سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران مؤسسه ای آموزشی، علمی، پژوهشی و خدماتی است که در دو بخش کتابخانه ملی و اسناد ملی به فعالیت تخصصی می پردازد.
پیشینه کتابخانه ملی ایران و فعالیت رسمی آن به سال 1316 شمسی برمی گردد. امّا در سال 1358 کتابخانه پهلوی سابق و در سال 1362 مرکز خدمات کتابداری در آن ادغام شد. سپس اساسنامه آن در تاریخ 2/8/1369 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده و اداره آن زیر نظر هیأت امنائی به ریاست رئیس جمهور قرار گرفت. اساسنامه تأسیس اسناد ملی ایران نیز در 17 اردیبهشت 1349 به تصویب مجلسین وقت رسید و فعالیت خود را زیرنظر سازمان امور اداری و استخدامی کشور آغاز کرد. سازمان اسناد ملی به عنوان آرشیو ملی وظیفه گردآوری، سازماندهی و خدمات رسانی کلیه اسناد کشور را به عهده دارد. این فعالیت تا سال 1381 ادامه یافت. دراین سال براساس مصوبه شورای عالی اداری، سازمان اسناد ملی ایران و کتابخانه ملی با هم ادغام و نهاد جدیدی با عنوان سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تأسیس شد.
این سازمان علاوه بر تهران، تاکنون در 9 استان نمایندگی دایر کرده است که یکی ازمهمترین و مجهزترین آنها مدیریت فارس می باشد.
این مدیریت در پی توافق با استانداری فارس در 3/3/1385 شروع بکار کرد. ساختمان کنونی در بیستم مهرماه 1388 همزمان با یاد روز حافظ با حضور ریاست محترم جمهوری بصورت رسمی افتتاح شد. این ساختمان در زمینی به وسعت بیش از 000/37 متر و در فضایی بیش از 9150 متر و در چهار طبقه ساخته شده است. از مشخصات ممتاز ساختمان، طراحی بخش های ضدعفونی، آزمایشگاه آسیب شناسی، کارگاه مرمت و صحافی، مخازن تخصصی انواع اسناد، کتب و منابع غیر کتابی، نمازخانه، نمایشگاه، سالن همایشها، تالارهای مطالعه، سیستم B.M.S ، رستوران و... را می توان نام برد.
علاوه بر این، ساختمان دارای استانداردهای جدید کتابخانه ای و همچنین پیش ساختهای کتابخانه دیجیتالی، اجرای امکانات اینترنتی و دسترسی on line با سازمان اسناد و کتابخانه ملی می باشد.
تاکنون بیش از دویست میلیون برگ اسناد و اوراق فاقد ارزش آرشیوی دستگاه ها و سازمان های دولتی استان امحاء، که در این میان فضایی حدود تقریبی دوازده هزار متر مربع از بایگانی های آنها آزاد گردیده و حدود هفت میلیون برگ اسناد دارای ارزش تحقیقی و پژوهشی در مرکز فارس آرشیو شده است.
این مرکز با دارا بودن چهار مخزن تخصصی با شرایط ایده آل نگهداری نسخ خطی و اسناد ٬ تعداد هزار جلد نسخ خطی و چاپ سنگی و سه هزار برگ اسناد نفیس و منحصر بفرد تاریخی را در خود جای داده است.
سازمان اسناد و کتابخانه مرکز فارس از زمان تأسیس به عنوان یک مرکز فرهنگی، پژوهشی مورد توجه و اقبال اصحاب فرهنگ بوده و به این مناسبت در برنامه های مهم شهر و استان نقش بسزایی ایفا نموده است.از جمله می توان به یادروزهای سعدی و حافظ، همایش هایی چون: خلیج فارس از پارس تا فارس، همایش نقش و جایگاه ناشرین و مؤلفان در کتابخانه ملی ... و نمایشگاه اسنادی متعهد اشاره کرد.
قدیمی ترین نسخه خطی موجود در مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس مربوط به قرن ششم هجری قمری که رساله¬ای عربی در باب حکمت است و دیوان حافظ مربوط به حدود صد سال پس از مرگ حافظ و قدیمی ترین سند ٬ مبایعه نامه ای متعلق به دوره افشاریه می باشد.
با رایزنی¬ها و فراخوان¬های مسئولین مرکز تاکنون حدود دو هزار برگ اسناد خطی و با ارزش قدیمی و حدود ۳۰۰ جلد نسخه خطی و چاپ سنگی به مرکز فارس اهدا شده است.تقریبا به طور مستمر این مرکز محل اهدای کتابهای چاپی توسط اهالی فرهنگ فارس می باشد.
این مرکز در راستای حفظ و صیانت از نام و آثار پیشکسوتان فرهنگی و ادبی و علمی استان تاکنون بیش از ده ها ساعت از خاطرات و تجربیات این بزرگان را جهت استفاده پژوهشگران و محققین بومی و انتقال به نسل های آینده ضبط و ثبت نموده است.
خدمات جاری مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس:
1.فیپا (فهرستنویسی پیش از انتشار)
2.شاپا (شماره استاندارد بین المللی پیایندها)
3.شابکا (شناسگر استاندارد بین المللی کتابخانه ها)
4.ثبت آثار- اجرای قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان.
5.اطلاع رسانی- اشاعه و ارائه خدمات اطلاعاتی تخصصی برای محققان و پژوهشگران.
6.ارتباط با سازمان و مؤسسات دولتی و ارائه مشاوره در زمینه اسناد.
7.شناسایی اسناد راکد و ارزشیابی و تعیین تکلیف آنها در دو بخش اسناد انتقالی و امحایی.
8.نگهداری اسناد انتقالی.
9.شناسایی اسناد با ارزش نگهداری دائم در خارج تشکیلات دولتی و برنامه ریزی برای انتقال آن به آرشیو ملی بصورت اهدایی، امانت و خرید آنها.
10.گردآوری اطلاعات مستند تاریخی از طریق انجام مصاحبه با شخصیت های مؤثر در تاریخ، علم، فرهنگ و ... در قالب تاریخ شفاهی.
11.استفاده از تالارهای مطالعه، تالار مرجع و تالار نشریات برای دانشجویان، پژوهشگران و دارندگان مدارک دانشگاهی.
12.پذیرش عضویت واجد شرایط در استان و سازمان مرکزی.
۱۳.برگزاری دوره های آموزشی کتابداری و آرشیو.
۱۴.راه اندازی نمایشگاه و فروشگاه کتاب.
خدمات آتی:
-راه اندازی بخش ضدعفونی اسناد و نسخ خطی
-راه اندازی آزمایشگاه آسیب شناسی
-راه اندازی کارگاه مرمت و صحافی
-راه اندازی تالار فارس شناسی
