امروزه >حفظ امنیت اطلاعات<، نقشی حیاتی در کشورها ایفا می کند در تمامی کسب و کارهایی که از آی تی بهره مند هستند نقش حفاظت از اطلاعات پررنگ تر می شود. از این رو در این گزارش به بررسی این موضوع خواهیم پرداخت که کشورمان در خصوص پرورش نیروهای متخصص در حوزه امنیت اطلاعات چه اقداماتی انجام داده است. نیاز دوران پساتحریم به نیروی متخصص حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات جزو بخش هایی است که در دوران تحریم ضربه های بسیاری خورده است و با برداشته شدن تحریم ها، فناوری های به روز دنیا بخصوص در بخش نرم افزار و آی تی بیشتر وارد ایران می شود ولی آنچه در این میان بیشتر به چشم خواهد آمد بحث نیروی تربیت شده متخصص و کیفی برای حفظ امنیت اطلاعات کشور است بنابراین کمبود نیروی تربیت شده در رشته های امنیت اطلاعات چه تأثیری روی بازار کار فاوا خواهد داشت؟ بهناز آریا رئیس کمیسیون افتای سازمان نظام صنفی رایانه ای (نصر) تهران معتقد است که امروزه رسیدن به اقتصاد دانش بنیان و امنیت بومی و ملی از اولویت های مهم کشور است بنابراین در بخش های مختلف صنعت فناوری اطلاعات، نیازمند افزایش دانش هستیم. بهناز آریا با بیان اینکه دانشگاه به عنوان یکی از مهمترین مراکز کسب علم باید دانش روز و کاربردی را در اختیار دانشجویان قرار داده و متخصصان کارآمد تربیت کند، به «ایران» می گوید: امروزه فناوری اطلاعات و حفظ امنیت اطلاعات نقشی حیاتی در کشورها ایفا می کند و چون تقریباً در تمام صنایع، فناوری اطلاعات، بانک ها، مراکز دولتی و هر کسب و کاری از IT به عنوان ابزار و بستر فعالیت و کسب و کار استفاده می شود بنابراین نیاز فراوانی به متخصص این رشته وجود دارد. رئیس کمیسیون افتای سازمان نصر تهران با بیان اینکه در دوران پساتحریم و با آسان تر شدن دسترسی به اطلاعات و ورود فناوری های روز، نیاز به وجود دانش تخصصی مرتبط برای استفاده صحیح از این فناوری ها و آشنایی با تهدیدات احتمالی و مقابله با ریسک های مربوطه بیش از پیش اهمیت خواهد یافت، می افزاید: با افزایش تعداد متخصصان، امکان تعریف و انجام طرح های امنیتی، تحقیق و پژوهش و تولید دانش فنی، پیشرفت قابل ملاحظه ای خواهدکرد. مهدی شجری مدیر گروه امنیت اطلاعات و تجارت دانشکده رایانه و فناوری اطلاعات دانشگاه امیرکبیر نیز با بیان اینکه بعد از تحریم بسیاری از طرح ها در زمینه امنیت اطلاعات شروع می شود ولی به اندازه کافی نیروی متخصص و کیفی در زمینه امنیت اطلاعات در کشور وجود ندارد به «ایران» می گوید: بسیاری از نرم افزارهایی که به کشور وارد خواهد شد امن و قابل اعتماد نیستند. باید بتوان نرم افزارهایی که برای جاسوسی و جمع آوری اطلاعات هستند را شناسایی کرد تا زیرساخت ها دچار تهدید نشود. از این رو با مشکل کمبود نیروی انسانی متخصص مواجه خواهیم شد چرا که نرم افزارهای پیچیده نیاز به امنیت دارد و باید نیروی انسانی متخصص تربیت شده باشد که امنیت آنها را تأمین کند. دانشگاه امیرکبیر پیشتاز در امنیت اطلاعات بهناز آریا می گوید: «هم اکنون در دانشگاه های مختلفی در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکترا، رشته امنیت اطلاعات تدریس و سالانه دانشجو پذیرفته می شود و هر روز نیز به تعداد و گرایش ها آن افزوده می شود. از جمله رشته هایی که در مقطع دکترا تدریس می شود، نرم افزار امنیت، مهندسی امنیت اطلاعات و... است و در مقطع کارشناسی ارشد، می توان به رشته های امنیت اطلاعات، مخابرات امن، مدیریت سیستم های اطلاعات و در مقطع کارشناسی امنیت فناوری اطلاعات، رمزنگاری، حفاظت اطلاعات، پدافند غیرعامل، ضد تروریسم، امنیت نرم، علوم فنی امنیت، پژوهشگری امنیت و حفاظت اشاره کرد.» رئیس کمیسیون افتای سازمان نصر تهران در ادامه می گوید: دانشگاه های صنعتی امیرکبیر، دانشکده مهندسی رایانه دانشگاه اصفهان، دانشکده مهندسی برق و رایانه دانشگاه شیراز، دانشگاه عالی دفاع ملی، دانشگاه امام حسین(ع)، دانشگاه مالک اشتر و دانشکده علوم و فنون فارابی رشته و گرایش های امنیت اطلاعات را آموزش می دهند. مهدی شجری نیز دراین باره می گوید: در میان دانشگاه های ایران، نخستین دانشگاهی که اقدام به راه اندازی رشته امنیت اطلاعات کرده، دانشگاه امیرکبیر تهران است. حدود 11 سال است که دانشگاه امیرکبیر در دانشکده کامپیوتر، رشته امنیت و فناوری اطلاعات در مقطع کارشناسی ارشد و دکترا راه اندازی کرده و دانشجو می پذیرد. شجری هدف اصلی این دانشکده را تربیت نیروی انسانی متخصص کیفی در بخش امنیت و فناوری اطلاعات در کشور دانسته و می افزاید: این دانشکده در دو مقطع کارشناسی ارشد و دکترای امنیت و حوزه های مختلف فناوری اطلاعات مانند رمزنگاری، امنیت سیستم های عامل کامپیوتر، امنیت اطلاعات، امنیت پایگاه های داده، مدل های فرمال و امنیت اطلاعات، پروتکل های امنیتی، امنیت شبکه ها، هشدار ها و... دانشجو جذب می کند و دررقابت با دانشگاه های دیگر مانند شریف و صنعتی اصفهان پیشرو است. حال که رشته امنیت اطلاعات در دانشگاه های کشور تدریس می شود جایگاه ایران در بین کشورهای همسایه و منطقه چگونه است؟ بهناز آریا رئیس کمیسیون افتای سازمان نصر تهران می گوید: گرایش های امنیت اطلاعات و امنیت سایبری سال ها است که در دانشگاه های مختلف جهان و از جمله در کشورهای اطراف مانند مالزی، ترکیه، قبرس و امارات تدریس می شود. شجری نیز معتقد است به دلیل اینکه امنیت اطلاعات اهمیت بالایی دارد اکثر کشورها بخصوص امریکا و اروپا توجه ویژه ای به این رشته ها دارند. در کشورهای همسایه نیز این رشته تدریس می شود ولی در این رشته کشوری در منطقه و بین همسایه ها سراغ ندارم که مانند ایران خوب کار کرده باشد. البته کشوری مانند عربستان در این رشته پیشرفت کرده است ولی از نیروی متخصص امریکایی استفاده می کند و نیروی متخصص داخلی و بومی ندارد. وی می افزاید: کمبود نیروی متخصص فقط مختص کشور ما نیست بلکه بقیه کشورها هم با چنین مشکلی روبه رو هستند اما این کشورها که بیشتر هم پیشرفته هستند کمبود نیروی متخصص خود را از دیگر کشورها مانند ایران براحتی و بدون هرگونه تشریفات اداری و با کمترین زمان ممکن و پیشنهاد های وسوسه کننده تأمین می کنند. شجری در ادامه می گوید: جذب فارغ التحصیلان در رشته امنیت و فناوری اطلاعات در دنیا بسیار بالاست به طوری که کشورهای خارجی پیشنهاد های وسوسه انگیز به فارغ التحصیلان رشته امنیت اطلاعات دانشگاه امیر کبیر می دهند. بنابراین برای اینکه نیروهای متخصص ایران که با هزینه های فراوان تربیت شده اند جذب کشورهای دیگر نشوند و در کشور بمانند، باید دولت از آنها حمایت کند. برنامه ریزی رمز موفقیت آیا تنها تدریس و آموزش در دانشگاه ها برای تربیت نیروی انسانی متخصص امنیت اطلاعات کافی است؟ بهناز آریا در پاسخ به این سؤال «ایران» می گوید: خیر از این رو باید به آموزش های خارج از دانشگاه نیز توجه کرد. یعنی تلفیق دروس دانشگاهی با آموزش های مهارتی خارج از دانشگاه، عامل موفقیت در بازار کار است و این امری است که به تجربه در جهان و ایران ثابت شده است. شجری نیز معتقد است که صرفاً با داشتن بودجه و سرمایه گذاری نمی توان در رشته امنیت و فناوری اطلاعات موفق بود بلکه نیروی انسانی بیشتر اهمیت دارد و برای تربیت نیروهای انسانی متخصص و کیفی باید تلاش کنیم که این نیز تنها در سایه برنامه ریزی و مدیریت خوب در دانشگاه ها و آموزشگاه های آزاد میسر خواهد شد. مهدی شجری، معتقد است که اکنون دانشجویان متخصص و کیفی رشته امنیت و فناوری اطلاعات دانشگاه امیرکبیر بیکار نبوده و در پست های مختلف مشغول به کار هستند. حتی ارگان ها و نهاد ها با دانشگاه امیرکبیر تماس می گیرند و به دنبال جذب نیروی متخصص از رشته امنیت اطلاعات هستند ولی اگر درها به سوی نرم افزارهای به روز دنیا باز شود باید از پرورش نیروی متخصص کیفی و آکادمیک از دانشگاه ها و مؤسسات آموزشی حمایت شود. وی می افزاید: البته حمایت های خوبی از سوی سازمان فناوری اطلاعات با دانشگاه امیرکبیر صورت گرفته است که تأثیر مثبتی در زمینه امنیت اطلاعات گذاشته است به طوری که دانشگاه امیر کبیر طرح های ملی بسیاری را با سازمان فناوری اطلاعات به سرانجام رسانده است و همین همکاری موجب شده که دیگر سازمان ها نیز به بقیه دانشگاه ها مانند صنعتی شریف و صنعتی اصفهان اعتماد کرده و طرح ها را به آنها بسپارند ولی برای پیشرفت و جبران کمبودها و از دست ندادن نیروهای تربیت شده متخصص کیفی باید بیش از پیش از دانشگاه ها و مؤسسات حمایت کرد.