آیین بزرگداشت دکتر محمدتقی ایمان، استاد دانشگاه شیراز و چهرهی برگزیدهی علوم اجتماعی کشور در سال ۱۳۹۹، برگزار شد.
در این مراسم که بهصورت مجازی ترتیب یافت دکتر حمید نادگران (رئیس دانشگاه شیراز)، دکتر غلامعلی حداد عادل (رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی)، دکتر سید حمیدرضا حسنی (رئیس گروه فلسفهی علوم انسانی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه) و دکتر علیاصغر مصلح (رئیس انجمن فلسفهی میان فرهنگی ایران)، هریک طی سخنانی، به معرفی شخصیت و جایگاه علمی دکتر ایمان پرداختند.
رئیس دانشگاه شیراز ضمن ابراز مسرت از انتخاب دکتر ایمان، بهعنوان چهرهی برگزیدهی علوم اجتماعی کشور در سال ۱۳۹۹و تبریک به ایشان، این موضوع را مایهی مباهات دانست و تأکید کرد: حضور دکتر ایمان در دانشگاه شیراز بهعنوان یکی از استادان مبتکر و خلاق در حوزهی علوم انسانی و اجتماعی کشور و یکی از چهرههای بارز روششناسی در این حوزه، افتخار بزرگی برای خانوادهی بزرگ دانشگاه شیراز است.
ایشان ضمن اشاره به اهمیت حوزههای علوم انسانی و اجتماعی افزود: علیرغم فعالیتهای شایسته و عالی صورتگرفته در این زمینه، به نظر میرسد وقت آن رسیده که یک بازنگری در ساختار این رشتهها صورت بگیرد.
رئیس دانشگاه شیراز با تأکید بر لزوم بینالمللیسازی علوم انسانی و اجتماعی اظهار داشت: در دانشگاه شیراز، در این زمینه و همچنین ایجاد شتابدهندهها در زمینهی علوم انسانی و اجتماعی تلاشهای مفیدی صورت گرفته که امیدواریم ادامه داشته باشد.
دکتر نادگران در بخش دیگری از این مراسم نیز با اشاره به برنامهریزی دانشگاه شیراز برای ایجاد کرسیهای پژوهشی برای اعضای هیأتعلمی و توجه به جهتگیری علمی و برندسازی فردی اعضای هیأتعلمی، اظهار داشت: دکتر ایمان نمونهی یکی از استادان مبرز دانشگاه شیراز هستند که بهعنوان یک برند شناخته میشوند و جهتگیری علمی مشخصی دارند.
تلاش برای شناسایی و ارائهی راهکار مشکل «بحران هویت علم در کشور»؛ شاهبیت فعالیتهای علمی دکتر ایمان
در ادامهی این آیین دکتر حسنی، رئیس گروه فلسفهی علوم انسانی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، به معرفی جایگاه علمی دکتر ایمان پرداخت. ایشان مهمترین ویژگی علمی دکتر ایمان را بهعنوان فیلسوف علوم انسانی، توجه به این نکتهی مهم و اساسی و همینطور اصلیترین مشکل کشور ما در حوزهی علوم انسانی یعنی مشکل «بحران هویت علم در کشور» دانست و گفت: بهنظرم تلاش برای شناسایی و شناساندن عالمانه و فنی و ارائهی راهکار برای رفع این معضل، شاهبیت فعالیتهای علمی دکتر ایمان در بیش از دو دههی گذشته بوده است.
رئیس گروه فلسفهی علوم انسانی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه گفت: تلاش برای شناسایی و رفع بحران هویت علم در کشور، تمرکز فعالیتهای دکتر ایمان را حول "روششناسی علم" قابل درک میکند؛ بدینترتیب مجموعهفعالیتهای ایشان در اینباره را میتوان در محوریت شناسایی ویژگی «پارادایممحور بودن دانش» دانست.
بهگفتهی دکتر حسنی، لبکلام و مأموریتی که دکتر ایمان برای خود تعریف کرده، این بوده است که نشان دهد علم بهعنوان فرایند معتبر شناخت دقیق از واقعیت دنیای اجتماعی، متکی بر مدل منطقی خود (که همان پارادایم علم است) هویتیابی میشود.
ایشان در ادامه به آثار علمی دکتر ایمان اشاره کرد و توضیح داد: انتشار کتابهای مهم و تأثیرگذاری مانند «مبانی پارادایمی روشهای کمی و کیفی در علوم انسانی» که بعدها بهصورت دو کتاب درسی با عناوین «فلسفه روش تحقیق در علوم انسانی» و نیز «روششناسی تحقیقات کیفی»، بههمت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه منتشر شد و نیز کتاب «فلسفهی تحقیق در علوم اجتماعی» و همچنین ترجمه کتاب مهم «Approaches to Social Enquiry» تألیف نورمن بلیکی که با عنوان «پارادایمهای تحقیق در علوم انسانی» و با مقدمهای از دکتر ایمان منتشر شد، برای اولین بار ادبیات جدیدی را ایجاد کرد که نه صرفاً بهصورت ترجمه، بلکه عمدتاً با ادبیات بومی توانست ارتباط تأثیرگذاری با مخاطبین برقرار کند.
دکتر حسنی تأکید داشت: امروزه بهتحقیق میتوان اذعان کرد که با فعالیتها و آثار دکتر ایمان، دانشگاه شیراز و نیز گروه فلسفهی علوم انسانی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه بهعنوان قطب روششناسی کشور مطرح هستند.
وی افزود: میزان تأثیرگذاری آثار دکتر ایمان در اینزمینه را باید در مقالات و کتبی که هماکنون دربارهی روششناسی علوم انسانی تألیف میشود، مشاهده کرد.
رئیس گروه فلسفهی علوم انسانی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، دکتر ایمان را یکی از صاحبنظران مهم در زمینهی حرکت بهسمت تحول در علوم انسانی برشمرد و به تولید «نظریه رئالیسم مفهومی خلاقانه» ازسوی ایشان اشاره کرد. وی همچنین نکتهی مهم دیگر در آثار دکتر ایمان، بهمثابهی یک فیلسوف علوم اجتماعی را نگاه کاربردی ایشان به جایگاه علم در حکمرانی و ادارهی کشور دانست.
دکتر حسنی در پایان، ضمن ادای احترام به جایگاه علمی دکتر ایمان و تبریک به ایشان، به علاقهمندان حوزهی علوم اجتماعی و دنبالکنندگان آثار دکتر ایمان، خبر داد: جدیدترین تحقیق در دست انجام دکتر ایمان که در گروه فلسفهی علوم انسانی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در حال انجام است، یک مجموعهی ۴جلدی با نام «فلسفهی جامعهشناسی» است که برای نخستینبار و بهزودی منتشر میشود.
لمس جامعهی ایرانی در ژرفترین لایهها و تجارب زیستهی دکتر ایمان از جامعه و فرهنگ ایرانی، بزرگترین سرمایهی اوست
در ادامهی این مراسم، رئیس انجمن فلسفهی میان فرهنگی ایران نیز ضمن قدردانی از دستاندرکاران برگزاری این برنامه، کسب عنوان چهرهی برگزیدهی، براساس شاخصهای علمی، آموزشی و پژوهشی دکتر ایمان را به ایشان وخانوادهی بزرگ دانشگاهشیراز تبریک گفت و در ادامه به معرفی شخصیت و جایگاه علمی دکتر ایمان پرداخت.
او با اشاره به مراحل مختلف تحصیلی و پژوهشی دکتر ایمان و بیان این مقدمه که: دکتر ایمان برای رسیدن به منزل و مقام کنونی راههای بسیاری را درنوردیده و سختی و مرارتهای بسیاری تحمّل کرده است، افزود: آنچه دکتر ایمان را ستودنی کرده است، لمس جامعهی ایرانی در ژرفترین لایههاست؛ او گذشتهی پربار خود و تمام تجربههای همنشینی و همزیستی با طبقات و لایههای مختلف جامعهی ایرانی را در آموزش و مطالعات دانشگاهی خود به کار گرفته است.
وی ادامه داد: دکتر ایمان با همهی نظریات جامعهشناسی، انسانشناسی، توسعه و فرهنگ آشناست؛ اما سرمایهی بزرگتر وی، تجارب زیستهی او از جامعه و فرهنگ پیچیده ایرانی است.
رئیس انجمن فلسفهی میان فرهنگی ایران در ادامه ضمن اشاره به وضع علوم انسانی و اجتماعی در کشور، به بیان نکاتی دربارهی طریقت فکری دکتر ایمان پرداخت و گفت: سیر پژوهشهای دکتر ایمان از مباحث رایج روششناسی علوم انسانی-اجتماعی بهسوی مباحث نظری فلسفی برای من همواره جذّابیت داشته و بهگمانم این بخش از امتیازات خاص ایشان است.
وی تأکید کرد: دکتر ایمان در حوزهی روششناسی، بهدلیل اشراف بر این حوزه و پژوهش و تأملات طولانی در این زمینه، خود دارای اجتهاد و نظریات ویژه است و در همین امتداد، با مطالعات گستردهای که دربارهی شیوههای تحلیل جامعه ایرانی دارد، با روشهای ویژهای که حاصل استنباط خود وی است، در تحلیل وضع فرهنگ ایران بهویژه در شرایط کنونی صاحبنظر است.
دکتر مصلح اظهار داشت: تجارب ژرف دکتر ایمان دربارهی دانش عامه و عقلانیت جاری در متن زندگی هر قوم، یکی از مبانی تحلیل وی است و دکتر ایمان همواره میکوشد تا ضمن پایبندی به روشهای معتبر علمی-آکادمیک، تجارب و دریافتهای خاص خود را براساس مفاهیم و ترمهای علمی آکادمیک بیان و توصیف کند.
وی اضافه کرد: دکتر ایمان در تحلیل نسبت عقلانیت و خلاقیت، یکی از بهترین توصیفات را از جوامعی مانند ایران در اختیار جویندگان قرار میدهد و در تحلیل جوامع و فرهنگها به عقلانیتی که حاصل انباشت تجارب یک قوم است، نظری ویژه دارد و سعی میکند از تحلیلهای منفکّ از متن واقعی یک فرهنگ پرهیز کند؛ علاوه بر این به خلاقیتهای ویژه هر قوم که در رهگذر زمان و به خصوص در شرایط خاص نمود پیدا میکند، توجه خاص دارد. این بینش و التزامات برخاسته از آن، باعث شده تحلیلهای دکتر ایمان معتدل و بهجدّ قابل توجه برای هر محقق باشد.
آثار دکتر ایمان بیانگر عنایت ایشان به استقلال در روششناسی و بومیسازی علوم انسانی است
دکتر غلامعلی حداد عادل نیز در ادامهی این نشست، ضمن ادای احترام به دکتر ایمان و همچنین سپاسگزاری از دستاندرکاران این برنامه، بهعنوان یکی از دانشآموختگان دانشگاه شیراز، از فعالیتهای این دانشگاه بهویژه در حوزهی علوم انسانی تقدیر کرد.
ایشان با بیان این مقدمه که: علوم انسانی کاملا با جهانبینی معنوی جوامع مرتبط است و علوم انسانی غربی، یک معرفتشناسی و هستیشناسی خاص خود را دارد، افزود: ما بهعنوان یک جامعهی غیرغربی با جهانبینی معنوی، حق داریم که نگاهی انتقادی به علوم انسانی غربی داشته باشیم و لازم است که در این زمینه استقلال داشته باشیم و روش خاص خودمان را معرفی کنیم.
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی با تأکید بر لزوم بومیسازی حوزههای علوم انسانی و علوم اجتماعی توضیح داد: روش تحقیق در هر علمی، رابطهی تنگاتنگی با هستیشناسی آن علم دارد؛ بههمین دلیل روششناسی علوم انسانی ما نیز نمیتواند تقلیدی باشد و لازم است که با روشی مبتنیبر معرفتشناسی خودمان تعریف شود، از همینرو بومیسازی را باید سرلوحهی فعالیتهای خود قرار دهیم.
رئیس فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی، با اشاره به مجموعهفعالیتهای دکتر ایمان، اعم از فعالیتهای آموزشی و پژوهشی مانند طرحها، سمینارها، سخنرانیها و آثار قلمی، اظهار داشت: آثار و فعالیتهای دکتر ایمان بیانگر آن است که ایشان به استقلال در روششناسی و بومیسازی علوم انسانی عنایت دارند.
در پایان مراسم نیز دکتر ایمان، ضمن سپاسگزاری از برگزاری این مراسم، از همهی کسانی که در پیشرفت و موفقیت ایشان در طول سالیان زیستهشان مؤثر واقع شدهاند، قدردانی کرد و به بیان روایت تجربهی زیستهی انسانی خود پرداخت.
وی بااشاره به دغدغههای شخصی خود در طول دوران تحصیل برای استفاده از روشهای متعدد در حوزهی علوم اجتماعی، از انگیزهی خود برای رفتن به سمت روششناسی سخن گفت و توضیح داد: موضوع روششناسی باتوجه به ماهیت علوم انسانی، بسیار پیچیده و دارای اهمیت است و من فکر کردم که اگر این مسیر را در ایران بازگشایی کنیم، هم زمینهی تعمیق علوم انسانی را افزایش دادهایم و هم مسیرهای متفاوت علم را تعریف کردهایم و هم اگر بخواهیم فرایند تغییری و تبدیلی در حوزهی علومانسانی تعریف کنیم، میتواند این موضوع به ما کمک شایانی داشته باشد در حوزههایی که متکی به جهانبینی جوامع است.
استاد جامعهشناسی دانشگاه شیراز به روشهای مختلف ارائهی موضوع روششناسی در کشور ازجمله گفتمانسازی، برگزاری کارگاه و تدریس حوزهی روششناسی با حضور استادان و دانشجویان مختلف اشاره کرد و توضیح داد: پرداختن به این موضوع باعث شد که دورهی کارشناسی و کارشناسی ارشد در دانشگاه شیراز، در حوزهی روششناسی یک وجه ممیزهای نسبت به کل ایران پیدا کرد و هریک از دانشآموختگان این دانشگاه سفیرانی شدند برای این حوزه.
چهرهی برگزیدهی علوم انسانی، در پایان نیز با اشاره به اهتمام دانشگاه شیراز در زمینهی علوم اجتماعی و ظرفیت آن در حوزهی روششناسی علوم اجتماعی ابراز داشت: دانشگاه شیراز این قابلیت را دارد که در حوزهی فلسفهی علوم اجتماعی قدم بزند و باتوجه به ایدههای موجود در این مسیر، آن را بهیک گفتمان بدل کند و ارائه دهد.
دکتر ایمان تأکید کرد: من معتقدم دانشگاه شیراز باتوجه به اساتید مبرز و دانشآموختگان موفقی که در این حوزه داشته و دارد، میتواند یکی از طلیعهداران در حوزهی بنیادین علوم انسانی باشد.
در پایان این مراسم اعضای هیأترئیسهی دانشگاه با اهدای لوح تقدیری از زحمات علمی دکتر محمدتقی ایمان قدردانی کردند.
