موقعیت‏شناسی همسر
در بیان اینکه همسر آدمی چه موقعیتی نزد خانواده‏اش دارد، مطالب زیادی از زبان اولیای الهی بیان گردیده است که به بخشی از آن اشاره می‏کنیم.
حضرت موسی بن جعفر (ع) فرمود: «خانواده‏ی هر مردی همچون اسیران اویند که چشم امید به او دوخته‏اند پس هنگامی که خالق متعال به او نعمت و دارایی مرحمت فرماید، باید بر خانواده‏اش وسعت دهد.»
شاید تعبیر امام از خانواده‏ی مرد چونان اسیران او، از این رو باشد که حداکثر عواطف و احساس مسؤولیت در او برانگیخته شود و او را به ادای وظایفش در قبال آنان وادار کند؛ چون کم و بیش مردانی که خود را در موقعیتی بالاتر از زن و فرزند می‏بینند، ممکن است به قدر کافی احساس مسؤولیت، محبت و داد و ستد عاطفی نداشته باشند و با خانواده رفتاری خشونت‏آمیز در پیش گیرند؛ لذا تعبیر به «اسیران» چه بسا حس دلسوزی و شفقت را در مرد بیدار می‏کند تا به ایفای وظیفه‏اش بپردازد.
از نگاهی دیگر شناخت موقعیت در مهارت‏های خانوادگی ضرورت دارد و آن آمادگی قلبی افراد خانواده به ویژه همسر برای تأثیرگذاری و سازندگی است. در این باره به بیان دو نمونه از سخنان امام علی (ع) می‏پردازیم.
«دل‏های مردم به کسی روی آورد که خوشرویی کند.»
«دل‏ها را آمادگی و رخوتی است. اگر دل را به اجبار به کاری واداری، کور می‏گردد پس به هنگام آمادگی و نشاطش به آن توجه کنید.»
از این بیانات چنین نتیجه می‏گیریم که برای انجام هر نوع فعالیت تربیتی و آموزشی، چه در جامعه و چه در خانواده، باید به اصل آمادگی توجه نمود. منظور از این اصل، وجود شرایط مناسب برای پذیرش پیام‏ها و تأثیرگذاری آن است.