حدیث 88

رُوِیَ عَن رَسُولِ الله (صلّی الله علیه و آله و سلّم) قال:
اَلْقَلبُ ثَلاثَةُ اَنْوَاعٍ: قَلْبٌ مَشْغولٌ بِالدُّنْیَا وَ قَلْبٌ مَشْغولٌ بِالْعُقْبَی وَ قَلْبٌ مَشْغولٌ بِالْمَوْلَی.وَ اَمَّا الْقَلْبُ الْمَشْغولُ بِالدُّنْیَا لَهُ الشِّدَّةُ وَ الْبَلاءُ وَ اَمَّا الْقَلْبُ الْمَشْغولُ بِالْعُقْبَی فَلَهُ الدَّرَجَاتُ الْعُلَی وَ اَمَّا الْقَلْبُ الْمَشْغولُ بِالْمَوْلَی فَلَهُ الدُّنْیَا وَ الْعُقْبَی وَ الْمَوْلَی.

ترجمه‏ی حدیث: روایت از پیغمبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلّم) منقول است که حضرت فرمودند قلب‏ها سه نوعند:     1- قلبی که مشغول و وابسته به دنیا است. 2- قلبی که مشغول به تنعّمات اخروی است. 3- قلبی که وابسته به مولا است. امّا آن قلبی که سرگرم و وابسته به دنیاست،‌ همیشه دچار سختی و گرفتاری می‏باشد. و آن قلبی که وابسته به تنعّمات اخروی است ‌به درجات و مراتب بالایی می رسد و قلبی که دلبسته به مولا (خدا) است، هم دنیا دارد، ‌هم آخرت را دارد و هم خدا را دارد.
شرح حدیث: «اَلْقَلبُ ثَلاثَةُ اَنْوَاعٍ»؛ دل‏ها ‌بر سه گونه هستند. اوّل: «قَلْبٌ مَشْغولٌ بِالدُّنْیَا»؛ دل‏هایی که وابسته به دنیا هستند. این قلب‏ها در گروی لذائذ دنیا و سرگرم مسائل دنیوی‏اند. دوم: «وَ قَلْبٌ مَشْغولٌ بِالْعُقْبَی»؛ دل‏ها و قلب‏هایی که وابسته به آخرتند؛ یعنی دلبستگی‏اش به تنعّمات اخرویّه است. سوم: «وَ قَلْبٌ مَشْغولٌ بِالْمَوْلَی»؛ سوم آن دلی می‏باشد که به مولایش وابسته است! یعنی دلبسته به خداست. دلش در گروی خداست.
در ادامه، حضرت توضیح میدهند: «وَ اَمَّا الْقَلْبُ الْمَشْغولُ بِالدُّنْیَا لَهُ الشِّدَّةُ وَ الْبَلاءُ»؛ امّا دلی که به لذائذ دنیوی دلبسته شده و سرگرم آن است، این را بداند که همیشه در ناراحتی و گرفتاری می‏باشد؛ یعنی حتی لذّت دنیایی را هم نمی‏برد. مسائل دنیوی این‏گونه است دیگر! ‌به هر چه از دنیا برسد، باز می بیند کمبود دارد و لذا‌ ناراحت است و پیوسته در سختی و گرفتاری می‏باشد.
«وَ اَمَّا الْقَلْبُ الْمَشْغولُ بِالْعُقْبَی فَلَهُ الدَّرَجَاتُ الْعُلَی»؛ آن قلبی که به تنعّمات اخروی دلبسته است،‌ در نتیجه کار هم که می کند برای امور اخروی می‏باشد و می خواهد به پاداش آخرت برسد و به آن هم خواهد رسید. درجات عالیه‏ی بهشت را هم به او می  دهند، لذّتش را هم می برد.
«وَ اَمَّا الْقَلْبُ الْمَشْغولُ بِالْمَوْلَی فَلَهُ الدُّنْیَا وَ الْعُقْبَی وَ الْمَوْلَی». این یک قاعده‏ی کلّی است که دلبستگی به شیء همواره یادآوری آن را در پی دارد. آن دلی که همیشه دلبسته به خدا است، در نتیجه سه چیز دارد: 1- دنیا دارد. دقّت کنید که مراد از دنیا در اینجا این نیست که به عنوان مثال پول زیادی دارد؛ بلکه به این معنا است که در دنیا هیچ ناراحتی ندارد. در ابتدا فرموده بود قلبی که وابسته به دنیا است، شدت و بلا دارد. امّا این چنین شخصی نه شدت دارد نه بلا. نه نسبت به امور مادّی‏اش ناراحتی دارد،‌ نه گره کور پیدا می کند که غصه‏اش را بخورد. هیچ‏کدام از این‏ها را پیدا نمی کند. خدا همه چیز را برایش فراهم می کند؛ چون او سرگرم به خدا است؛ به تعبیر خودمانی، خدا هم تمام کارهایش را ردیف می نماید.
2- در آخرت هم تنعّمات اخروی‏اش را دارد.
3- بالاتر از همه این است که قرب به خداوند هم پیدا می کند. مراد از مولا در اینجا قرب به خدا است. دلبسته‏ی به خدا همیشه به یاد خدا می‏باشد. ثمره‏اش هم این است که از نظر دنیایی، ‌شدت و بلا به آن معنا ندارد. از نظر تنعّمات اخروی هم درجات بالا دارد و از نظر الهی هم قرب به خداوند پیدا می‏کند.