تغذیه با حشرات همچنان برای بسیاری از مردم دنیا غیرعادی است، اما فرهنگسازی برای مصرف آن را سازمان سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) آغاز کرده است تا در روزگاری نه چندان دور، نسل های آینده نیازشان را با خوردن حشراتی همچون مورچه، لارو زنبور، سوسک، کرم و چه بسا حشرات جدید تامین کنند! هرچند ... تغذیه با حشرات همچنان برای بسیاری از مردم دنیا غیرعادی است، اما فرهنگسازی برای مصرف آن را سازمان سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) آغاز کرده است تا در روزگاری نه چندان دور، نسل های آینده نیازشان را با خوردن حشراتی همچون مورچه، لارو زنبور، سوسک، کرم و چه بسا حشرات جدید تامین کنند! هرچند ممکن است برخی از ما هم وسوسه تجربه خوردن حشراتی که مقبولیت بیشتری از سوسک را دارند داشته باشیم، لازم است بدانیم از نظر شرعی مصرف غالب حشرات حرام است، بجز در موارد خاص و در شرایط اضطرار. واقعیت این است که تا پیش از این هیچ گاه گمان نمی رفت، حشراتی که منبع تغذیه حیوانات محسوب می شدند، با افزایش روزافزون جمعیت زمین و محدودیت منابع، روزگاری ممکن است به جرگه تامین کنندگان نیازهای بدن انسان ها به کربوهیدرات، چربی، اسیدهای آمینه اصلی و پروتئین بپیوندند. بتازگی گروهی از دانشمندان دریافته اند حشراتی مانند سوسک ویژگی های غیرقابل تصوری دارند. در نوع خاصی از این حشره، شیری تولید می شود که انرژی حاصل از پروتئین آن سه برابر شیر بوفالو است و می تواند مکمل غذایی مناسبی برای انسان در آینده باشد! تغییر جهان بدون حشره با توجه به اخبار نه چندان دلچسب درباره ارزش غذایی حشرات با دکتر کامبیز مینایی، حشره شناس و دانشیار گروه گیاه پزشکی دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز درباره تعداد گونه هایی که می توانند در تغذیه نسل آینده و البته متقاضیان فعلی نقش داشته باشند، گفت وگو کردیم. دکتر مینایی با بیان این که بیش از یک میلیون گونه حشره در دنیا شناخته شده که نقش بسیار مهمی در چرخه حیات و گرده افشانی گیاهان دارند، به جام جم می گوید: اغلب، حشرات را موجوداتی مضر و آسیب رسان می دانیم که به شکل آفت به مزارع کشاورزی حمله می کنند یا نیش مان می زنند. در صورتی که فقط هزار گونه از حشرات دردسرساز هستند و بقیه مفیدند. این استاد دانشگاه تأکید می کند: جهان بدون حشرات در عرض یک هفته دستخوش تغییرات آسیب زننده و جبران ناپذیر می شود و دیگر دنیایی به شکل و شمایل امروزی نخواهیم داشت روزی که حشرات نباشند بوی بد دنیا را می گیرد. ارزش غذایی حشرات با آن که نتایج تحقیقات،مفید بودن مصرف حشرات را از نظر تغذیه ای ثابت کرده اند، دکتر مینایی معتقد است همه حشرات به لحاظ بهداشتی و میزان سمی بودن قابل استفاده نیستند. وی با بیان این که مصرف برخی حشرات می تواند آلرژی زا باشد، ادامه می دهد: حشرات به طور کامل اسیدهای آمینه مورد نیاز بدن را نمی توانند تأمین کنند. به همین دلیل باید از مکمل های غذایی برای تأمین آنها استفاده شود. این حشره شناس تأکید می کند: خوردن حشرات علاوه بر ارزش غذایی، برای کنترل جمعیت حشرات و کاهش مصرف سموم در مزارع نیز موثر است. گاهی در مواقعی از سال، جمعیت حشراتی مثل ملخ طغیان می کند و از گذشته، این موضوع مردم منطقه را مجبور به خوردن ملخ ها کرده است. دکتر مینایی ادامه می دهد: پرورش حشرات برای مصارف غذایی نسبت به موجوداتی همچون گاو، گوسفند، مرغ و... نه تنها از نظر اقتصادی بلکه برای محیط زیست نیز ضرر کمتری دارد. فرهنگسازی برای حشره خواری علاوه بر لذتی که در خوردن هزارگونه از حشرات فعلی برای مصرف کنندگان وجود دارد، مسأله کمبود مواد غذایی و افزایش جمعیت جهان به بیش از 11 میلیارد نفر در سال 2050 و محافظت از محیط زیست در حال نابودی، مهم ترین دلایلی هستند که سازمان بین المللی فائو با تأکیداتش به دنبال گنجاندن حشرات در برنامه غذایی مردم دنیاست. دکتر مینایی با اشاره به پذیرفته نشدن مصرف حشرات در کشورهای اروپایی، اغلب کشورهای آسیایی و آمریکایی ادامه می دهد: فعلا مصرف این موجودات در جنوب آفریقا، شرق و جنوب شرق آسیا، آمریکای لاتین و استرالیا تقریبا در حال تبدیل شدن به فرهنگی عمومی است. به گونه ای که برخی از ساکنان محلی استرالیا، 5 تا 10 درصد پروتئین حیوانی خود را از حشره خواری تامین می کنند. این حشره شناس خاطرنشان می کند: بررسی ها نشان می دهد ساکنان کشورهای اروپایی در برابر خوردن حشرات مقاوم هستند و این امتناع بیشتر ناشی از مسائل فرهنگی است، نه پایین بودن ارزش غذایی آنها. حشرات امنیت بخش دکتر آراسب دباغ مقدم، متخصص صنایع غذایی، رئیس کمیته تخصصی بهداشت مواد غذایی جامعه دامپزشکان ایران و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی ارتش نیز در گفت وگو با جام جم استفاده از حشرات را در تأمین امنیت غذای مردم جهان موثر عنوان می کند و می گوید: حشرات نه تنها بیشتر گونه های جانوری را تشکیل می دهند، بلکه تنها جانورانی هستند که تاکنون در خطر انقراض قرار نگرفته اند. وی خاطرنشان می کند: مصرف حشرات سابقه بسیار طولانی دارد، به گونه ای که از گذشته های بسیار دور حتی در برخی استان های جنوبی کشورمان به واسطه نزدیکی به عربستان به عنوان خاستگاه حضور ملخ، این حشره را می خوردند. میگو نیز نوعی حشره یا سخت پوست آبزی بسیار پرطرفداراست. علاوه براین از سوسک بالداری به نام کوشینیل به عنوان رنگ سال هاست در صنایع غذایی استفاده می شود. دکتر دباغ مقدم در پاسخ به این پرسش که آیا از رنگ این سوسک در ایران هم استفاده می شود، می گوید: در دنیا استفاده می شود، اما از استفاده آن در ایران خبر ندارم. مصرف حشرات هنوز میان بسیاری از ملل پذیرفته نشده است. دربین چینی ها نیز آن گونه که گفته می شود، شایع نیست. از میان هشت فرهنگ غذایی که در چین وجود دارد، تنها طرفداران یک فرهنگ خاص هستند که حشره می خورند. این متخصص صنایع غذایی خاطرنشان می کند: باید توجه داشت که ظاهر مشمئزکننده برخی حشرات نباید مانع توجه به ارزش غذایی آنها شود. به همین دلیل، از این منبع غذایی می توان به شکل فرآورده های فرآوری شده، به صورت غیرمستقیم در صنعت غذا به شکل کیک، بیسکویت یا حتی به صورت خوراک دام استفاده شود. کمک سلول های تک یاخته ای تامین پروتئین مورد نیاز جمعیت هشت میلیاردی جهان از معضلات جدی غذایی دنیای امروز است. به همین دلیل دانشمندان به دنبال بررسی راه های مختلف تولید پروتئین هستند. دکتر دباغ مقدم ادامه می دهد: با توجه به گرانی تولید و خرید پروتئین دامی، یکی از راه های مورد توجه دانشمندان، تهیه پروتئین از سلول های تک یاخته ای از طریق کشت در محیط آزمایشگاه یا تأمین پروتئین بافت یافته است. به این معنا که سلولی از ماهیچه گاو را دریافت و در آزمایشگاه کشت می کنند تا ماهیچه ای تولید شود، بدون آن که گاوی در کار باشد. این اقدامات درحوزه مهندسی ژنتیک در دست بررسی است. وی درباره بهداشت استفاده از این حشرات تأکید می کند: حشرات خوراکی را در مکان هایی مانند گلخانه می توان پرورش داد و به یقین حشرات بیرون آمده از فاضلاب یا سرویس بهداشتی برای مصرف خوراکی جایگاهی ندارند. اگر روزی قرار باشد چنین کاری انجام شود حتما نکات بهداشتی هنگام تولید آنها رعایت می شود. رئیس کمیته تخصصی بهداشت مواد غذایی جامعه دامپزشکان ایران در پاسخ به این پرسش که آیا در کشور، تحقیقاتی روی حشرات خوراکی در دست انجام است، می گوید: بیشتر تحقیقات روی حشرات در حوزه پزشکی، دامپزشکی، کشاورزی و در مورد بیماری ها و آفات است، اما درباره تغذیه تا جایی که مطلع هستم، تحقیقات سازمان یافته خاصی نداریم. شیری با طعم سوسک سوسک نام خانواده ای از حشرات به نام سوسری هاست. بسیاری از مردم، سوسک حمام یا cockroachs را با سوسک ها (Beetles) اشتباه می گیرند. سوسک ها جزو سخت بال پوشان هستند که بال رویی آنها دارای لایه یا قابی محکم و محافظ است و قبل از پرواز باید ابتدا آن را کنار بزنند. ولی سوسری ها روی بالشان قاب ندارند و اتفاقا بال رویی آنها نرم است. دکتر مینایی می گوید: این تفکیک گویای آن است سوسکی که برای تغذیه استفاده می شود کاملا متفاوت از سوسک های حمام است. این حشره شناس درباره اظهارات اخیر دانشمندان در استفاده از شیر سوسک می گوید: بیشتر حشرات از جمله اغلب سوسری ها تخمگذار و تنها گونه های معدودی از آنها زنده زا هستند. نوع خاصی از سوسک وجود دارد که به واسطه زنده زا بودن در بدنش شیر پرخاصیتی تولید می شود. این شیر در کیسه حاوی نوزاد در بدن این نوع سوسری تشکیل می شود. بلورهای موجود در این شیر، حاوی 45 درصد پروتئین، 5 درصد اسید آمینه، 25 درصد کربوهیدرات (قند) و 16 تا 22 درصد چربی است و به همین دلیل بسیار غنی است. این شیر بعد از به دنیا آمدن نوزاد دیگر تولید نمی شود و فقط مختص دوران بارداری این سوسک است. این حشره شناس ادامه می دهد: با توجه به ارزش غذایی این شیر، دانشمندان به دنبال تولید انبوه این کریستال ها در محیط بهداشتی و آزمایشگاهی هستند. اما نتایج تحقیقات هنوز روی انسان آزمایش نشده تا معلوم شود مصرف این شیر برای انسان عوارض نامطلوب دارد یا خیر. مقدار آب مورد نیاز برای تولید یک کیلوگرم از مواد غذایی زیر