احمدحسین شریفی گفت: نقش اخلاقیات در فرایند کشف واقع، نقشی زمینه ای و البته قطعی است. بر این اساس، با اصلاح اخلاقیات و تهذیب نفس می توان از این عامل، در خدمت فهم واقعیت استفاده کرد. به گزارش خبرگزاری مهر، حجت الاسلام احمدحسین شریفی دانشیار گروه فلسفه مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) در ارائه مقاله خود با عنوان نقش اخلاق در تولید علم و نظریه پردازی در همایش چیستی و چگونگی تحول در علوم انسانی از دیدگاه آیت الله خامنه ای که 24 و 25 آبان ماه در دانشگاه شیراز برگزار شد، گفت: در فرایند تولید علم و نظریه پردازی، به ویژه در علوم انسانی، عوامل زمینه ای فراوانی نقش آفرینی دارند؛ عوامل معرفتی، محیطی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و اخلاقی از جمله مهم ترین عوامل تأثیرگذار در این زمینه اند. یکی از کارهای بایسته در روش شناسی تولید علم و نظریه پردازی این است که اولا کیفیت و چگونگی نقش آفرینی این عوامل زمینه ای تحلیل شود و ثانیاً، با ارائه شاخص ها و معیارهایی، بتوان این عوامل را در خدمت نظریه پردازی های صحیح و واقع گرا به کار گرفت. وی افزود: یکی از دغدغه های فیلسوفان علم در دهه های اخیر این بوده است که با استانداردسازی پژوهش و تعیین شاخص هایی سنجش پذیر برای تحقیقات علمی، از تأثیرگذاری مخرب و خودسرانه و بدون چهارچوب این عوامل در فرایند تحقیق علمی و نظریه پردازی جلوگیری کنند. در عین حال، برخی از مکاتب و فلسفه ها، مثل هرمنوتیست های فلسفی، که نتوانسته اند معیاری علمی برای دستیابی به حقیقت به دست آورند و از ایجاد مرزبندی شفاف میان تأثیرات مخرب این عوامل و تأثیرات طبیعی و کنترل شده آنها ناتوان بودند، از اساس منکر واقع یابی علم و پژوهش علمی شده و نسبیت گرایی فراهنجاری در علم و نظریه پردازی را پذیرفتند. وی در مورد اهداف و پرسش های پژوهش هم اظهارداشت: پرسش اصلی تحقیق حاضر این است که آیا ویژگی های اخلاقی پژوهشگران و نظریه پردازان در نظریه علمی آنان نقش آفرین است یا نه؟ هر چند در سال های نه چندانی دوری تحت تأثیر القائات پزیتیویستی، عده ای معتقد بودند که اخلاقیات پژوهش گران باید از عرصه تحقیقات علمی کنار گذاشته شده و به کلی نادیده گرفته شوند؛ اما در دهه های اخیر بسیاری از فیلسوفان علم و بلکه اغلب قریب به اتفاق آنان، ارزش بار بودن تئوری های علمی، دست کم در حوزه علوم انسانی، را پذیرفته اند. شریفی تصریح کرد: به هر حال، اگر اصل تأثیرگذاری اخلاقیات پژوهشگران در تحقیقات علمی شان را بپذیریم، سؤالات دیگری نیز مطرح می شود. از جمله اینکه، این تأثیرگذاری به چه صورتی است؟ در چه مرحله ای از مراحل تولید علم صورت می گیرد؟ آیا در مرحله مسأله یابی نیز تأثیر دارد یا خیر؟ و آیا در فرایند کشف و فهم واقعیت های علمی نیز مؤثر است یا خیر؟ و اگر پاسخ مثبت باشد، باز هم باید به این سؤالات پاسخ داد که اگر چنین است، آیا لازمه پذیرش چنین مدعای، تن دادن به نسبیت گرایی در عرصه علم و معرفت نیست؟ و آیا افراد بی اخلاق و یا دارای اخلاق رذیله از درک واقعیت ها ناتوان اند؟ اینها سؤالاتی است که در این مقاله با تکیه بر متون دینی و تحلیل های عقلی به آنها پاسخ دادیم. این محقق و نویسنده کشورمان در مورد فرضیه تحقیق یا بیان مدعا هم گفت: ما در این مقاله با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی و با استناد به منابع دینی و تحلیل های عقلی و فلسفی به ویژه علم النفس فلسفی کوشیدیم نقش اخلاقیات را در تولید علم و نظریه پردازی را توضیح دهیم. فرضیه تحقیق یا ادعای مقاله حاضر این است که خُلقیات و ویژگی های اخلاقی پژوهشگر، نقشی تعیین کننده در مراحل مختلف فرایند تولید علم و نظریه پردازی (از قبیل مسأله شناسی، انتخاب مسأله تحقیق، غایت شناسی و تعیین اهداف و مقاصد تولید علم و همچنین فرایند کشف و فهم واقع) ایفا می کنند. پژوهشگری که تحت سلطه شهوت و غضب باشد، واقعیت ها و حقایقی از چشم او دور می مانند و پژوهشگری که شهوت و غضب خود را در کنترل و تحت حاکمیت عقل درآورده است، بهتر و دقیق تر می تواند واقعیت ها و حقایق را درک کند. این استاد حوزه و دانشگاه در مورد ادله بحث هم گفت: این فرضیه یا مدعا را به طرق و شیوه های مختلفی می توان اثبات کرد؛ فی المثل می توان با بررسی و مطالعه خلقیات طیفی از نظریه پردازان در شاخه های مختلف علوم انسانی، این تأثیرگذاری و تأثیرپذیری را نشان داد. دوان شولتز، در کتاب نظریه های شخصیت، چنین روشی را برای اثبات این مدعا طی کرده است. وی با اشاره به زندگی، شخصیت و نوع تربیت هجده تن از روان شناسان و نظریه پردازان بزرگ شخصیت، نشان داده است که رابطه ای تنگاتنگ میان زندگی افراد یا شخصیت آنان و نظریه های مطرح شده از سوی آنان وجود دارد. وی تأکید کرد: ما در این نوشتار با استناد به متون و منابع دینی، قرآن و سنت، و همچنین با استفاده از تحلیل های فلسفی و عقلی نقش آفرینی اخلاقیات نظریه پردازان را در نوع نظریات آنان اثبات کردیم. شریفی در پایان ارائه مقاله نتیجه گرفت: بر اساس تحلیلی که در این نوشتار ارائه دادیم، معلوم شد که اخلاقیات پژوهشگران نقشی جدی در نوع نظریه پردازی آنان ایفا می کند. همچنین معلوم شد که نقش اخلاقیات در فرایند کشف واقع، نقشی زمینه ای و البته قطعی است. بر این اساس، با اصلاح اخلاقیات و تهذیب نفس می توان از این عامل، در خدمت فهم واقعیت و دستیابی به حقیقت در علم و نظریه پردازی استفاده کرد. وی تأکید کرد: بر همین اساس بنده معتقدم همان طور که یک نظریه پرداز علوم انسانی، باید با دانش منطق آشنا باشد تا بتواند روش درست «تعریف» و «استدلال» را بداند و باید با دانش اصول فقه آشنا باشد تا بتواند روش درست کشف و استنباط از متون دینی را به کار گیرد، بر او لازم است که اخلاقیات پست را از خود زدوده و خود را متخلق به اخلاقیات نیکو کرده تا بتواند با اطمینان بیشتری، در جستجوی کشف واقعیت ها باشد. به هر حال، هدف از یک پژوهش علمی، کشف حقیقت است. اما دیدگان اندیشه زمانی می توانند به جمال حقیقت روشن شوند که گَرد و غبار امیال و خواسته های حیوانی و نفسانی، بر چهره آن ننشسته باشد و از اسارت و بردگی وهم و خیال رهیده باشد.