از سفارش‏های بسیار مهمی که قرآن کریم، پیامبر اسلام و ائمه طاهرین علیهم السلام به ما دارند، این است که: فرصت‏هایی که در اختیار دارید، غنیمت بدانید.حال چه کسانی در این دنیا از فرصتهایی که خداوند در اختیارشان قرار داده بهره نمی برند که در روز قیامت حسرت می خورند؟
1- خوبان. روز قیامت حسرت سراسر وجود انسان را فرامی‏گیرد، حتّی خوبان نیز حسرت می‏خورند که ای کاش در دنیا، اعمال نیک بهتر و بیشتری انجام می‏دادند.

2- پیروان طاغوت وبی توجهان به نصایح خدا ومعصومین:درد دیگر این است که انسان در دنیا موعظه‏ها و نصایح خدا و پیامبر و ائمه علیهم السلام را نسبت به این فرصت‏ها به سخره بگیرد.قرآن می‏فرماید: «یَا حَسْرَتی‏ عَلی مَا فَرَّطْتُ فِی جَنبِ اللّهِ» (1)انسان در آن روز می‏گوید: دریغا از آنچه در حقّ خدا کوتاهی کردم.

طبق بعضی روایات حسرت در این آیه مربوط به کسانی است که رهبران آسمانی و اوصیای پیامبر علیهم السلام را رها کرده و به‏دنبال رهبران فاسق رفتند.

3- منکران رسالت. رسول خدا صلی الله علیه و آله به ابوذر فرمود: روز قیامت کسانی که مقام رسالت مرا قبول نکردند، در حال کوری و کری و در تاریکی‏های قیامت حاضر می‏شوند و می‏گویند: وای بر ما به خاطر کوتاهی‏هایی که در حقّ خداوند مرتکب شدیم!

4- گویندگان بی‏عمل. امام باقر علیه السلام فرمود: بیشترین حسرت در قیامت از کسانی است که در کلام وبیان خود از عدالت دم زدند، ولی به آن عمل نکردند.

5- افراد تندرو و افراطی نیز به هنگام قیامت حسرت‏ها دارند.(2)

6- جاهلان. گروه دیگری که در قیامت حسرت می‏خورند کسانی هستند که توانایی‏تحصیل علم را داشته‏اند، ولی به دنبال فراگیری آن نرفته‏اند.رسول الله می فرمایند: دو کس روز رستاخیز از همه مردم بیشتر حسرت می خورند : یکی مردی که در دنیا برای طلب دانش فرصت داشته ولی به جستجوی آن برنخاسته است، یکی دیگر مردی که دانشی بدیگری آموخته وشاگرد وی از آن بهره‏مند شده ولی او بی‏بهره مانده است.(3)

7- عالم بی‏عمل. کسانی که مردم به خاطر حرف‏شنوی آنان اهل‏بهشت شدند، ولی خودشان به خاطر نداشتن عمل اهل دوزخند.(4)

8- اهل همنشینی و مجالست‏های بیهوده. در حدیث می‏خوانیم: هرگاه گروهی در جلسه‏ای گرد هم بنشینند و به جای یاد خدا به حرف‏های بیهوده سرگرم شوند، روز قیامت این مجلس برای آنان وسیله حسرت خواهد بود. (5)

9- گناهکاران. در دعا می‏خوانیم: «أعُوذُ بِکَ مِنَ الذُّنُوبِ الَّتِی تُورِثُ النَّدَمَ»(6) خدایا! از گناهانی که سبب ندامت وپشیمانی من در روز قیامت می‏شود به تو پناه می‏برم.
10- ریاست‏طلبان. آنان که برای ریاست دنیا حرص می‏زنند، روز قیامت گرفتار حسرتی بزرگ خواهند شد.(7)

11- کسانی که در دنیا توسط دوستان نااهل دچار انحراف شده‏اند، در روز قیامت غرق در حسرتند و فریاد می‏زنند: «یَا وَیْلَتی‏ لَیْتَنِی لَم اتَّخِذْ فُلاناً خَلِیلًا» وای بر من ای کاش فلانی را برای خودم به عنوان دوست قرار نمی‏دادم، و از شدت ناراحتی دو دست خود را در دهان گذارده و به دندان می‏گیرد و می‏گوید: دوست بد مرا از راه خدا دور و منحرف کرد و ای کاش (به جای دوستی با فلانی،) با رسول خدا راهی پیدا می‏کردم.(8)

12- ثروت‏اندوزان. از جمله افرادی که در قیامت بسیار حسرت می‏خورند، کسانی هستند که در طول عمر خود اموالی را چه بسا از راه نامشروع بدست آوردند، ولی مهلت بهره‏گیری از آن را نداشته و از دنیا رفته‏اند و آن اموال به دست کسانی رسیده است که آنان در راه خدا خرج کرده‏اند و بدین وسیله صاحب مال به جهنّم رفته،ولی وارث نیکوکار به بهشت می‏رود.

امام صادق علیه السلام درباره آیه‏ «وَیَراهُمُ اللّهُ اعمالَهُم حَسَراتٍ» (9)فرمود: آیه درمورد کسی است که در زمان حیات خود، به جمع اموال و ثروت‏اندوزی پرداخته و به محرومان کمک نکرده است، پس از مرگ او اگر وارثان در راه خیر و مسیر الهی صرف کنند، تلاش از صاحب مال ولی پاداش برای وارث است، و اگر در راه گناه صرف کنند، باز او با بجاگذاردن این اموال در دست وارث، گناهکار را یاری کرده- در گناهش نیز شریک است- و سبب ندامت و حسرتش می‏گردد. (10)

یعنی از این سرمایه‏ها و ثروت‏ها، با هدایتی که قرآن و روایات دارند، استفاده کنیم و این سرمایه‏ها را معطل و متوقف نگذاریم. در نتیجه می‏فرماید: روزی خواهد رسید که این فرصت‏ها، غنیمت‏ها و سرمایه‏ها از دست شما خواهد رفت و راه هر گونه جبرانی به روی شما بسته خواهد شد. اوج این سفارش‏ها در قرآن کریم، در سوره مبارکه زمر است که آیات بسیار مهمی است.

اصرار این آیات بر این اساس است که قبل از این که فرصت‏ها از دست برود، از آن فرصت‏های الهیه ملکوتیّه، بهره‏ای نصیب خود کنید. در سوره زمر، در پایان یکی از آیات می‏گوید:

«أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ یا حَسْرَتی‏ عَلی‏ ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ»(11)

ترکیب آیه را ببینید که چقدر محکم است. بحث خودخوری، اندوه و غصه انسانی که فرصت را از دست داده در میان است؛ «فَرَّطْتُ» یعنی کوتاهی کامل‏ «فِی‏جَنْبِ اللَّهِ» یعنی چقدر خدا به من محبت، لطف، کرم و رحمت داشت که همه نوع فرصتی، آن هم فرصت‏هایی که غنیمت و سرمایه است، در اختیار من گذاشت، ولی من‏ «فَرَّطْتُ» کاملًا نسبت به این فرصت‏ها کوتاهی کردم. فرصت‏ها را بدون بهره و منفعت، معطّل گذاشتم تا از دست رفت و اکنون اندوه و درد شدید نصیب من شده است.

13-آدم‏کشی، رهاکردن بستگان، نداشتن وصیّت، بی‏اعتنایی به حقوق مردم و نپرداختن زکات، هر کدام وسیله حسرت در قیامت خواهد بود.

کلام آخر: بارالها ما را از آن ندامت‏های مخفی و آشکار و از آن حسرت‏های سخت در تمام مراحل نجات بده‏.