از دیرباز در حوزه‏ی هزار ساله‏ی نجف اشرف، هفتم صفر را روز شهادت امام حسن مجتبی علیه‏السلام می‏دانند و شیعیان عراق و سایر کشورها نیز در این روز برای سبط اکبر، امام مجتبی (ع) اقامه‏ی عزا می‏کنند؛ امّا در ایران شهادت سبط اکبر بیست و هشتم صفر است هم‏زمان با رحلت پیامبر اعظم (ص). چرا؟ به دلیل اختلاف روایت؛ دو قول برای روز شهادت امام حسن مجتبی (ع) نقل شده است:
1. بیست و هشتم صفر؛ بر اساس نقل شیخ کلینی، شیخ مفید و شیخ طبرسی (رضوان الله علیهم)
2. هفتم صفر؛ بر اساس نقل شهید اوّل، کفعمی، شیخ بهایی، علامه مجلسی، مرحوم صاحب جواهر، شیخ کاشف الغطاء و محدث قمی (رضوان الله علیهم)
هر چند حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی، مؤسس معظم حوزه‏ی علمیه‏ی قم فقط هفتم صفر برای امام مجتبی اقامه‏ی عزا می‏کردند و به امر ایشان در آن روز بازار هم برای اقامه‏ی عزا تعطیل می‏شده و هنوز هم در برخی از بیوت مراجع در قم روز هفتم صفر برای امام مجتبی روضه برپا می‏شود؛ امّا هم‏چنان در تقویم رسمی کشور هفتم صفر روز ولادت امام موسی بن جعفر علیهماالسلام درج می‏شود که بنابر برخی پژوهش‏های انجام شده قطعاً ماه ولادت ایشان ذی‏الحجه است و هفتم صفر ولادت آقا موسی بن جعفر سلام الله علیه نیست!
و اگر هم ولادت باشد، نکته‏ی مهم این است که محرم و صفر ماه حزن اهل بیت است و بسیاری از بزرگان ما مانند استاد فقید آقای مجتهدی رحمه الله تقیّد داشتند که در روز هفتم صفر مجلس روضه تشکیل شود و روضه‏ی امام مجتبی یا امام کاظم خوانده شود و تأکید می‏کردند این روزها حتی اگر تولد امام معصوم هم باشد، روز سرور نیست، روزهای اسارت اهل بیت امام حسین و ماه حزن است!
و نکته‏ی جالبی که می‏فرمودند این بود که "چون ناصرالدین شاه تولدش در این روز بود و برای اینکه روز تولدش مصادف با شبِ وفات امام حسن مجتبی نباشد تا بتوانند جشن بگیرند این دستکاری را در تقویم کرده‏اند." که در حد یک احتمال می‏شود پذیرفت امّا قابل تأمل است؛ چون واقعاً تولد او در همین روز بوده ششم صفر و قبل از آن قول بیست و هشتم مرسوم نبوده و الان هم فقط منحصر به ایران است!
به هر حال، سیره‏ی مراجع عظام و نظرشان در مورد جشن در ماه صفر همین است و عموم آن‏ها با برگزاری مجلس شادی در ماه صفر که ماه حزن اهل بیت است مخالف هستند.
چقدر خوب است که فقط یک روز یعنی هفتم صفر - با توجه به قوت این قول - به شهادت امام مجتبی اختصاص داده شود تا هم با سایر شیعیان هماهنگ شویم و هم در ایام آخر صفر مجال کافی برای طرح مباحث هویتی و اعتقادی در مورد رسول خدا صلی الله علیه و آله باشد و هیچ یک از دو مناسبت، در یک روز، تحت‏الشعاع دیگری قرار نگیرد.
این هم‏زمانی دو مناسبت و وجود آن در ماه صفر که ماه حزن و اندوه خاندان نبوت می‏باشد؛ بدین خاطر نظرات برخی از مراجع معظم تقلید در خصوص این روز را جویا می‏شویم.
پاسخ آیت‏الله مکارم شیرازی:
الف) با توجه به اینکه معمول شیعه آن است که عزاداری امام حسین (علیه‏السلام) را تا اربعین ادامه می‏دهد، و در پایان ماه صفر نیز وفات‏های متعددی است؛ به خاطر این جهات مختلف، کل دو ماه محرم و صفر در عرف پیروان مکتب اهل بیت (علیهم‏السلام) به عنوان دو ماه سوگواری معروف شده است؛ به همین دلیل، از برگزاری جشن عروسی در تمام این دو ماه اجتناب می‏کنند؛ از این جهت تولد امام کاظم (علیه‏السلام) تحت‏الشعاع مصائب مختلف مجموع این دو ماه قرار گرفته است. در حالی که مسأله‏ی تولد حضرت زینب (علیهاالسلام) در مقایسه با شهادت زهرای مرضیه (علیهاالسلام) این چنین نیست. علاوه بر این، در بعضی روایات نیز آمده که بعد از واقعه‏ی کربلا تا چهل روز آثار عزای آن حضرت در طبیعت نیز بوده است. این نکته نیز فراموش نشود که طبق بعضی روایات معروف، روز هفتم ماه صفر، روز شهادت امام حسن مجتبی (علیه‏السلام) می‏باشد؛ به خصوص اینکه ولادت حضرت زینب (علیهاالسلام) قبل از شهادت زهرای مرضیه است.
ب) خلاف شرع نیست؛ ولی اَولی آن است که حرمت اربعین (چهل روز) شهادت، مقدّم داشته شود.
هفتم ماه صفر به روایتی قوی حتی قوی‏تر از 28 صفر، سالروز شهادت امام حسن مجتبی (علیه‏السلام) می‏باشد؛ این روز با سالروز میلاد امام کاظم (علیه‏السلام ) به روایتی ضعیف مصادف شده است.
نظر آیت‏الله العظمی میرزا جواد تبریزی ( رضوان الله تعالی علیه)
مشاهده می‏شود در ایام محرم و صفر بعضی جشن‏ها به مناسبت‏های مختلف از صدا و سیما پخش می‏شود مانند هفتم صفر به عنوان میلاد نظرحضرت‏عالی چیست ؟
ماه‏های محرم و صفر ماه‏های حزن بر سیدالشهدا و خاندان اهل بیت (علیهم‏السلام) می‏باشد و باید به مراسم عزاداری و روضه‏خوانی بگذرد. و الله العالم
متن جوابیه‏ی آیت‏الله العظمی بهجت (رضوان الله تعالی علیه)
مناسب است در جمع بین دو قول (مشهور) در روز هفتم صفر به شهادت سبط اکبر امام مجتبی (ع) و تولد امام موسی کاظم (ع) ترتیب مجالس برای هر دو امام بزرگوار به اینکه مصائب امام دوم (علیه‏السلام) و مناقب امام هفتم (علیه‏السلام) را متذکر و یادآور باشند و همین احتیاط حاصل می‏شود. والسلام
متن جوابیه‏ی آیت‏الله العظمی وحید خراسانی (دامت برکاته)
به آنچه فقیه محقق، مؤسس حوزه‏ی علمیه (قدس سره) فرموده‏اند باید عمل شود.
(طبق اخبار موثق، حوزه‏ی علمیه‏ی نجف هفتم ماه صفر را به مناسبت شهادت امام حسن مجتبی (ع) تعطیل می‏نماید و مراسم سوگواری برگزار می‏کنند. از شاگردان مرحوم شیخ عبدالکریم حائری، مؤسس حوزه‏ی علمیه و آیت‏الله العظمی بروجردی نیز نقل می‏شود نظر این دو بزرگوار در خصوص سالروز شهادت امام حسن مجتبی (ع) روز هفتم ماه صفر بوده است و با تعطیلی دروس این روز را به عزاداری می‏پرداختند).
متن جوابیه‏ی آیت‏الله العظمی فاضل لنکرانی (رضوان الله تعالی علیه)
در اینکه باید یک روز به حضرت امام مجتبی (علیه‏السلام) اختصاص داشته باشد تردیدی نیست و با توجه به اینکه 28 صفر روز رحلت خاتم‏الانبیا (صلی الله علیه و اله و سلم ) هم هست و بدین لحاظ شهادت سبط اکبر علیه‏السلام تحت‏الشعاع قرار می‏گیرد، لذا خوب است که روز هفتم صفر را به این عنوان اختصاص دهند که مشهور هم همین می‏باشد.
سخنان حضرت آیت‏الله سید محمدجواد علوی بروجردی (مد ظله العالی) نوه‏ی آیت‏الله العظمی بروجردی رحمت الله علیه در پایان درس خارج اصول سال 87
راجع به هفتم صفر، بعضی‏ها معتقدند ولادت حضرت موسی بن جعفر (ع) است؛ لکن بنابر مشهور بین متأخرین (از زمان مرحوم شهید به بعد) شهادت امام مجتبی (صلوات الله و سلامه علیه) است. مرسوم در حوزه‏ی علمیه‏ی قم از زمان مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی (ره) همچنین در حوزه‏ی علمیه‏ی نجف، همیشه شهادت امام حسن مجتبی را در هفتم صفر می‏گیرند. مرحوم حاج شیخ، هفتم صفر حوزه را تعطیل می‏کردند، بازار تعطیل می‏شد. از زمان مرحوم آیت‏الله العظمی بروجردی و همچنین بعد از ایشان، این رویه ادامه داشته است.