قرآن کریم مهمترین اسباب نجات انسان در قیامت را انفاق و بخشش در راه خدا دانسته و مثل کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق میکنند را همانند بذری میداند که هفت خوشه برویاند که در هر خوشه آن یکصد دانه باشد.
بخشش در راه خدا
آیه 261 سوره مبارکه بقره به بیان مسئله انفاق و آثار نیک آن پرداخته است .
مَّثَلُ الَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِی سَبِیلِ اللّهِ کَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِی کُلِّ سُنبُلَةٍ مِّئَةُ حَبَّةٍ وَاللّهُ یُضَاعِفُ لِمَن یَشَاءُ وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ
کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق میکنند، همانند بذری هستند که هفت خوشه برویاند، که در هر خوشه، یکصد دانه باشد، و خداوند آن را برای هر کس بخواهد (و شایستگی داشته باشد) دو یا چند برابر میکند، و خدا (از نظر قدرت و رحمت) وسیع، و (به همه چیز) داناست.
تفسیر
آغاز آیات انفاق، انفاق مایه رشد آدمی است!
مسئله انفاق یکی از مهمترین مسائلی است که ایات قرآن کریم و دین مبین اسلام بر آن تاکید فراوان دارد که آیه فوق نخستین آیه از یک مجموعه آیات است که در سوره بقره پیرامون انفاق سخن میگوید و شاید ذکر آنها پشت سر آیات مربوط به معاد از این نظر باشد که یکی از مهمترین اسباب نجات در قیامت، انفاق و بخشش در راه خدا است.
بعضی نیز گفته اند: این آیات پیوندی دارد با آیات جهاد، و انفاق در راه جهاد که قبل از آیات مربوط به معاد و توحید، در همین سوره آمده بود.
نخست میفرماید: مثل کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق میکنند همانند بذری است که هفت خوشه برویاند؛ «مَّثَلُ الَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِی سَبِیلِ اللّهِ کَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ»
و در هر خوشهای یکصد دانه باشد که مجموعا از یک دانه هفتصد دانه برمیخیزد؛ «فِی کُلِّ سُنبُلَةٍ مِّئَةُ حَبَّةٍ»
تازه پاداش آنها منحصر به این نیست، بلکه: خداوند آن را برای هر کس بخواهد (و شایستگی در آنها و انفاق آنها را از نظر نیت و اخلاص و کیفیت و کمیت ببیند) دو یا چند برابر می کند؛ «وَاللّهُ یُضَاعِفُ لِمَن یَشَاءُ»
و این همه پاداش از سوی خدا عجیب نیست چرا که او (از نظر رحمت و قدرت) وسیع و از همه چیز آگاه است؛ «وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ»
بعضی از مفسران گفتهاند: منظور از انفاق در آیه فوق تنها انفاق در راه جهاد است زیرا این آیه در واقع تاکیدی است بر آنچه در آیات گذشته قبل از داستان عزیر و ابراهیم و طالوت آمده بود، ولی حق این است که مفهوم آیه گسترده است و حتی پیوند آن با آیات گذشته نیز نمی تواند دلیل بر تخصیص این آیه و آیات آینده شود، زیرا فی سبیل الله مفهوم وسیعی دارد که هر مصرف نیکی را شامل میشود، به علاوه آیات بعدی نشان میدهد که بحث انفاق در اینجا مستقلا دنبال میشود و در روایات اسلامی نیز به تعمیم معنی آیه نیز اشاره شده است .
نکته قابل توجه اینکه در این آیه کسانی که در راه خدا انفاق میکنند به دانه پر برکتی که در زمین مستعدی افشانده شود تشبیه شدهاند در حالی که قاعدتاً باید عمل آنها تشبیه به این دانه شود، نه خود اینها، و لذا بسیاری از مفسران گفتهاند که در آیه محذوفی وجود دارد مانند کلمه «صدقات» قبل از «الذین» یا کلمه «باذر» قبل از «حبه» و مانند آن.
ولی هیچگونه دلیلی بر حذف و تقدیر در آیه نیست و تشبیه افراد انفاق کننده به دانههای پر برکت تشبیه جالب و عمیقی است گویا قرآن میخواهد بگوید: عمل هر انسانی پرتوی از وجود او است و هر قدر عمل گسترش یابد، وجود انسان در حقیقت توسعه یافته است
