تهران- ایرنا- «هوشنگ مرادی کرمانی» یکی از برجسته ترین نویسندگان در عرصه ادبیات کودک و نوجوان است که با خلق آثاری ارزشمند توانسته است در ایران جانی تازه به این حوزه ادبی دهد و آن را جهانی کند. مرادی کرمانی به سال 1323 خورشیدی در روستای سیرچ از توابع بخش شهداد کرمان متولد شد. وی تا کلاس پنجم ابتدایی در آن روستا درس خواند و سپس به کرمان رفت. او دوره متوسطه را در یکی از دبیرستان های شهرستان کرمان گذراند و سپس وارد دانشگاه شد. مرادی کرمانی در دانشکده هنرهای دراماتیک تهران تحصیل کرد و در همین مدت در رشته ترجمه زبان انگلیسی نیز مدرک کارشناسی گرفت. مرادی کرمانی فعالیت های هنری خود را از سال 1٣٤٠ با رادیو کرمان آغاز کرد و این فعالیت را در تهران ادامه داد. او نویسندگی را از سال 1347 با مجله «خوشه» شروع کرد سپس «قصه های مجید» را برای برنامه خانواده رادیو ایران نوشت. همین قصه ها، جایزه کتاب برگزیده سال 1364 را نصیب وی کرد. مرادی کرمانی تاکنون جایزه های بسیاری را از موسسه های فرهنگی داخلی و خارجی دریافت کرده است. برای نمونه می توان به جایزه جهانی «هانس کریستین آندرسن»، جایزه کتاب سال 1994 کودکان و نوجوانان اتریش، سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه در دوازدهمین جشنواره فیلم فجر، جایزه «مهرگان ادب»، عنوان نویسنده برگزیده در کشور کاستاریکا و جایزه «خوزه مارتینی» (نویسنده و قهرمان ملی آمریکای لاتین) در سال 1995 اشاره کرد.(1) از هوشنگ مرادی کرمانی تاکنون آثار فراوانی انتشار یافته که برخی از آن ها حتی به زبان های آلمانی، انگلیسی، فرانسوی، اسپانیایی، هلندی، عربی و ارمنی نیز ترجمه شده است. همچنین فیلم های تلویزیونی و سینمایی زیادی بر اساس داستان های وی به تصویر درآمده است. از آثار مرادی کرمانی افزون بر قصه های مجید، می توان به «بچه های قالیباف خانه»، «نخل»، «چکمه»، «داستان آن خمره»، «مشت بر پوست»، «تنور»، «کوزه»، «مهمان مامان»، «خمره»، «آب انبار»، «معصومه»، «من غزال ترسیده ای هستم»، «مربای شیرین»، « لبخند انار»، «مثل ماه شب چهارده»، «ناز بالش»، «ته خیار» و «شما که غریبه نیستید» (خاطرات) اشاره کرد. ادبیات کودکان و طنز در آثار مرادی کرمانی بیشتر آثار مرادی کرمانی مختص ادبیات کودک و نوجوان است. وی نویسنده ای جهانی محسوب می شود و ترجمه آثارش به زبان های مختلف و نامزدی مهمترین جایزه ادبیات کودک جهان، یعنی جایزه «هانس کریستین آندرسن» نیز گویای این واقعیت است. مرادی کرمانی در گفت و گویی درباره این که آیا همیشه به فکر مخاطب کودک و نوجوان بوده یا سرنوشت وی را به این سمت کشانده می گوید: من به شدت حس کودکی دارم و حس کودکی ام را در کارهایم نشان داده ام البته وقتی می نویسم به هیچ عنوان فکر نمی کنم دارم برای کودک و نوجوان می نویسم. برای آن که این امر در درونم و با احساسم خیلی مانوس است تا جایی که مخاطب حتی داستان های بزرگسالانه من را بخواند می فهمد نویسنده اش یک جوری کودک است.(2) مرادی کرمانی به گونه ادبی طنز بسیار توجه کرده است تا جای که طنز یکی از عناصر برجسته و تاثیرگذار در آثار وی است. برای نمونه مرادی کرمانی سعی کرده در آثاری همچون قصه های مجید، تنور، داستان آن خمره، مربای شیرین و مهمان مامان از تکنیک هایی مانند بزرگ نمایی، کوچک نمایی، طنز موقعیت، طنز در گفتار، مبالغه و اغراق، تضاد و بازی های زبانی و بیانی، مقایسه، تشبیه و دیگر شگردها استفاده کند که در این میان نیز تکنیک های اغراق و طنز موقعیت، فراوانی بیشتری دارند.(3) اقتباس سینمایی از آثار مرادی کرمانی اقتباس سینمایی وامدار دیگر هنرها و به ویژه ادبیات است. در واقع فیلم های داستانی بر اساس فیلمنامه بنا می شوند و فیلمنامه حتی اگر اقتباس ادبی نباشد، با ادبیات داستانی دارای فصل مشترک است. در این مدتی که از عمر اقتباس می گذرد، ادبیات نمایشی همواره هنر هفتم را تغذیه کرده است. دهه 70 چهره تازه ای را به سینمای ایران معرفی کرد که آثارش بیش از هر نویسنده دیگری مورد استفاده سینماگران قرار گرفت و آن چهره مرادی کرمانی بود. بی شک آثار مرادی کرمانی تاثیر بسیار چشمگیری بر سینمای ایران گذاشته و کمتر نویسنده ای را می توان سراغ گرفت که تا این اندازه در رسانه های تصویری و مخاطبان آن مطرح شود. تاکنون آثار مختلفی در قالب فیلم و سریال از کتاب های مرادی کرمانی وام گرفته اند. برای نمونه می توان به قصه های مجید (14 داستان)، 11 فیلم تلویزیونی و سه فیلم سینمایی به کارگردان «کیومرث پوراحمد»، خمره فیلمی به کارگردانی «ابراهیم فروزش»، چکمه فیلمی به کارگردانی «محمدعلی طالبی»، مهمان مامان فیلمی به کارگردانی «داریوش مهرجویی» و مثل ماه شب چهارده در قالب سریال تلویزیونی و یک فیلم سینمایی به کارگردانی «محمد علی طالبی» اشاره کرد. سبک نویسندگی و درون مایه سبک به عنوان یکی از عناصر داستان از همه عناصر داستانی تاثیر می پذیرد و بر آن تاثیر می گذارد. در جهان متن، سبک از شکل ویژه ساختار یعنی چگونگی طرح، شخصیت، آرایش فضا، درونمایه، زاویه روایت و لحن متولد می شود. همچنین در تعیین سبک، بسیاری عوامل از جمله سبک عمومی دوران و جهان بینی نویسنده تاثیرگذار است.(4) برخی از ویژگی های سبک نویسندگی مرادی کرمانی عبارتند از تکرار شخصیت مردانه-نوجوان، نگاه به زندگی مردمان فرودست در اجتماع، بهره گیری از زبان طنز، واقع گرایی که به نوعی اصل باورپذیری در آن از جایگاهی ویژه برخوردار است. همچنین آثار مرادی کرمانی دارای درون مایه «اجتماعی» و «اخلاقی-تربیتی» است که هر یک از این 2 درونمایه به رفتار زبانی ویژه ای برای ابراز خویش نیاز دارد.(5) نقد و بررسی مرادی کرمانی از آن دسته نویسندگانی است که نسل های مختلف با آثار وی همذات پنداری می کنند. صمیمیت و خلق شخصیت های آشنا و دوری از پیچیده نویسی از شاخصه های اصلی آثار وی به حساب می آید. بر همین اساس است که برخی از صاحبنظران معتقدند مرادی کرمانی خالق نوعی رئالیسم (واقع گرایی) اجتماعی است که از نگرش های شعارزده و فرم گرا نیز خیلی فاصله دارد چرا که آثارش بسیار عینی و به دور از انتزاع های ذهنی است. «شهرام اقبال زاده» نویسنده و منتقد ادبی درباره ویژگی های آثار مرادی کرمانی معتقد است نخستین ویژگی، زبان ساده، روشن و گویا همراه با جمله های کوتاه، شیوا و دلنشین است. وی بدون این که از میزان صمیمت داستان چیزی کم کند از زندگی مردم می نویسد. دومین ویژگی این است که در داستان های مرادی کرمانی هرگز نمی بینیم که دسته ای یا افرادی از قشرهای مختلف جامعه تخریب شوند. سومین ویژگی این است که مرادی کرمانی در آثارش نه شعار می دهد نه نسخه نویسی می کند و در پشت طنز به ظاهر ساده اش طنز عمیقی نهفته است که خواننده می تواند پی ببرد که چه مشکل هایی در سطح جامعه وجود دارد که باید اصلاح شود.(6) یکی از ویژگی های داستان خوب و موفق آن است که مخاطب آن را قصه خود بداند که به نظر می رسد مرادی کرمانی توانسته با خلق آثاری در خور، این احساس را در مخاطب ایجاد کند. در پایان باید گفت همذات پنداری و ارتباط نزدیک مخاطب با آثار مرادی کرمانی نشانگر صمیمیت و سادگی کارهای وی است. در واقع مرادی کرمانی این توانایی را دارد که یک اتفاق ساده را چنان گسترش دهد که مخاطب تا پایان با وی همراهی کند. پی نوشت ها: 1- «نویسنده ای که ادبیات فولکلور ایران را جهانی کرد»، تارنمای شهر کتاب، قابل دسترس به نشانی : http://bookcity.org/news-6674.aspx 2- زاون قوکاسیان، «نویسنده بیشترین اقتباس های ادبی در سینمای ایران»، فصلنامه سینمایی فارابی، شماره 64، تابستان1388، ص173. 3- سعید حسام پور، «بررسی تکنیک های طنز و مطایبه در آثار هوشنگ مرادی کرمانی»، مجله مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز، سال دوم، شماره اول، بهار و تابستان 1390، ص61. 4- شکوه حاجی نصر الله، «سبک مرادی کرمانی از قصه های مجید تا لبخند انار»، مجله پژوهشی نامه ادبیات کودک و نوجوان، تابستان و پاییز1382، شماره34-33، ص120. 5- منبع پیشین، ص138. 6- شهرام اقبال زاده، «قصه های مرادی کرمانی سبب غنای ادبیات ما شده است»، تارنمای کتابک قابل دسترس به نشانی: http://ketabak.org/node/3284 گروه پژوهش و تحلیل خبری پژوهشم458 92792054