در کنار آشپزخانه عمارت چهل مقام، آرامگاه شیخ اطعمه قرار دارد. جوان از شیراز؛ گرد و غبار زمان چنان روی سنگ قبرش نشسته است که نمی گذارد رهگذران بدانند این جا شیخ جمال الدین ابو اسحق حلاج اطعمه شیرازی ،معروف به شیخ اطعمه از شاعران و نویسندگان طنز پرداز و نقیضه ساز ایران در قرن نهم به خواب ابدی رفته است.
او مبتکر شعر اطعمه و اشربه می خوانند. کل دیوانش در وصف خوراکی هاست. به علت ابتکاری که در موضوع داشته از زمان خودش معروف بوده است. اطلاعات بسیاری از زندگینامه و عقاید شیخ اطعمه را می توان از دیوانش فهمید . برای مثال او از اقامت در شیراز و فارس سخن گفته است : همچو بسحاق زشیراز برای بغرا تا به حدی است مرا میل خراسان که مپرس او حتی غذا هایی چون مزعفر شیراز را از غذاهایی چون بغرای خراسان برتر می داند : گرچه ملک خراسان گرفته ای بغرا کجا رسی تو به گرد مزعفر شیراز حسام پور استاد دانشگاه شیراز می گوید : شیخ اطعمه با تضمین وبهره از شعر بزرگان و توصیف غذاها گونه ی تازه ای ازطنز را وارد ادبیات کرد. برای مثال در جواب این بیت خواجه حافظ شیراز: آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند آیا بود که گوشه چشمی به ما کنند ! شیخ اطعمه می گوید : کیپا پزان ، دمی که سر کله ، وا کنند آیا بود که گوشه چشمی به ما کنند !
و در جواب این بیت سعدی رفیق مهربان و یار همدم همه کس دوست دارند و من هم می گوید برنج زرد و مرغ و قند باهم همه کس دوست می دارند و من هم حسام پور استاد دانشگاه شیراز می گوید : نقیضه در لغت ، به معنی ویران سازنده و شکننده است و در اصطلاح ادبی به معنای واژگونه جواب گفتن شعر کسی یا جواب شکننده و مخالف به شعر کسی دیگر دادن است . او می افزاید به جای نقیضه واژه ی پارودی در ادبیات غرب قرار گرفته است . دکتر سیروس شمیسا در کتاب انواع ادبی از این شعر با عنوان پارودی (parody) یعنی تقلید طنزآمیز از نمونه های معروف ادب یاد می کند. این نوع شعر بااین وسعت تا زمان ابواسحاق اطعمه سابقه نداشته و پس از او نیز کمتر شاعری راه او را دنبال کرده است.
حسام پور با بیان این که دیوان شیخ اطعمه فقط یک اثر ادبی طنز نیست می گوید :این منبعی ارزشمند از جایگاه فرهنگ ومردم شناسی است . که می توان به انواع غداهایی که سر سفره ی مردم قرن 8 و 9 هجری بوده است پی برد . برای مثال شیخ اطعمه از آوازه ی شهرت غذاهای هر شهر می گوید : برای مثال سماق را به عراق ،نان گردخانگی را به یزد ، آش مویز و انار رابه اصفهان ،نان و نان پزی رابه سمرقند منسوب می کندشیخ اطعمه از فواید و ضررغذا ها هم می گوید : هر که شد از بورک بی قلیه سودایی مزاج نان گرم و دنبه بریان بود او را علاج کلیات بسحق ترکیبی از شعر و نثر است . اشعارش از قصیده و غزل و قطعه و رباعی و فردیات ، تشکیل شده است . او کلام خود را در غزل مختصر و مفید می داند و در دیوانش گفته ی او چنین است : " چون حکما گفته اند اغذیه ،کثیرالکیفیت و قلیل الکمیت می باید، غزلیات صادق، باقی بود که دست از غذاباز دارند ، ما نیز ابیات غزلیات ، از هزار نگذرانیدیم ، تا رغبت مشتبهی ، صادق تر و با امزجه و طبایع ، موافق تر باشد .
بسحق اطعمه درباره ی شاعران نام آور ادب فارسی ، دیدی روشن و خردمندانه داشته است . او با این نگاه روشی نو و جدا از بزرگان انتخاب کرد و دراین باره گفت این بیت شنیده بودم که ... سخن هرچه گویم همه گفته اند بر و بوم او را همه رفته اند با وجود اوصاف فردوسی ، که نمک کلام او ، چاشنی دیگ هر طعام است و مثنویات نظامی ، که نبات ابیات او ، اطعمه طوطیان شکر زبان است و طیبات سعدی که در مذاق اهل وفاق بالاتفاق ، چون عسل شیرین است و غزلیات خواجه جمال الدین سلمان که در کام اهل کلام به مثابه شیر و انگبین است ... چه خیال پزم ...
و می گوید : گفت بسحاق چنین شعر ز انواع طعام تا شود گرسنه ، آن سیر که خواند یک بار و معتقد است که با گفتن از غذاها سر و حقیقت انسانی را بیان کرده است سر انسان در لباس نان و آب گفته شد والله اعلم با الصواب ذبیح الله صفا نیز در کتاب تاریخ ادبیات در ایران، به تفصیل از احوال و اشعارش شیخ اطعمه یاد کرده و می نویسد: «... اوصاف سخن او خالی از بیان آرزوهای پنهانی طبقات محروم جامعه آن زمان و شاید خود شاعر نبوده و حتی در پشت پرده این "اوصاف اغذیه و اطعمه" گاه به بعضی از معاصرین خود می تاخته است.. ح
شاعر غذا ها در کنار آشپزخانه!
شاعر غذا ها در کنار آشپزخانه!
summary-address :
latest News
On the occasion of the New Year, I extend my sincere greetings and best wishes to all faculty members, students, staff, alumni, and academic partners of Shiraz University. With appreciation for the efforts and achievements of the university community...
The commemoration ceremony and awarding of the first Qotb al-Din Shirazi Scientific reward in the field of astronomy and astrophysics was held on the second day of the National Astronomy and Astrophysics Conference, hosted by Shiraz University. This...
For the first time in the country, the Astronomy Entrepreneurs Exhibition was hosted at Shiraz University. According to the public relations office of Shiraz University, the exhibition coincided with the 18th National Astronomy and Astrophysics...
During the second meeting of the "Iran-Iraq Science Week," cooperation agreements were signed between Shiraz University and various Iraqi universities. According to the public relations office of Shiraz University, during the second "Iran-Iraq...
Dr. Zahra Riahi-Zamin, a Persian Language and Literature professor at Shiraz University, has been awarded the fourth Biennial Book Award of Fars. According to the Public Relations Office of Shiraz University, the awards ceremony took place on...
The National Award for Women in Science of Iran (In Honor of Professor Afsaneh Safavi) has been unveiled. According to the Public Relations Office of Shiraz University, during the closing ceremony of Research and Technology Week, held on the evening...
Launching of the Second International Conference on Artificial Intelligence and Software Engineering
The Second International Conference on Artificial Intelligence and Software Engineering officially commenced on Tuesday, December 25, at Shiraz University. It intends to enhance practical and theoretical knowledge and facilitate information exchange...
Dr. Seyyed Hamed Rastgar, a faculty member in the Telecommunications and Electronics Engineering Department at Shiraz University, was the representative of the Islamic Republic of Iran at the BRICS Young Scientists meeting. According to the Public...
According to the public relations office of Shiraz University, citing the Scientometrics Office of the Research and Technology Department of the university, based on a report by the Institute for Scientific and Technological Research of the Islamic...
Shiraz University has signed cooperation agreements with the University of Zaragoza in Spain and the National Research Council of Italy (CNR IRPI) aimed at enhancing scientific, research, and technological collaboration. According to the Public...
Dr. Mehrdad Niakosari, the professor of the Department of Food Science and Technology at Shiraz University, has been recognized as a national outstanding researcher. According to the public relations office of Shiraz University, at the 25th Festival...
According to the public relations office of Shiraz University, a graduation celebration for 500 international students from across the country was held at Shiraz University. Approximately 500 international students from various academic...