تاریخ سیاسی 38ساله جمهوری اسلامی ایران شاهد بروز و ظهور خشونت های کوچک و بزرگ سیاسی بوده است؛ از ترورهای دهه 60 تا ترور دانشمندان هسته ای در دهه 80 تا حملات پراکنده به چهره ها و شخصیت های انقلاب و نظام. جلوه خشونت در سیاست ایران هم البته مانند هر جای دیگر فقط معطوف به قتل و ترور نبوده و در دوره ... «جلوه هایی که شرح همه و حتی بخشی از آنها در یک نوشتار نمی گنجد اما به صورت اجمالی مروری داشته ایم به برجسته ترین ترورها و سایر جلوه های خشونت در عرصه سیاسی ایران پس از انقلاب. سوم اردیبهشت 1358 - ترور محمدولی قرنی اولین قربانی ترور از میان مقام های رسمی جمهوری اسلامی، «تیمسار سپهبد سیدمحمدولی قرنی» است. او که نخستین رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران بود و البته خیلی زود هم از کار برکنار شد، چند ماه پس از انقلاب در سوم اردیبهشت 58 به ضرب گلوله عوامل گروه فرقان در خانه اش ترور شد. دوازدهم اردیبهشت 1358 - ترور مرتضی مطهری بعد از ترور قرنی، نوبت به «آیت الله مرتضی مطهری» رسید. او شامگاه 12 اردیبهشت 1358 پس از پایان جلس های در منزل یدالله سحابی به همراه گروهی از رجال سیاسی انقلابی در تاریکی شب و هنگام خروج از محل جلسه، هدف گلوله یکی از افراد گروه فرقان قرار گرفت و پس از انتقال به بیمارستان طرفه به شهادت رسید. قاتلان او سه نفر به نام های محمدعلی بصیری، حمید نیکنام و وفا قاضی زاده بودند. چهارم خرداد 1358 - ترور اکبر هاشمی رفسنجانی ترور نافرجام «اکبر هاشمی رفسنجانی» سومین ترور چهره های شاخص جمهوری اسلامی بود که در شب چهارم خرداد 1358 روی داد. اکبر هاشمی رفسنجانی در منزلش مورد اصابت گلوله قرار گرفت و از ناحیه کبد مجروح شد. شب حادثه دو نفر به منزل هاشمی رفسنجانی مراجعه کردند و گفتند حامل پیامی خصوصی برای او هستند. محافظان به آنان اجازه ورود دادند و... این ترور را هم اعضای گروه فرقان انجام دادند. 30 خرداد 1360 - خشونت سازمانی در خیابان های شهر 30 خرداد سال 60 همزمان با آخرین روزهای بررسی طرح عدم کفایت سیاسی «ابوالحسن بنی صدر»، رئیس جمهور وقت، در مجلس، هواداران بنی صدر با سازماندهی منافقین تظاهرات مسلحانه ای در برخی شهرهای کشور شکل دادند. در همان روز منافقین با انتشار بیانیه ای ورود به فاز مبارزه مسلحانه با حکومت جمهوری اسلامی ایران را اعلام کردند. این تظاهرات ها در شهرهای مختلف کشور نظیر تهران، اصفهان، ارومیه، شیراز، اراک، اهواز، بندرعباس و... به راه افتاد. درگیری های تهران بیشتر در نقاط مرکزی شهر از جمله خیابان انقلاب، میدان فردوسی، میدان منیریه، خیابان طالقانی، خیابان ولیعصر و... روی داد. آن روزها کیهان نوشت فقط در درگیری های اطراف دانشگاه تهران حدود 50 نفر کشته، 200 نفر مجروح و هزار نفر دستگیر شدند. ششم تیر 1360 - ترور آیت الله خامنه ای در ضبط صوتی بزرگ که در زمان سخنرانی «آیت الله خامنه ای» در مسجد ابوذر تهران روی میز مقابل او قرار داشت، بمبی کار گذاشته شده بود؛ بمبی که البته در زمان انفجار کامل عمل نکرد. امام جمعه تهران و نماینده وقت رهبر انقلاب در شورای عالی دفاع از این سوءقصد جان به در برد ولی جراحات شدیدی بر او وارد شد. بر اساس اخبار منتشر شده در همان زمان (ششم تیر سال 60) روزنامه کیهان در شماره فردای ترور نوشت: «داخل ضبط صوت نوشته شده بود: هدیه گروه فرقان». یکم شهریور 1377 - ترور اسدالله لاجوردی «اسدالله لاجوردی» در جریان رسیدگی به پرونده گروه فرقان از 20 شهریور 59 با نظر آیت الله بهشتی، دادستان انقلاب تهران شد. او از سال 68 تا 77 به سازمان زندان ها برگشت و در اول شهریور 77 در محل کسب خود در بازار تهران و در حالی که هیچ سمت رسمی ای نداشت، به وسیله دو نفر از منافقین به نام های علی اکبر اکبری ده بالایی و علی اصغر غضنفرنژاد جلودار ترور شد. (خواهر لاجوردی نیز در اواخر بهمن 92 به قتل رسید و جسد او در حوالی شهرستان دماوند پیدا شد. طبق گفته احمدرضا رادان، جانشین وقت فرمانده نیروی انتظامی، انگیزه این قتل غیرسیاسی بود.) 1358 تا 1361 - ترور شهدای محراب از نیمه های سال 58 تا میانه های سال 61، پنج نفر از ائمه جمعه کشور به دست عواملی که اغلب آنها از منافقین بودند، ترور شدند. سیدمحمدعلی قاضی طباطبایی در شامگاه دهم آبان 58، آیت الله مدنی در بیستم شهریور سال 1360، آیت الله دستغیب در بیستم آذر سال 1360، آیت الله اشرفی اصفهانی در روز 22 رمضان سال 60 و آیت الله صدوقی در یازدهم تیر 1361، در جریان این اقدامات تروریستی به شهادت رسیدند. هفتم تیر 1360 - انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی یک هفته بعد از شورش مسلحانه منافقین، انفجار در دفتر حزب جمهوری اسلامی منجر به شهادت 75 نفر از اعضای این حزب شد. اجرای این عملیات را «محمدرضا کلاهی» از اعضای سازمان منافقین بر عهده داشت که خود از نیروهای خدماتی حزب به شمار می رفت. او پس از انفجار توانست فرار کند و بعد از آن راهی فرانسه شد. 30 خرداد 1373 - بمب گذاری، حرم امام رضا(ع) 30 خرداد 73 و همزمان با روز عاشورا بمبی در حرم امام رضا (ع) و قسمت بالای سر ضریح منفجر شد. بر اثر شدت انفجار 26 نفر شهید و بیش از 300 نفر زخمی شدند. بعدها یک نشریه پاکستانی نوشت: یک جوان 24 ساله پاکستانی به نام عبدالشکور که یکی از دستیاران نزدیک رمزی یوسف از اعضای القاعده بود، به انجام این بمب گذاری اعتراف کرده است. هشتم شهریور 1360 - انفجار دفتر نخست وزیری هشتم شهریور 1360 انفجاری در دفتر نخست وزیری ایران رخ داد. در این انفجار «محمدعلی رجایی»، رئیس جمهور و محمدجواد باهنر نخست وزیر (در اثر انفجار)، عبدالحسین دفتریان مدیرکل مالی - اداری نخست وزیری (در اثر خفگی در آسانسور) و هوشنگ وحید دستجردی (در اثر جراحات ناشی از سوختگی و سقوط در 14 شهریور) و یک عابر در بیرون ساختمان شهید شدند. آنها برای شرکت در جلسه شورای امنیت کشور گرد هم آمده بودند که این حادثه رخ داد. خسرو تهرانی مسئول اطلاعات نخست وزیری و جمعی از فرماندهان ارشد نظامی، سرهنگ موسی نامجو، وزیر دفاع، یوسف کلاهدوز، مسئول سپاه پاسداران، تیمسار شرفخواه، معاون نیروی زمینی، سرهنگ اخیانی، معاون ژاندارمری و سرهنگ کتیبه، رئیس اداره دوم ارتش نیز در این نشست حضور داشتند که همگی با جراحاتی جان به در بردند. در آغاز چنین تصور شد مسعود کشمیری که آن زمان دبیر شورای عالی امنیت ملی بود نیز در این انفجار کشته شده و قطعاتی از اجساد دیگران به عنوان بازمانده جسد وی دفن شد اما پس از مدتی معلوم شد که او از مرتبطان با منافقین و عامل اصلی انفجار بوده و به خارج از ایران گریخته است. 1377 - قتل های زنجیره ای در سال 77 و هنگام به قتل رسیدن «داریوش فروهر»، «پروانه اسکندری» و «محمد مختاری» در دو ماه، موضوع قتل های زنجیره ای با انگیزه های سیاسی و عقیدتی، به عنوان یک بحران جدی مطرح شد. در این سال گروهی از مأموران وزارت اطلاعات به جرم ترور و قتل فعالان سیاسی و فرهنگی دستگیر شدند و «سعید» امامی که به عنوان یکی از متهمان طرح ریزی و اجرای این قتل ها بازداشت شده بود، در زندان اوین درگذشت. علت مرگ او خودکشی با استفاده از داروی نظافت اعلام شد. هجدهم تیر 1378 - حمله به کوی دانشگاه تهران روزنامه «سلام» به دلیل افشاگری درباره قتل های زنجیره ای روز 18 تیر 78 توقیف شد. شماری از دانشجویان دانشگاه تهران در کوی دانشگاه تجمعی در اعتراض به توقیف «سلام» برگزار کردند. در شب هجدهم تیر 78 نیروهایی با لباس شخصی به کوی دانشگاه تهران حمله کردند. در این حمله براساس گزارش های مختلف یک نفر کشته شد. چشم یک دانشجوی پزشکی تخلیه شد و تعداد زیادی دانشجو زخمی شدند. 1381 - قتل های محفلی کرمان در سال 81 در کرمان شش نفر از اعضای محافل عقیدتی یکی از مراکز در کرمان به این نتیجه رسیده بودند که خودشان می توانند خاطیان را مجازات کنند و با این تفسیر پنج نفر را به قتل رساندند. حکم قصاص این افراد بارها تأیید و نقض و سرانجام با رضایت اولیای دم پرونده مختومه شد. بیست ویکم فرودین 1378 - ترور صیاد شیرازی سال 78 هم با ترور شروع شد و هم با ترور پایان یافت. «علی صیاد شیرازی»، از فرماندهان ارتش بامداد 21 فرودین 78 از سوی عوامل مسلح منافقین در پوشش رفتگر مقابل در منزل مسکونی اش واقع در تهران ترور شد. سرلشکر رحیم صفوی، فرمانده وقت سپاه پاسداران، در حاشیه مراسم یازدهمین سالگرد ترور گفت: «عملیات تلافی جویانه سپاه پاسداران در همان سال اول ترور با شلیک بیش از هزار گلوله توپ و موشک به مقرهای منافقین در داخل خاک عراق انجام شد.» رحیم صفوی تصریح کرد: «بدون شک دستور ترور صیاد شیرازی از یک رده بالاتر به منافقین داده شد و شخص صدام این دستور را به منافقین داد.» بیست ودوم اسفند 1378 - ترور سعید حجاریان روزهای آخر سال 78 (22 اسفند) بود که «سعید حجاریان»، رئیس وقت شورای شهر تهران که از او به عنوان تئوریسین جریان اصلاحات یاد می شد، در مقابل ساختمان شورای شهر ترور شد. ضارب او، «سعید عسگر»، پس از این ترور محاکمه و به 15 سال زندان محکوم شد. حجاریان از این ترور که با شلیک از فاصله نزدیک به گردن او انجام شده بود، جان به در برد اما دچار ضایعه نخاعی و معلولیت همیشگی شد. تصمیم گیری محفلی در جلسات چند نفره عامل این ترور بود. دوازدهم دی 1394 - حمله تندروها به سفارت عربستان دوازدهم دی سال 94 در پی اعدام «آیت الله شیخ نمر» از سوی دولت عربستان بار دیگر جلوه هایی از خشونت خیابانی در ایران نمایان شد. معترضان به اعدام شیخ نمر در مشهد پرچم عربستان را از ساختمان کنسولگری این کشور پایین کشیده و برخی از معترضان موادی آتش زا به ساختمان کنسولگری عربستان پرتاب کردند. در تهران نیز از ساعت 22 شب تجمع در برابر سفارت انجام شد که تعدادی از تجمع کنندگان وارد ساختمان سفارت شدند، پرچم عربستان را به زیر کشیدند و برخی نیز قسمتی از بنای داخلی سفارت را آتش زدند. برخی از بازداشت شدگان این حمله خودسرانه، در دادگاهی که به تازگی برگزار شد، از تجمع خود در مقابل سفارت عربستان دفاع کردند. برخی به انتقاد از وزارت خارجه پرداختند و برخی هم نیروی انتظامی را مقصر دانستند. ششم مرداد 1388 - بازداشتگاه کهریزک تابستان 88 گروهی از دستگیرشدگان حوادث آن روزها به بازداشتگاه کهریزک منتقل شدند. ششم مرداد همان سال با خبر کشته شدن «محسن روح الامینی» در بازداشتگاه کهریزک، وجود این بازداشتگاه و اتفاقاتش خبری شد و مقام معظم رهبری دستور بستن آن را صادر کرد. یک سال بعد دادگاهی برای پرونده این بازداشتگاه در سازمان قضائی نیروهای مسلح ایران و با جلساتی غیرعلنی تشکیل شد. 12 نفر از رده های مختلف نظامی مانند سرتیپ و سرهنگ از متهمان در این دادگاه بودند. یک سال بعد از آن حکم دادگاه مبنی بر قصاص دو متهم، حبس، پرداخت دیه و جزای نقدی، انفصال موقت از خدمت و تحمل شلاق برای 9 نفر دیگر از متهمان صادر شد که محکومان قصاص با رضایت اولیای دم نجات یافتند. مادر یکی از کشته شدگان خواستار محاکمه آمران این حادثه شد و سعید مرتضوی، دادستان وقت، به همراه دو نفر از معاونانش به عنوان آمران این حادثه محاکمه و به انفصال دائم از مشاغل قضائی محکوم شد. نوزدهم اسفند 1393 - حمله به علی مطهری، شیراز در سال های اخیر عرصه سیاست از رفتارهای تند و خشونت آمیز، بی بهره نبوده است. در یکی از بارزترین جلوه های این نوع رفتارها، اسفندماه سال 93 حین سفر «علی مطهری» به شیراز که به دعوت انجمن فرهنگ و سیاست دانشجویان دانشگاه شیراز و برای سخنرانی در دانشگاه انجام شد، گروهی از موتورسواران ناشناس، پس از خروجش از فرودگاه به خودروی او حمله کردند و پس از پرتاب اشیا و سنگ و آجر به سمت او و خسارت زدن به تاکسی حامل مطهری، کلانتری ای را که او در آن حضور داشت، برای چند ساعت محاصره کردند. در جریان محاکمه عوامل این حمله، انتساب آنها به یک نهاد نظامی و هدایت آنها از سوی برخی از افراد داخل آن نهاد مطرح شد و مطهری نیز خواستار محاکمه آمران این حمله در دادگاه نظامی شد. این درخواست در دادسرای نظامی در حال رسیدگی است. 1387 - ترور دانشمندان هسته ای ایران تعدادی از دانشمندان هسته ای ایران (اردشیر حسین پور، مسعود علی محمدی، مصطفی احمدی روشن، مجید شهریاری، داریوش رضایی نژاد، فریدون عباسی دوانی و رضا قشقایی) در سال های 87 به بعد ترور شدند. اسرائیل از سوی بسیاری از منابع به عنوان عامل ترور آنان اعلام شد. در بهمن 90 یک مقام آمریکایی که هویتش افشا نشد، به «ان بی سی نیوز» گفت: ترور دانشمندان هسته ای ایران از سوی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و با حمایت مالی، آموزشی و تسلیحاتی سرویس اطلاعاتی اسرائیل انجام شده است. او گفت دولت آمریکا از عملیات ترور مطلع است اما نقشی در آن ندارد.» منبع: دوهفته نامه جامعه پویا