در این دوره شعر صفارزاده دارای درون مایه سیاسی و با مضمون مقاومت دینی بود. مشهورترین شعر او در این زمان شعر «طنین» بود که بسیار بحث برانگیز شد. سرانجام صفارزاده در سال 1355 به اتهام نوشتن شعر مقاومت دینی و امضانکردن برگه عضویت اجباری در حزب رستاخیز، از دانشگاه اخراج شد. او در این دوره تمام وقت ... مریم رجبی نوشت: دکتر طاهره صفارزاده شاعر آبان است؛ 27 آبان 1315 در سیرجان نگاهش را به روی دنیا باز کرد و 4 آبان 1388 زندگی را وداع گفت. طاهره در خانواده ای سرشناس و اهل فرهنگ و ادب به دنیا آمد، اما تنها 5 سال داشت که پدر و مادرش را از دست داد. خود او درباره این اتفاق می گوید: «پدرم مردی اهل علم و عرفان بود. پنج سال از تولدم نگذشته بود که پدرم، درویش، به دلیل بیماری حصبه و عدم تشخیص صحیح پزشک درگذشت. مرگ او مادرم را بسیار ناراحت کرد. مادرم که رباب نام داشت، زن زیبا و دانایی بود و هنوز چند صباحی از مرگ پدرم نگذشته بود که یکی از مقامات شهر از او خواستگاری کرد. مادر که علاقه زیادی به پدر داشت و ماه های آخر بارداری را می گذراند، مرگ ناگهانی پدر مصیبت بزرگی را برای او به ارمغان آورد. او در فراق پدر چنان بی قرار و ناآرام بود که زودتر از زمان موعود فرزندش را به دنیا آورد و خود به سوی پدر شتافت. مراسم هفت مادر در چهلمین روز درگذشت پدر برگزار شد». سرودن شعر در 13 سالگی با مرگ پدر و مادر، طاهره و خواهر و برادرانش تحت کفالت مادربزرگ قرار گرفتند؛ مادربزرگی که چشم پزشک و شاعر بود و ذوق ادبی خود را به نوه کوچکش هم منتقل کرده بود. طاهره در کرمان به مدرسه رفت و تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در این شهر سپری کرد. اولین شعری که او گفت در 13 سالگی بود و «بینوا و زمستان» نام داشت. استاد باستانی پاریزی که آن زمان دبیر دبیرستان بهمن یار بود پیشنهاد داد برای این شعر جایزه ای به طاهره بدهند و به همین دلیل رییس آموزش وپرورش استان یک جلد دیوان جامی به طاهره اهدا کرد. جدایی از همسر و از دست دادن فرزند طاهره صفارزاده پس از اتمام تحصیلات متوسطه در آزمون ورودی دانشگاه در رشته های حقوق، زبان و ادبیات فارسی و زبان و ادبیات انگلیسی قبول شد، اما چون میان این رشته ها تردید داشت، استخاره کرد. نتیجه استخاره، انتخاب رشته زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاه شیراز بود. صفارزاده سال 1337 از دانشگاه فارغ التحصیل شد و در همان سال با دکتر محمدرضا جبارپور از دوستان برادرش ازدواج کرد، اما مدت کوتاهی بعد، زمانی که باردار بود، متوجه اعتیاد همسرش شد. تا این که پس از تولد علیرضا درخواست طلاق داد و به همراه پسر یک ساله اش به تهران آمد. صفارزاده درباره ادامه زندگیش می گوید: «... در همان زمان بورسیه ای سه ماهه برای گذراندن دوره ای در انگلستان دادند. در ابتدا ترک فرزندم برایم سخت بود. در آن دوران بعد از اتمام کار، تمام وقتم را با پسرم می گذراندم. وقتی بورسیه انگلستان تخصیص یافت، بسیاری از همکاران از انتخاب من تعجب کردند و برخی خوشحال بودند، اما نگرانی دوری از فرزندم مانع رفتنم بود. خواهرم که پسرم را مثل خود من در دامانش پرورش می داد، به من اطمینان داد که سه ماه زمان کوتاهی است و زود سپری می شود و گذراندن این دوره امکانات بیشتری را برای کودک به ارمغان می آورد و شرایط کاری بهتری مهیا می شود و در نتیجه زندگی راحت تر برای علیرضا فراهم می شود. بنابراین فرزندم را به خواهرم سپردم و مأموریت انگلستان را پذیرفتم. فراق و دوری از پسرم برایم بسیار سخت و طاقت فرسا بود. روزها مشغول بودم، اما به محض بازگشت به محل اقامتم، دوری از او بی قرارم می کرد. هنوز یک ماه از اقامتم نگذشته بود که یک روز جلال تلگرافی برایم فرستاد؛ نوشته بود باید هر چه سریع تر به ایران بازگردم. من بی خبر از همه جا، با ترس و نگرانی بازگشتم. خواهرم مرا در آغوش کشید، برادرهایم بهت زده به من زل زده بودند، بالاخره جلال شرح واقعه را بیان کرد و گفت علیرضا هنگام بازی با پسرخواهرم زمین می خورد و دست و پایش زخمی می شود؛ و او برای مراقبت بیشتر علیرضا را به درمانگاه می برد تا به او واکسن کزاز بزنند، اما با تزریق واکسن دچار خفگی می شود و در همان لحظه از دنیا می رود». تدریس اشعار صفارزاده به عنوان واحد درسی صفارزاده پس از درگذشت فرزندش برای ادامه تحصیل به انگلیس و سپس به آمریکا رفت و در دانشگاه آیووا به تحصیل پرداخت. او در این دانشگاه در گروه نویسندگان بین المللی پذیرفته شد و درجه MFA (مخففMaster of Fine Arts به معنای استاد هنرهای زیبا) را به دست آورد. صفارزاده دروس «شعر امروز جهان»، «نقد ادبی»، «نقد علمی ترجمه» و «سینمای مستند» را به عنوان دروس اصلی انتخاب کرد. سینما را نیز به عنوان هنر دوم برگزید و دو فیلم کوتاه ساخت. طاهره صفارزاده در این دوره، یعنی در سال 1968 کتاب چتر سرخ را که شامل شعرهای انگلیسی اش بود، به چاپ رساند. بسیاری از شعرهای این کتاب به زبان های مختلف ترجمه شدند و برخی از شعرهای او نیز در برخی کشورها به عنوان واحد درسی تدریس می شوند. حتی برخی از موسیقی دانان آلمانی و آمریکایی از جمله یوآخیم. ف. و اشنایدر و دیوید فدرولف نیز شعرهای صفارزاده را دست مایه خلق آثار موسیقایی خود قرار دادند. صفارزاده پس از اتمام تحصیلاتش در آمریکا به ایران برگشت و درخواست تدریس داد، اما به دلیل فعالیت های سیاسی که داخل و خارج از ایران انجام می داد، مشکلاتی برای استخدام او وجود داشت. با وجود این، به دلیل کمبود استاد ترجمه در سال 1349 مقامات با استخدام او در دانشگاه ملی (شهید بهشتی فعلی) موافقت کردند. دکتر صفارزاده پایه گذار آموزش ترجمه به عنوان یک علم و برگزارکننده نخستین کارگاه «نقد عملی ترجمه» در دانشگاه های ایران محسوب می شود. او با هدف علمی سازی و سامان بخشی به ترجمه در ایران، با موافقت استادش به جای شرکت در کلاس به منظور تدوین یک روش جامع و کاربردی، با مراجعه به کتابخانه ها و کتابفروشی ها به مطالعه، یادداشت برداری و گردآوری نوشته ها، سخنرانی ها و عقاید صاحب نظران درباره روش ترجمه پرداخت و متد مورد نظر خود را پیدا کرد. براساس این مطالعات از ابتدای تدریس خود در ایران روشی مبنی بر شناخت و تطابق مفهومی ، دستوری و ساختاری دو زبان مبدأ و مقصد ابداع کرد و این شیوه توسط بسیاری از همکاران او مورد استفاده قرار گرفت. اخراج از دانشگاه به دلیل عدم عضویت در حزب توده در این دوره شعر صفارزاده دارای درون مایه سیاسی و با مضمون مقاومت دینی بود. مشهورترین شعر او در این زمان شعر «طنین» بود که بسیار بحث برانگیز شد. سرانجام صفارزاده در سال 1355 به اتهام نوشتن شعر مقاومت دینی و امضانکردن برگه عضویت اجباری در حزب رستاخیز، از دانشگاه اخراج شد. او در این دوره تمام وقت خود را وقف خواندن تفاسیر و مطالعات قرآنی کرد. کتاب «سفر پنجم» او که دربرگیرنده اشعار مقاومت با مضامین دینی است، در سال 1356 برای نخستین بار چاپ شد و تنها در دو ماه، به سه چاپ با شمارگان سی هزار رسید. دکتر طاهره صفارزاده پس از انقلاب از سوی همکاران خود در دانشگاه شهید بهشتی به عنوان رییس دانشگاه و نیز رییس دانشکده ادبیات انتخاب شد و همزمان با سرپرستی دانشکده ادبیات «طرح بازآموزی دبیران » را به اجرا درآورد. در سال 59 برخی گروه ها با تدریس زبان های خارجی در ایران مخالفت کردند، اما صفارزاده مقالاتی درباره ضرورت آموزش زبان های خارجی در رشته های علمی نوشت و به همین دلیل ستاد انقلاب فرهنگی از او برای برنامه ریزی زبان های خارجی دعوت کرد. او نیز طرحی ارایه داد که به تصویب ستاد انقلاب فرهنگی رسید و برای نخستین بار برای کلیه رشته های علمی دانشگاه ها، کتاب های زبان تخصصی به زبان های انگلیسی ، فرانسه ، آلمانی و روسی تألیف شد. تنها کسی که در آسیا برای ترجمه اصول علمی ارائه کرده است دکتر صفارزاده تئوری های مهمی در زمینه نقد ادبی ، نقد ترجمه و ترجمه تخصصی ارایه کرده است . تئوری ترجمه تخصصی او که تأثیر آموختن رشته های مختلف علمی به سبب تمرکز ذهن بر روی واژگان تخصصی را نشان می دهد، به تأیید متخصصان مغز و اعصاب رسیده است . در فستیوال شعر آسیایی داکا در سال 1365 صفارزاده به عنوان یکی از 5 عضو بنیان گذار کمیته ترجمه آسیا برگزیده شد. رییس فستیوال درباره این انتخاب گفت : «ما معتقدیم که یک نفر در این سر دنیا از علم ترجمه حرف زده و اصولی عرضه کرده و آن یک نفر، خانم طاهره صفارزاده است». دریافت لقب خادم القرآن صفارزاده اما تنها در حوزه ترجمه زبان انگلیسی فعالیت نداشت. یکی از فعالیت های مهم صفارزاده در زمینه ترجمه قرآن است که سال ها در این حوزه فعالیت کرد و نتیجه آن ترجمه قرآن به نام «قرآن حکیم» بود. او در کتاب «ترجمه مفاهیم بنیادی قرآن مجید» به کشف یکی از کاستی های مهم ترجمه های فارسی و انگلیسی؛ یعنی عدم ایجاد ارتباط نام های خداوند (اسماء الحسنی ) با آیات قرآن دست یافته است. به پیشنهاد صفارزاده درسی با عنوان «بررسی ترجمه های متون اسلامی « در برنامه درسی گنجانده شد که تدریس این واحد درسی موجب توجه او به اشکال های معادل یابی ترجمه های فارسی و انگلیسی قرآن مجید شد. این برخورد علمی باعث شد او قرآن را به دو زبان انگلیسی و فارسی ترجمه کند. کتاب قرآن حکیم حاصل 27 سال مطالعه قرآن مجید، آموختن زبان عربی و تحقیق و یادداشت برداری از تفاسیر و منابع قرآنی است که از رجوع به قرآن برای کاربرد در شعر شروع شد و با ترجمه آن به دو زبان پایان یافت. همین فعالیت ها بود که باعث شد صفارزاده در سال 1380 لقب «خادم القرآن» را دریافت کند. انتخاب صفارزاده به عنوان شاعر مبارز و دانشمند مسلمان دکتر طاهره صفارزاده در ماه مارس 2006 هم زمان با برپایی جشن روز جهانی زن ، از سوی سازمان نویسندگان آفریقا و آسیا به عنوان شاعر مبارز و زن نخبه و دانشمند مسلمان برگزیده شد. در بخشی از نامه این سازمان آمده است: «ازآن جاکه دکتر طاهره صفارزاده ـ شاعر و نویسنده برجسته ایرانی ـ مبارزی بزرگ و نمونه والای یک زن دانشمند و افتخارآفرین مسلمان است، این سازمان ایشان را به پاس سابقه طولانی مبارزه و کوشش های علمی گسترده به عنوان شخصیت برگزیده سال جاری انتخاب کرده است». شعر صفارزاده برای پاسخ رد به خواستگارش صفارزاده در سال 1358 مجدداً ازدواج کرد. همسر دوم او دکتر عبدالوهاب نورانی وصال؛ شاعر، نویسنده و استاد دانشگاه بود که 25 سال قبل از این هم از صفارزاده خواستگاری کرده بود، اما طاهره به دلیل این که پسر از طبقه اشراف بود و او میانه خوبی با اشرافیت نداشت، به او جواب منفی داده بود. صفارزاده در پاسخ به خواستگاری وصال این شعر را سروده بود: من آتش گاه احساسم تو را ای توده برف... در خود نمی گیرم چه می ترسم که خاموشم کنی از یاد انسان ها من آن انسان تنهایم که می فهمم غم و حرمان «تنها» را سکوت صبرداران و خروش خشم داران را ولی هرگز تو را ای کودک نادان شادی ها نمی فهمم تو همرنگ من... آزاده هرگز نیستی ای مرد روان شو سوی آن قومی که سنگین اند از سنگ جواهرها که رنگین اند از رنگ دورویی ها که خاموش اند از غوغای انسان ها برو کورانه دست همسری برگیر تا پا جای کهنه اجداد بگذاری 25 بعد طاهره با دکتر وصال که پس از پاسخ رد او مجرد مانده بود، ازدواج کرد و مدتی به باغ 10 هزار متری شوهرش در قصرالدشت شیراز رفت، اما ثروت سرشار همسرش و وسایل عتیقه خانه او برایش جذابیتی نداشت؛ طوری که یک روز از مستخدم خانه خواست اتاقی را برای او خالی کند و در آن اتاق جز سجاده و قرآن هیچ چیز نباشد، اما باز هم طاهره در آن محیط آرام نبود. پس به اتفاق شوهرش به تهران آمد و خانه ای 60 متری در میدان فلسطین خریدند. زندگی مشترک آن ها تا زمان درگذشت دکتر وصال در دی ماه 1373 ادامه داشت. طاهره صفارزاده در مهرماه سال 1387 به علت ضایعه مغزی در بیمارستان ایران مهر تهران بستری شد و در چهارم آبان همان سال در سن 72 سالگی از دنیا بدرود گفت. پیکر او در امام زاده صالح تهران به خاک سپرده شد. شعری که فرح آن را ممنوع الانتشار کرد صفارزاده بیشتر با شعر «کودک قرن» در میان جامعه ادبی ایران شناخته شد. شعری که در آن به زندگی زنان مدرن و وضعیت بچه های این زنان اشاره شده بود. فرح این شعر را ممنوع الانتشار کرد چون آن را توهینی به زنان اشراف می دانست. در بخشی از شعر کودک قرن آمده است: کودک این قرن هر شب در حصار خانه ای تنهاست پر نیاز از خواب، اما وحشتش از بستر آینده و فرداست شب چو خواب آید درون دیده او پرسد از خود «باز امشب مادرم کو؟» بانگ آرامی برآید: چشم بر هم نه که امشب مادرت اینجاست پشت یک میز، زیر پای دودهای تلخ سربی رنگ در میان شعله های خدعه و نیرنگ چهره اش لبریز از زنگار فکر برد فکر باخت، فکر پوچ، فکر هیچ، مانده در بن بست راهی تنگ... از هیاهوی شبان کام، آخرین دست، آخرین رقص، آخرین جام، آخرین دعوای ننگ و نام،کی رود در خواب راحت کودک این قرن نافرجام؟ طاهره صفارزاده شاعری منتقد بود و انتقادش را نیز با صراحت بیان می کرد. او حتی به هم جنسانش هم انتقاد می کند، آن جاکه می گوید: هر شب زن به جنگ آینه برمی خیزد با تکه سنگ های جواهر اما صداقت آینه حرف شکست را در نورهای اشک فریاد می کند عشق در اشعار صفارزاده صفارزاده شاعری نیست که مانند بسیاری از شاعرها به شعر عاشقانه شناخته شود و اساساً عشق در آثار او چندان پررنگ نیست، اما جایی هم که حاضر می شود عمیق و محسوس جلوه می کند. مثلاً در شعری می گوید: با هم از میان خمیازه ممتد روزهای مدرسه قدم زده بودیم نام هایمان را بر روی چنار مسجد محله کنده بودیم با هم سرود ملی را خوانده بودیم، بی آن که معنی اش را بدانیم پدرانمان هر روز به یک دیگر سلام می گفتند و من به مادرش که می توانست اشیا اتاق او را گردگیری کند و به لباس هایش دست بزند، رشک می بردم او چیز دیگری بود... یا در شعر دیگری عشق را به صحنه مبارزات سیاسی و اجتماعی می آورد: قلبم را همراه با شب نامه ای به جوانی دوچرخه سوار دادم ارتعاش انگشتانم تا دو کوچه دورتر در جیب های اُرمکم (مانتوی مدرسه) ادامه داشت طاهره صفارزاده در اشعار خود به «زن بودن» اشاره دارد و بازتاب دیدگاه های جامعه را نسبت به زنان می توانیم در شعر او جستجو کنیم. برای نمونه، در یکی از اشعار به تولد خودش اشاره می کند و می نویسد: من زادگاهم را ندیده ام جایی که مادرم بار سنگین بطنش را در زیر سقفی فرونهاد هنوز زنده است نخستین تیک تاک های قلب کوچکم، در سوراخ بخاری و درز آجر های کهنه و پیداست جای نگاهی شرمسار بر در و دیوار اتاق نگاه مادرم به پدرم، به پدربزرگم صدای خفیفی گفت: دختر است !... «طنین» عدالت خواهی در اشعار طاهره صفارزاده در اشعار صفارزاده دغدغه های عدالت خواهی و انقلابی گری موج می زند و به خصوص در دهه 50 این مضامین در اشعار او اوج می گیرد. صفارزاده در جایی می گوید: در باغ کودکی/ وقتی که باد می آمد/ و سیب می افتاد/ داور همیشه دانه اول را/ به خواهر کوچک تر می داد/ نبض مرا بگیر همهمه بودن دارد/ و اشتیاق عدالت/ تاریخ انفجار عدالت را/ تاریخ هم به یاد ندارد صفارزاده در شعر دیگری مضمون عدالت خواهی را با اعتقاد شیعی انتظار پیوند می زند و می نویسد: همیشه منتظرت هستم/ بی آنکه در رکود نشستن باشم/ همیشه منتظرت هستم/ چونان که من/ همیشه در حرکت هستم/ همیشه در مقابله/ تو مثل ماه/ ستاره/ خورشید همیشه هستی/ و می درخشی از بدر/ و می رسی از کعبه/ و کوفه همین تهران است /که بار اول می آیی/ و ذوالفقار را باز می کنی/ و ظلم را می بندی/ همیشه منتظرت هستم ای عدل وعده داده شده منابع 1. کتاب نبضم را بگیر، همهمه بودن دارد (در شرح زندگی و آثار طاهره صفارزاده)، منیژه آرمین، فاطمه ابراهیمی، انتشارات سوره مهر. 2. ایران زنان 3. خراسان نیوز