار نخواهد افتاد.
آیا در آثار سعدی سخنی متناسب با شرایط امروز جامعه و جود دارد؟
محمد حسین کرمی استاد دانشگاه شیراز در گفت و گو با خبرنگار گروه استان های باشگاه خبرنگاران جوان از شیراز، گفت: سعدی از بیماری و وظیفه انسانی در این روزگار چیز ها گفته است؟! سفارش هایش به صاحبان حکومت و قدرت و مکنت و به همه مردم جامعه، چه بسیار و چه مقدار ارزشمند است.
اینکه سعدی فرموده است:
اگر در سرای سعادت کس است
ز گفتار سعدیش حرفی بس است،
سخنی به گزاف نیست! کافی است شما به همین چند بیت زیر که این روز ها از قول بسیاری از حاکمان جهان هم نقل می شود توجه کنید.
بنی آدم اعضای یک پیکرند
که در آفرینش ز یک گوهرند
چو عضوی به درد آورد روزگار
دگر عضو ها را نماند قرار
تو کز محنت دیگران بی غمی
نشاید که نامت نهند آدمی
او بیان کرد: اگر مضامین این ابیات و یا فقط بیت آخر، مورد توجه و عمل قرار گیرد، مشکلات بسیاری از مردم جهان رفع می شود.
سفر در دنیای مجازی با استاد سخن شاعر اخلاق مدار سعدی شیرازی
کرمی تصریح کرد: فقط به دو حکایت از بوستان سعدی که بار ها خوانده و شنیده اید یک بار دیگر توجه کنید:
یکی حکایت عمر بن عبدالعزیز مردی خوشنام از سلسله بدنام بنی امیه، که انگشتر بسیار گرانبهایی داشت و در روزگاری که خشکسالی و تنگدستی مردم را تهدید می کرد، آن را فروخت و خرج مردمش کرد.
سفر در دنیای مجازی با استاد سخن شاعر اخلاق مدار سعدی شیرازی
چو در مردم آرام و قوّت ندید
خود آسوده بودن مروّت ندید
چو بیند کسی زهر در کام خلق
کی اش بگذرد آب نوشین به حلق
بفرمود بفروختندش به سیم
که رحم آمدش بر فقیر و یتیم
انگشتری که هیچ، همین امروز چه مقدار ارز و سکه در خانه ها و گاو صندوق ها پنهان شده و به کار هیچ کس نمی آید، نه صاحبان آنها و نه دیگران، و چه سود که مردم از فقر و ناداری چه رنج ها می کشند.
گروهی به ملامت او پرداختند که دیگر چنین چیز ارزشمندی به دست نخواهی آورد.
او گریه می کرد و می گفت:
که زشت است پیرایه بر شهریار
دل شهری از ناتوانی فگار
مرا شاید انگشتری بی نگین
نشاید دل خلقی اندوهگین
خنک آنکه آسایش مرد و زن
گزیند بر آسایش خویشتن
نکردند رغبت هنرپروران
به شادی خویش از غم دیگران
اگر خوش بخسبد ملک بر سریر
نه پندارد آسوده خسبد فقیر
یکی دیگر حکایت آتش سوزی در بازار بغداد است که بدون هیچ گونه توضیح اضافی توجه کنید تا ببینیم سعدی هشت قرن پیش برای امروز ما چه گفته است.
شبی دود خلق (آه) آتشی برفروخت
شنیدم که بغداد نیمی بسوخت
یکی شکر گفت اندر آن خاک و دود
که دکان ما را گزندی نبود!
استاد دانشگاه شیراز ادامه داد: این دو بیت احوال چند درصد از ما مردمان را، در همین روزگاری که آتش ناداری و بیماری به جان مردم افتاده است، بیان می کند! ببینیم سعدی از زبان جهان دیده ای که باید خود او باشد چه می گوید:
جهاندیده ای گفتش ای بوالهوس
تو را خود غم خویشتن بود و بس
پسندی که شهری بسوزد به نار
اگرچه سرایت بود برکنار
به جز سنگدل کی کند معده تنگ
چوبیند کسان بر شکم بسته سنگ
توانگر خود آن لقمه، چون می خورد
چو بیند که درویش خون میخورد! مگو تندرست است رنجور دار
که می پیچد از غصه رنجور وار
رنجور یعنی بیمار، رنجور دار یعنی کسی که از بیمار پرستاری می کند.
تنکدل یعنی انسان های حساس و نازک دل
تنکدل چو یاران به منزل رسند
نخسبد که واماندگان از پس اند! دل پادشاهان شود بارکش
چو بینند در گِل، خَر خارکِش
اگر در سرای سعادت کس است
ز گفتار سعدیش حرفی بس است
همینت بسنده است اگر بشنوی
که گر خار کاری سمن ندروی
مثبت اندیشی در جهان بینی سعدی
اکبر صیاد کوه عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز در گفت و گو با خبرنگار گروه استان های باشگاه خبرنگاران جوان از شیراز، گفت: بی گمان هر شاعر، نویسنده یا هنرمندی که بتواند دل انسان های زیادی را بدست آورد و در فراز و نشیب های گوناگون تاریخ ماندگار بماند و همراه با خوشی ها و ناخوشی های مردم باشد، این چنین شخصیتی به هنر ناب دست یافته است و کالای ارزشمندی برای ارائه کردن در دست دارد.
او، اضافه کرد: شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی بی تردید یکی از این شخصیت های بزرگ تاریخی است که از زمان حیاتش تا کنون، نه تنها در میان جامعه پارسی زبانان بلکه در بسیاری از نقاط جهان مردم خوان اندیشه و هنر او بهره مند شده اند.
سفر در دنیای مجازی با استاد سخن شاعر اخلاق مدار سعدی شیرازی
صیاد کوه اظهار کرد: بنیادی ترین پرسشی که برای همه سعدی پژوهان و مخاطبان شیخ اجل همواره مطرح بوده این است که رمز و راز این رویکرد همگانی فرا مکانی و فرا زمانی در چیست؟
او تاکید کرد: بسیاری از سعدی شناسان با تمرکز بر محور های گوناگون ذهن و زبان شیخ اجل تلاش کرده اند رمزی از این پیروزی جهان گیر را بگشایند که یکی از این عوامل رویکرد گسترده به جهان اندیشگانی و فکر جهان بینی او ارتباط دارد.
اندیشه ای که مولانا می فرماید: همه هستی انسان است.
ای برادر تو همه اندیشه ای مابقی خود استخوان ریشه ای
گر گل است اندیشه تو گلشنی ور بود خاری تو هیمه گلخنی
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز گفت: این جهان اندیشگانی و فکری یک هندسه و یک چهار چوب دارد که با بررسی آثار او، می توان تا حدود زیادی خطوط آن را ترسیم کرد.
صیاد کوه بیان کرد: با تامل در آثار شیخ اجل این نکته آشکار می شود که یکی از خطوط برجسته و پر بسامد جهان بینی او، شادکامی و مثبت اندیشی است تا بتوان نمایندگی خط فکری ایشان را به بیت های زیر ارتباط داد.
هنوز با همه دردم امید به درمان است
که آخری بود آخر شبان یلدا را
به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست
عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست
او، افزود: این بیت ها و اشعار که در آثار شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی به فراوانی دیده می شود مانند یک الگو و سرمشق مورد اعتماد و تاکید در جهان بینی سعدی است، که مستندات این گفته را می توان در نتیجه های مثبت و خوش بینانه بسیاری از حکایت های گلستان و بوستان سعدی یافت، یا در بخش عظیمی از غزلیات او این روایت فکری را می توان به آسانی مشاهده کرد.
صیاد کوه اضافه کرد: اگر جفت واژ هایی مانند (سازگاری و خشونت)، (امید و نامیدی)، (شادی و غم)، (پویایی و ایستایی) و (راستی و دروغ) را در آثار او دنبال کنیم پسامد حضور واژ های مثبت و انرژی بخش در آثار چشمگیر بوده و این امر اتفاقی نیست بلکه تشعشع یا بازتابی بوده که از دل و فکر شیخ اجل به بیرون رسیده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز اظهار کرد: در این روز های تلخ که کرونا بر جهان حکمرانی می کند لازم است جامعه شناسان و دست اندرکاران امور فرهنگی در پی تغییر یا ایجاد الگوهایی باشند که شیخ بزرگ شیراز سفارش کرده است.
او، گفت: تغییر الگواره های فکری و اجتماعی همواره برای ملت هایی که قصد تغییر و رسیدن به کمال را داشته باشند، با فرصت مغتنمی بوده که در این برهه دشوار بهتر است جامعه جهانی الگو واره های القاء کننده نا امیدی و منفی نگری را به سمت الگو واره های مثبت اندیشی، شادی و امید تغییر دهند.
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز بیان کرد: اگر چه در حال حاضر نقطه های مثبت اندیشی و زیست شادمانه در فرهنگمان کم رنگ شده، اما پیشینه غنی فرهنگی و ادبی ما، این امکان را در اختیار جامعه قرار می دهد تا بدین تغییر الگویی بیندیشیم و در این راه اندیشه ها و پیشنهاد های بزرگانی مانند شیخ اجل می تواند بسیار راه گشا باشد.
مانند بیت زیر
رقص وقتی مسلمت باشد
کاستین بر دو عالم افشانی
