شیراز -ایرنا- شهر شیراز بعنوان یکی از مقصدهای پر گردشگر کشورمان جاذبه های تاریخی پرشماری را در قلب خود جای داده که گردشگران و مسافران در ایام سال بخصوص در مناسبتهایی چون تعطیلات نوروزی از این مناطق دیدن می کنند . به گزارش ایرنا ، اغلب این جاذبه های تاریخی کلانشهر شیراز در مناطق جنوبی این شهر واقع شده است و مختصری پیرامون هر کدام از این آثار که اغلب مفاخر علمی ادبی و باغهای زیبا را در بر می گیرد برای آشنایی بیشتر گردشگران و تازه واردان به این دیار در این مقال اورده شده است : دروازه قرآن در دوران دیلمیان، در میانه تنگ الله اکبر و در میان کوه های باباکوهی و چهل مقام، تاق مرتفعی به صورت دروازه ساخته شده بود که بنیانگذار آن را عضدالدوله دیلمی می دانند. بنای نخستین دروازه قرآن از سنگ و گچ بوده است. وی پس از ساختن دروازه، دستور داد تا قرآنی بزرگ معروف به قرآن «هفده من» بر بالای آن قرار دهند تا کاروان ها به سلامت از زیر آن گذشته و به راه خود ادامه دهند. از زمان قرار دادن قرآن، این دروازه به دروازه قرآن مشهور شد و تاکنون به این نام باقی مانده است. این قرآن دو جلدی، مربوط به دوران تیموریان است و با خطوط ثلث و محقق منسوب به ابراهیم سلطان نوشته شده است. بنای کنونی دروازه قرآن در سال 1327 هجری قمری به کوشش یکی از بازرگانان نیکوکار شیرازی به نام «حسین ایگار» معروف به «اعتمادالتجار» دوباره ساخته شد. آرامگاه بانی این دروازه در قسمت شرقی آن قرار دارد. مجموعه فرهنگی سعدی مشرف الدین مصلح بن عبدالله شیرازی مشهور به «سعدی» در اوایل سده هفتم هجری قمری در شیراز به دنیا آمد. سعدی شیرازی، بزرگترین شاعری است که پس از فردوسی در آسمان ادب فارس درخشیده است و هنوز نیز می درخشد. وی در سال 690 هجری قمری در شیراز درگذشت. نخستین جهانگردی که از آرامگاه سعدی نام برده، «ابن بطوطه» جهانگرد مراکشی است که در سال 748 هجری قمری؛ یعنی 57 سال پس از مرگ سعدی از آرامگاه وی بازدید کرده است. بر پایه مدارک موجود، آرامگاه سعدی در سده گذشته بارها تعمیر و بازسازی شده است. کریم خان زند در سال 1187 هجری قمری آن را از نو بنا کرد. وی بنایی آجری و دو طبقه بنا کرد که دو اتاق در دو سوی آن قرار داشت. مزار سعدی در اتاق شرقی در طبقه زیرین آن قرار داشت و دور آن نرده های چوبی و منبت کاری شده قرار گرفته بود. بعدها اتاق غربی مدفن «شوریده شیرازی» یکی از شاعران بنام سده سیزدهم هجری قمری در شیراز گردید. بنای نخستین سعدی تا سال 1327 خورشیدی برپا بود تا اینکه به پیشنهاد انجمن آثار ملی فارس و تلاش علی سامی و علی اصغر حکمت، بنای در خور مقام شامخ سعدی ساخته شد. این بنا دارای گنبدی زیبا است که در جلوی آن ایوانی تالار مانند قرار دارد که توسط هشت ستون سنگی نگه داشته می شود. در بنای جدید، قبر سعدی در میان عمارتی هشت ضلعی با سقفی بلند و کاشی کاری شده قرار دارد. در داخل باغ و در محوطه ای پایین تر از سطح زمین، چشمه آب زلالی در جریان است. در میانه این مکان، حوضچه ای قرار دارد که آن را حوض ماهی می نامند. بر پایه یک سنت قدیمی، مردم شیراز برای برآورده شدن حاجات خود در حوض ماهی سکه می اندازند. آرامگاه حافظ خواجه شمس الدین محمد ملقب به «لسان الغیب» و متخلص به «حافظ» از غزل سرایان بنام است که در حدود سال 726 هجری قمری در شیراز به دنیا آمد. پدرش بهاءالدین پیش از آنکه بتواند پسرش را سرپرستی و تربیت کند، دیده از جهان فرو بست. حافظ در شیراز به فراگیری دانش پرداخت و نزد استادان نام آور آن دوران مانند سید شریف جرجانی و ابو عبدالله قوام الدین به فراگیری علوم و ادبیات پرداخت. وی سپس وارد دنیای سیر و سلوک شد و مشرب عرفان اختیار کرد. حافظ همه قرآن را از بر داشته و آن را با چهارده روایت می خوانده؛ از این رو وی متخلص به حافظ است. دیوان حافظ بیش از شش هزار بیت دارد که دربرگیرنده قصیده، غزل، مثنوی، رباعی و قطعهمی باشد و از این میان، غزلیات وی از همه مشهورترند. حافظ از شاعران بنام سده هشتم هجری قمریمی باشد که با گذشت سده ها از مرگ وی، هنوز دیوان او به زبان های گوناگون دنیا به چاپ می رسد. بی تردید می توان گفت در خانه هر ایرانی و در کنار کتاب مقدس قرآن مجید، یک جلد از دیوان خواجه حافظ شیرازی یافت می شود. حافظ علاقه فراوانی به شیراز داشت؛ از این رو بجز دو سفر کوتاه، در تمام عمر در شیراز اقامت گزید. حافظ در سال 791 هجری قمری دیده از جهان فروبست و وی را در مصلای شیراز به خاک سپردند. حافظ در زمان پادشاهان آل اینجو و آل مظفری زیسته و در اشعار خود به نیکی از آنان یاد کرده است. در مدت عمر 50 تا60 ساله وی، هفت پادشاه در فارس حکمفرمایی کردند. پس از وفات حافظ، در سال 856 هجری قمری، کالبد وی در گورستان مصلی به خاک سپرده شد که امروزه از آن قبرستان اثری نیست. محل دفن حافظ تنها یک قبر ساده مشخص بود. در دوره فرمانروایی میرزا ابوالقاسم گورکانی، شمس الدین محمد یغمایی وزیر فرمانروا، ساختمان گنبدی بر تربت حافظ بنا کرد و در جلوی آن حوض بزرگی قرار داشت که از آب رکن آباد پر می شد. بنای عظیم و با شکوه آرامگاه حافظ در سال 1188 هجری قمری در دوران کریم خان زند ساخته شد. این بنا، شامل ایوانی با چهار ستون ضخیم سنگی یکپارچه بود که دو قسمت شمال و جنوب آن باز بود و دو اتاق کوچک در دو گوشه آن قرار داشت. آرامگاه در قسمت شمالی آن قرار می گرفت و در بخش جنوبی این مکان باغی بزرگ نمایان بود. بر روی تربت حافظ، سنگی مرمرین به دستور کریم خان زند نهاده شد که دو غزل از غزل های حافظ به خط حاج آقاسی بیگ افشار بر آن نوشته شده بود. سنگ کنونی همان سنگ قبر دوران زندیه است. آرامگاه حافظ در دوران قاجاریه بارها بازسازی گردید. بنای امروزی این آرامگاه به دستور علی اصغر حکمت، وزیر فرهنگ و علی ریاضی رئیس فرهنگ فارس با بهره گیری از عناصر معماری زندیه و یادمان های حافظ توسط «آندره گدار» معمار فرانسوی، طراحی شد و به اجرا درآمد. بنای اصلی به صورت سکویی با 8 ستون سنگی یکپارچه و سقف مزین به تزئینات کاشی کاری شده است و اشعار در محل مزار به گونه زیبایی توجه بینندگان را به خود جلب می کند. مزار خواجه حافظ در میانه این بنا قرار دارد. در جوار حافظ، بزرگانی چون اهلی شیرازی (شاعر)، فرصت الدوله شیرازی (تاریخ نگار)، فریدون توللی (شاعر) و دکتر شاپور شهبازی (باستان شناس) آرمیده اند. آرامگاه حافظ زیارتگاه عاشقانی است که بر سر مزار او می آیند و پس از قرائت فاتحه، تفألی بر دیوانش می زنند. آرامگاه خواجوی کرمانی محمود بن علی بن محمود از شاعران بنام سده هشتم هجری قمری است که لقبش «کمال الدین ابوالعطا» می باشد و در شعر به «خواجو» تخلص می کرده است. وی در سال 689 هجری قمری در کرمان متولد شد، سپس در جوانی دیار کرمان را ترک کرده و به شیراز آمد. خواجو در سال 753هجری قمری در سن 64 سالگی در شیراز درگذشت. آرامگاه این شاعر بزرگ در قسمت غربی تنگ الله اکبر و مشرف بر دروازه قرآن قرار گرفته است. بر بالای مزار خواجو، سنگ قبری قرار دارد که هیچ کتیبه ای بر روی آن نوشته نشده، مگر در بالای سنگ که آیه ای از قرآن به خط ثلث بر روی آن حجاری شده است. در بالای سر و پایین قبر، دو ستون سنگی کوچک قرار دارد. کمی بالاتر از قبر، سه غار وجود دارد. یکی از غارها محل عبادت و ریاضت خواجو و دیگر زاهدان بوده است. در یکی دیگر از غارها، قبر خواجه عمادالدین محمود، وزیر معروف شاه ابو اسحاق اینجو قرار دارد. در سمت چپ این غار، محرابی سنگی حجاری شده و در کنار این غار نقش برجسته ای از جنگ رستم دیده می شود که به دستور حسینعلی میرزا در سال 1218هجری قمری حک شده است. ارگ کریم خانی ارگ کریم خانی، مهمترین و بزرگترین بنای دوران زندیه است که در سال 1180 هجری قمری به دستور کریم خان زند ساخته شده است. این ارگ، مرکز حکومتی کریم خان و خاندان زند و همچنین محل سکونت آنان بوده است. این ساختمان با زیر بنای 4000 متر مربع و در زمینی به گستردگی 12800متر مربع بنا شده است. دیوار های آجری این بنا، 12 متر ارتفاع دارند و در هر چهار گوشه ارگ، برجی به ارتفاع حدود 15 متر قرار دارد. بر روی بدنه دیوارها و برج ها، نگاره های ساده و زیبای آجری دیده می شود. بر سردر ارگ، صحنه نبرد کشته شدن دیو سفید به دست رستم به صورت کاشی کاری هفت رنگ نقش بسته است. این کاشی کاری در دوران قاجاریه به ارگ افزوده شده است. یک هشتی، ورودی ارگ را تشکیل می دهد که از یک سو به حیاط خلوت و از سویی دیگر، به محوطه داخلی ارگ راه پیدا می کند. ارگ دارای شاه نشین شمالی (زمستان نشین)، شاه نشین جنوبی (تابستان نشین) و ساختمان غربی چهار فصل است. برخلاف نمای بیرونی، ساختمان داخلی ارگ از نمای زیباتری برخوردار است. داخل اتاق ها با نقش های اسلیمی، ترنج و گل و مرغ تزئین شده است. پس از سرنگونی حکومت زندیه و روی کار آمدن سلسه قاجار، ارگ به دارالحکومه تبدیل شد و به مکانی برای استقرار والیان و حاکمان فارس تبدیل گردید و تا اوایل سلطنت پهلوی به عنوان زندان مورد استفاده قرار می گرفت. بخشی از تزئینات این بنا، توسط خاندان قاجار به تهران منتقل شد. این بنا در سال 1351 خورشیدی در فهرست آثار ملی ثبت شد. باغ ارم باغ ارم یکی از مشهورترین باغ های شیراز است که در شمال شیراز و در خیابان ارم جای دارد. پیشینه این باغ به دوران سلجوقی بازمی گردد و در تمام دوران آل اینجو پا برجا بوده است. در دوران زندیه، کریمخان زند در سازندگی و بهسازی این باغ اقداماتی انجام داد. در اواخر دوران زندیه و اوایل دوران قاجار این باغ به مدت 75 سال به دست سران ایل قشقایی افتاد. در روزگار پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار، حسنعلی خان نصیرالملک، ساختمانی زیبا در آن پی ریزی کرد اما با مرگ وی در سال 1311 هجری قمری، خواهرزاده او ابوالقاسم خان (نصیرالملک دوم) امور باغ را برعهده گرفت و ساختمان نیمه کاره دایی خود را کامل کرد و آن را به نحو شایسته ای به پایان رساند که تاکنون باقی مانده است. این بنای ارزشمند را حاج محمد حسن، معمار برجسته دوران قاجار ساخت. پس از آن باغ به دلیل بدهی مالکان به تصرف دولت درآمد و به دانشگاه شیراز واگذار شد. این باغ در بین سال های 1345 تا1350 خورشیدی بازسازی شده و در سال 1359 خورشیدی به باغ گیاه شناسی تبدیل گردید. برجسته ترین ویژگی این بنا، ایوان مرکزی دو طبقه آن است. در قسمت بالایی این بنا، هلالی وجود دارد که بر روی آن نقوش کاشی کاری شده شامل شخصیت های تاریخی، ادبی و اسطوره ای است که به گونه زیبایی به نمایش گذارده شده اند. در میان این شخصیت ها، می توان به نقش ناصرالدین شاه سوار بر اسب سفید، حضرت سلیمان(ع)، یوسف و زلیخا، داستان های فردوسی و نظامی و نقش داریوش هخامنشی اشاره کرد. بر روی ازاره های عمارت، اشعاری از سعدی، حافظ و شوریده شیرازی به خط نستعلیقِ میرزا علی نقی، خطاط دوران قاجار کار شده است. باغ عفیف آباد یکی از قدیمی ترین و زیباترین باغ های شیراز، باغ عفیف آباد است که آن را باغ گلشن نیز می نامند. این باغ با گستره ای بیش از 127000 متر مربع، در جنوب خیابان قصردشت و در انتهای خیابان عفیف آباد قرار دارد. باغ عفیف آباد در دوران صفویه یکی از باغ های آباد شیراز بوده است. در سال 1284 هجری قمری، میرزا علی خان قوام الملک، زمینِ باغ را از مالک آن خرید و اقدام به نوسازی باغ و ساختن عمارتی زیبا در آن کرد. وی قنات «لیمک» را که در 15 کیلومتری باغ و در محل قصر قمشه وجود داشت را برای آبیاری کردن باغ خریداری کرد. در واپسین روزهای قاجاریه، این باغ به دست خواهرزاده بانی، «عفیفه خانم» همسر فرمان فرما رسید و چون بهسازی های گسترده ای در آن پدید آورد، پس از آن باغ گلشن به باغ عفیف آباد شهره شد. این باغ از شاهکارهای معماری دوران زندیه و قاجاریه به شمار می آید. وارثان باغ در روزگار پهلوی آن را به فرح پهلوی هدیه دادند تا اینکه در سال 1340 خورشیدی، ارتش در مزایده خرید باغ برنده شده و آن را خریداری کرد. پس از انقلاب اسلامی، به کوشش سازمان عقیدتی سیاسی و همکاری ارتش جهموری اسلامی، این باغ به موزه نظامی تبدیل شد. از سلاح های عتیقه موجود در این موزه می توان از تفنگ های فتحعلی شاه، ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه قاجار، رضاخان، محمد رضا پهلوی و همچنین تفنگ های رزمندگان و دلاوران نهضت جنگ مانند تپانچه دکتر حشمت و مسلسل رئیس علی دلواری نام برد. سقف چوبی و هندسی تالار، دارای نقاشی های گل و بوته، شکار و مجالس بزم و رزم می باشد. اکنون از این عمارت به عنوان موزه نظامی ارتش و موزه عبرت استفاده می شود. باغ دلگشا باغ دلگشا در نزدیکی آرامگاه سعدی و در غرب خیابان بوستان جای گرفته است. نزدیک بودن این باغ به کوه قلعه بندر، باعث شده که برخی از پژوهشگران، پیشینه این باغ را به دوران کهن نسبت دهند. این باغ با گستردگی 5/7 هکتار از زیباترین گردشگاه های شیراز به شمار می رود. باغ دلگشا در دوران صفویه و نادرشاه افشار، آباد بوده است اما در شورش تقی خان، حاکم وقت شیراز در سال 1150 هجری قمری، بیشتر باغ های شیراز از جمله باغ دلگشا رو به ویرانی گذاشت. کریم خان زند این باغ را بازسازی کرد و به جای درختان از بین رفته، دوباره درخت کاشت. پس از او لطفعلی خان زند، باغ را بهسازی کرد و در پایان سلطنت فتحعلی شاه قاجار در سال 1236 هجری قمری، شاهزاده رضا قلی میرزا حاکم فارس این باغ را از مالکش خریداری و پس از بهسازی، کاخی با شکوه در آن ساخت. وی نام این کاخ را «فین» یا «کلاه فرنگی» گذاشت. پس از او میرزا علی اکبرخان قوام الملک و فرزندش میرزا فتحعلی خان صاحب دیوان در سال 1266 هجری قمری این باغ و ساختمان آن را بازسازی کردند. او حمامی در سمت شرق باغ ساخت و پانصد اصله درخت نارنج، چند اصله خرمای شاهانی جهرمی و انواع گل های زینتی در آن کاشت. این باغ از زمان صاحب دیوان همچنان در دست خاندان قوام الملک شیرازی قرار داشته و آخرین صاحب باغ، خانم خورشید کلاه قوامی معروف به «لقاءالدوله» دختر قوام الملک بوده است. در سال 1348 خورشیدی شهرداری آن را خریداری کرد و هم اکنون به عنوان بوستانی عمومی مورد استفاده همگان می باشد. باغ نظر (موزه پارس) باغ نظر یکی دیگر از شاهکارهای دوران زندیه می باشد که بین سال های 1179 تا 1193 هجری قمری ساخته شد. این مکان به نام های باغ موزه، باغ حکومتی، عمارت کلاه فرنگی و آرامگاه کریم خان زند نیز مشهور است. این عمارتِ هشت ضلعی در زمان کریم خان زند محل پذیرایی میهمانان داخلی و خارجی و مرکز عمده تشریفات سیاسی مورد استفاده قرار می گرفته است. عمارت کلاه فرنگی باغ نظر دربرگیرنده یک تالار مرکزی و چهار شاه نشین جانبی است. در سال 1206 هجری قمری آقا محمدخان قاجار، جسد کریم خان زند را که در شاه نشین شرقی به خاک سپرده شده بود را به تهران منتقل کرده و در زیر راه پله های کاخ گلستان، محل رفت و آمد دائمی خود دفن کرد. تا سال 1315 خورشیدی اطلاع درستی از جای اصلی قبر در دست نبود. در همان سال، هنگام تعمیر بنای کلاه فرنگی در شاه نشین شرقی موزه، قبر ساخته شده ای نمودار شد که خالی از اسکلت بود و تنها شامل تکه های مختصر چرمی بود. اکنون قبر بازسازی شده در محل شاه نشین شرقی قرار دارد. باغ نظر در اوایل دوران قاجار نیز مورد توجه فرمانروایان قاجار بود. در سال1230 هجری قمری، حسین علی میرزا (پسر فتحعلی شاه قاجار) حاکم فارس این باغ را مقر حکومت خود قرار داد و در شمال غربی آن، عمارتی زیبا به نام «کاخ همایون» ساخت و قسمت هایی از آن را به نام عمارت «باغ خورشید و آیینه» نام گذاری کرد. هم اکنون از این عمارت اثری نیست. این مجموعه در سال 1315 خورشیدی به موزه پارس تبدیل شد. باغ جهان نما باغ جهان نما یکی از باغ های قدیمی و تاریخی شیراز است که با گستره حدود 40000 متر مربع، در ضلع شمالی چهار راه حافظیه و در ضلع شرقی خیابان حافظ جای گرفته است. این باغ از دوران آل مظفر و آل اینجو تا دوران صفویه سرسبز و آباد بوده است. این باغ در سال 1185 هجری قمری به دستور کریم خان زند بازسازی شد. درون باغ، عمارتی هشت ضلعی همانند عمارت کلاه فرنگی باغ نظر ساخته شده و در چهار گوشه آن، چهار شاه نشین با اتاق های دو طبقه بنا شده است. در داخل عمارت، حوضی هشت گوشه از سنگ مرمر یکپارچه با فواره ای سنگی در میان آن، قرار دارد. تزئیناتی که به صورت نقاشی در داخل عمارت وجود دارد بسیار با شکوه و ارزنده است. این باغ در دوران قاجار، محلی برای پذیرایی از میهمانان حکومتی بوده است. خانه زینت الملک در ضلع غربی نارنجستان قوام، عمارت زیبایی قرار دارد که به خانه زینت الملک مشهور است. این خانه محل سکونت زینت الملک قوامی (دختر قوام الملک چهارم) بوده است. ورودی این بنا به شکل زیبایی مقرنس کاری شده است. با عبور از یک هشتی، وارد حیاط خانه می شویم که دارای حجاری های سنگی و مشبک کاری است. هر یک از اضلاع این ساختمان با توجه به موقعیت فصلی، کاربرد خاص خود را داشته و مورد استفاده قرار می گرفته است. تالار اصلی این خانه در ضلع غربی آن قرار دارد که با نقاشی و آیینه کاری هنرمندان از دوران قاجار تزئین شده است. نارنجستان قوام ساخت نارنجستان قوام توسط علی محمدخان قوام الملک دوم در سال 1290 هجری قمری آغاز و در سال 1305 هجری قمری توسط فرزندش محمد رضا خان قوام الملک به پایان رسید. این باغ محل حکومت خاندان قوام الملک و همچنین برای تشکیل جلسات عمومی و نشست های بزرگان و اشراف در دوران قاجار مورد استفاده قرار می گرفته است. این باغ به دلیل داشتن درختان نارنج فراوانش به «نارنجستان» معروف شده است. مساحت کل نارنجستان 3085 متر مربع است که حدود 940 متر آن زیربناست. عمارت نارنجستان دربرگیرنده دو طبقه و یک طبقه زیرزمین است. ساختمان بیرونی نارنجستان به وسیله تونلی به اندرونی خانه زینت الملک متصل می شده است. نارنجستان مدت ها محل اقامت خاندان قوام بود و در دهه چهل از سوی ابراهیم قوام به دانشگاه شیراز واگذار شد. این مجموعه پس از انقلاب اسلامی بازسازی شد و هم اینک به عنوان موزه مورد بازدید گردشگران قرار می گیرد. بازار وکیل بازار وکیل یکی دیگر از شاهکارهای معماری و بی مانند دوران زندیه است. این بازار در حدود سال های 1180 هجری قمری به سبک بازار قیصریه لار (که مربوط به دوران صفویه است) ساخته شده است. راسته غربی چهارسوق (محل تقاطع دو رشته تاق بزرگ را چهار سوق می نامند) دارای 10 جفت مغازه است و در قدیم به نام بازار«ترکش دوزها» معروف بوده اما در حال حاضر مرکز فروش انواع فرش های نفیس ایرانی است. راسته شرقی که در شرق چهار سوق قرار دارد، دارای 19 جفت مغازه است و در گذشته به نام بازار «علاقه بندان» معروف بوده است اما هم اکنون مرکز فرش و مغازه های عطاری است. دسته دیگری نیز از شاخه جنوبی چهار سوق به طرف غرب و موازی بازار ترکش دوزها امتداد می یابد و از جلوی مسجد وکیل بیرون می زند که این قسمت را در گذشته بازار «شمشیرگرها» می نامیدند. این بازار دارای 10 زوج مغازه است و در سمت شمال آن نیز «کاروانسرای فیل» قرار گرفته است. بازار وکیل دارای 74 تاق ضربی و خوش سیماست که سقف دراز بازار را پوشش می دهند و از بیرون چشم انداز جالبی همانند کوهان شتر را پدید آورده اند. ارتفاع بیش از 10 متر سقف و نورگیری تاق ها که در زمستان هوای بازار را گرم و در تابستان خنک نگه می دارند، از دیگر ویژگی های این بازار است. کریم خان زند برای آسودگی بازرگانان و مسافران و همچنین رونق اقتصادی بازار، بناهای دیگری همانند کاروانسرا، گمرک، انبار کالا و... را به بازار افزود. سرای مشیر سرای مشیر مربوط به دوران قاجار بوده و از ساخته های میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک در سال 1288 هجری قمری است. سردر بلند این بنا با لوح مرمرین آراسته شده که تاریخ ساخت بانی و چگونگی وقف آن را توضیح داده است. این سرا دارای حیاط وسیعی است و در میان آن حوض سنگی زیبایی ساخته شده است. تالار هشت ضلعی این سرا از زیباترین بناهای مجموعه سرای مشیر است که در ضلع شمالی آن قرار گرفته و با گنبدی مزین به کاشی کاری و مقرنس کاری استوار گردیده است. این مکان محلی برای عرضه صنایع دستی و سنتی می باشد. تکیه هفت تنان (موزه سنگ) تکیه هفت تنان یکی از بناهای دوران کریم خان زند است که در شمال آرامگاه حافظ و در دامنه کوه تخت ضرابی (کوه چهل مقام) جای گرفته است. وجود مدفن هفت عارف گمنام، این مکان را به «هفت تنان» مشهور کرده است. عمارت هفت تنان به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم می شود. در بخش شمالی، عمارتی دو طبقه قرار دارد که در طبقه اول آن تالار مرتفعی با دو ستون سنگی یکپارچه بنا شده است. بر روی این دو ستون، نقش های زیبایی با رنگ و روغن ترسیم شده که بخشی از آن به مرور زمان از بین رفته است. در تاقچه بالای این تالار، پنج برج مجلس با رنگ و روغن توسط آقا صادق، نقاش دوران زندیه ترسیم شده است. این مجالس عبارتند از: درویش با کلاه و تبرزین و ریش سفید، حضرت موسی(ع) در حال شبانی، شیخ صنعان و دختر ترسا، قربانی کردن اسماعیل توسط حضرت ابراهیم(ع) و درویشی که بعضی او را شاه عباس اول صفوی و برخی او را سعدی یا حافظ می دانند. این نقاشی ها در بین سال های 1336 و 1337 خورشیدی توسط نقاش و هنرمند مشهور محمد باقر جهانمیری با همان طرح و نقش قدیمی بازسازی شد. هم اکنون تکیه هفت تنان به موزه سنگ اختصاص یافته است. تکیه چهل تنان تکیه چهل تنان در خیابان چهل مقام، جنب بلوار هفت تنان و در شمال آرامگاه حافظ قرار گرفته است. در این بقعه، چهل قبر کوچک، در دو ردیف بیست تایی در کنار هم جای گرفته اند. این گورها متعلق به چهل درویش است که در زمان های گذشته در این مکان که به صورت باغ مصفایی بوده زندگی می کردند و چون هر کدام وفات می یافتند، دیگران او را دفن می کردند.این باغ در دوران زندیه مورد توجه کریم خان زند قرار گرفت و در ضلع شمالی این تکیه، ساختمانی ساخته شد که دارای چند اتاق تو در تو است. در جلوی ساختمان، حوض کوچکی قرار دارد. در سال 1257 هجری قمری به فرمان معتمدالدوله فرهاد میرزا قاجار والی فارس، چهل سنگ قبر بدون هیچ نوشته ای بر روی این قبور قرار داده شد. در آرامگاه چهل تنان، دو عارف و ادیب شیراز، ابو اسحاق معروف به شیخ اطعمه (شاعر) و حشمت شیرازی به خاک سپرده شده اند. گهواره دید (گهواره دیو) بر بالای نوک غربی کوه چهل مقام و روبروی دروازه قرآن، اتاقی در اندازه 4×4 متر از سنگ و ساروج، به صورت گنبدی وجود دارد که سازنده اصلی آن را عضدالدوله دیلمی می دانند. وی هنگام ساختن دروازه قرآن، این چهار تاق را نیز بر فراز کوه مشرف به تنگه ساخت تا جایگاه دیده بانان و سربازانی باشد که بر رفت و آمد کاروان ها و شاهراه ورودی شمال شهر نظارت داشته باشند. در اصل می توان گفت گهواره دید، برج دیده بانی و خبررسانی بوده است که از طریق آن نشانه ها و اخبار مهم را به دیگر نقاط می رسانده اند. برای فرستادن پیام های فوری و مهم از تابش نور آیینه، راه انداختن دود، به کار بردن بوق و شیپور استفاده می کردند و در شب ها نیز با روشن کردن آتش، برج های بعدی را خبر می کردند و بدین طریق از برج به برج خبرهای دوردست به پایتخت می رسید. هم اکنون در پیرامون این مکان درختکاری شده و یکی از گردشگاه های زیبای شیراز می باشد. برای رفتن به آنجا باید از بوستان کوهپایه که در دامن کوه چهل مقام قرار گرفته، گذشت و سپس در سینه کش کوه از طریق پلکان سیمانی که توسط شهرداری شیراز ساخته شده به آنجا رفت. در سال 1381 خورشیدی هشت شهید گمنام دفاع مقدس در کنار گهواره دید به خاک سپرده شدند. موزه باغ عفیف آباد این موزه دارای دو طبقه است. طبقه اول، موزه اسلحه و طبقه دوم موزه عبرت می باشد. در طبقه زیرین سلاح های مختلفی از افراد صاحب نام مانند تفنگ های ویژه فتحعلی شاه، مظفرالدین شاه قاجار، رضا خان، محمدرضا پهلوی، تفنگ های دلاوران نهضت جنگل و تپانچه دکتر حشمت به نمایش درآمده اند. طبقه دوم ساختمان که محل اقامت خاندان پهلوی در شیراز بوده، به عنوان «موزه عبرت» ساماندهی شده است. موزه تاریخ طبیعی و تکنولوژی ساختمان این موزه با مساحت 1600 مترمربع، در سال1353 خورشیدی توسط دانشگاه شیراز ساخته شد و در سال 1356 به مکان کنونی با مساحت 5000 متر مربع انتقال یافت. موزه شامل بخش های جانوری، گیاهی، زمین شناسی، موزه آناتومی، موزه تکنولوژی، مردم شناسی، موزه تمبر، سکه، مدال و اسکناس، موزه نجوم و ستاره شناسی، کارگاه تاکسی درمی، آکواریوم مارهای زنده، آکواریوم ماهی های آب شیرین و کتابخانه تخصصی می باشد. موزه هنر (خانه فروغ الملک) موزه هنر در خانه فروغ الملک (از بناهای دوران قاجار) قرار گرفته است. این بنا متعلق به قوام الدین ملقب به «فروغ الملک» یکی از بستگان قوام شیرازی بوده که در سال 1210 هجری قمری برای سکونت وی ساخته شده است. این بنا از سال 1381 خورشیدی پس از بازسازی، در اختیار آقای حسن مشکین فام قرار گرفت. این موزه شامل صدها قطعه آثار هنری است که بیش از نیم قرن توسط ایشان تهیه و گردآوری شده است. کل ساختمان به صورت یک طبقه و در قسمتی دو طبقه با آجر و ملات ماسه آهکی ساخته شده است. در این موزه آثار هنرمندان فارس در رشته های مختلف به ویژه هنرهای تجسمی سنتی ارائه شده است. موزه آواها و نواها (خانه منطقی نژاد) موزه آواها و نواها در خانه منطقی نژاد، در میدان احمدی و پشت مسجد نو قرار دارد. این خانه، از خانه های دوران قاجار می باشد و در سال 1384 خورشیدی توسط سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس به موزه آرشیو آواها و نواها تبدیل شد. این موزه شامل بخش های مختلفی چون اتاق شنیداری، دیداری، آرشیو صوتی- تصویری، گالری ساز، اسناد و دست نوشته های استادان موسیقی و... می باشد. موزه خاتم (خانه سعادت) موزه خاتم در خانه سعادت و در محله سنگ سیاه شیراز قرار گرفته است. خانه سعادت از دید کاشی کاری، آجرکاری و گره چینی یکی از بناهای شاخص و منحصر به فرد دوران قاجار به شمار می رود. این خانه در سال 1384 خورشیدی به منظور حفظ و احیای هنرهای سنتی و صنایع دستی به موزه خاتم تبدیل شد. موزه لباس های سنتی و آیینی(خانه صالحی) این خانه دارای دو بخش اندرونی و بیرونی است. بخش بیرونی آن دارای یک حیاط مرکزی و هشت اتاق در سه ضلع شمالی، غربی و شرقی است. این خانه دارای اتاق های سه دری و پنج دری همراه با تزیینات گره چینی، گچ کاری و سقف های چوبی است. در میانه حیاط این خانه، حوضی بیضی شکل قرار گرفته است. بدنه دیوارهای حیاط، کاشی کاری شده و بر روی آن طرح های اسلیمی، گل و مرغ و نقوشی از پادشاهان و سربازان قاجار به تصویر کشیده شده است. در سال 1384 خورشیدی سازمان میراث فرهنگی این خانه را به موزه لباس های سنتی و آیینی تبدیل کرد. گنجینه تاریخ فارس ساخت این بنا در حدود سال 1290 هجری قمری به وسیله علی محمدخان قوام الملک دوم (نوه حاج ابراهیم خان کلانتر اعتمادالدوله شیرازی) آغاز گردید و در سال 1302 هجری قمری به وسیله محمدرضاخان قوام الملک سوم به پایان رسید. در نزدیکی نارنجستان قوام و به فاصله یک کوچه خانه زینت الملک قرار دارد. این ساختمان زیبا متعلق به خاندان قوام الملک بوده است. آخرین مالک این عمارت، دختر قوام الملک به نام «زینت الملک» بوده و از این رو این بنا به نام او ماندگار است. این بنا دارای بیش از 20 اتاق است. تالار اصلی ساختمان، دو طبقه است. در طبقه دوم آن چند اتاق با گچبری های زیبا به چشم می خورد. در وسط ساختمان، تالار آیینه با نقاشی ها و آیینه کاری های زیبا مزین شده است. چاه مرتاض علی چاه مرتاض علی، کمی بالاتر از تخت ضرابی به سوی شرق و بر روی کوه چهل مقام قرار دارد. برای رفتن به آنجا باید پلکان گهواره دید را که از بوستان کوهپایه آغاز می شود پیمود و پس از رسیدن به گهواره دید از طریق پیاده رو سنگلاخی که بر بالای کوه از طرف گهواره دید به سمت شرق کشیده شده پیش رفت و پس از پیمودن حدود 700 متر راه خاکی به آنجا رسید. چاه مرتاض علی دارای چند اتاق و ساختمانی قدیمی به سبک دوران صفویه است و مصالح ساختمانی آن از سنگ و ساروج می باشد. گمان می رود این بنا یکی از پرستشگاه های زرتشتیان بوده که پس از اسلام با ساخت محرابی به صورت عبادتگاه اسلامی درآمده است. در زیر تاقنمای این ساختمان، چاه و سردابه مانندی وجود دارد که به صورت مورب و کج در دل سنگ کوه ایجاد شده و دارای پله هایی ناهموار و شیبی تند و دهنه ای تقریباً تنگ است. در انتهای آن، محوطه ای است تقریباً باز و خنک که آب چکه ای حوض آن را پر می کند. گروهی از مردم نام این محل را برگرفته از نام فردی به نام مرتاض علی می دانند که او در این مکان به عبادت و ریاضت مشغول بوده است و برخی بر این باورند که وی در ته این چاه مدفون است. البته ناگفته نماند که در حوزه های دیگر فرهنگی و مذهبی نیز آثار و ابنیه زیادی در شیراز که معروف به هزار مزار است وجود دارد که در قالب گزارشی دیگر در روزهای آینده منتشر خواهد شد. 5054