ماه «ذی الحجّه»، آخرین ماه «سال هجری قمری» است و ماهی است بسیار پر برکت. بزرگان دین هنگامی که این ماه وارد می شد، اهمّیّت ویژه ای به عبادت در آن می دادند. مخصوصاً در دهه اوّل این ماه.( زاد المعاد، صفحه 240)

در بعضی از روایات آمده است، شب های دهگانه ای که قرآن در سوره «والفجر و لیال عشر» به آن سوگند یاد کرده است، شب های دهه اوّل این ماه شریف است،( تفسیر قمی، جلد 2، صفحه 419) و این سوگند به خاطر عظمت آن است.

خداوند در سوره حج (آیه 28) ضمن بیان فریضه بزرگ «حج» سخن از «أیّام مَعْلُومات» گفته است که مۆمنان باید در آن به یاد خدا باشند. یکی از تفسیرهای معروفِ «أیّام مَعْلُومات» که در روایات نیز آمده است، ده روز اوّل ماه ذی الحجّه است.( مصباح المتهجّد، صفحه 671) بنابراین، هم شب های آن عزیز است و هم روزهای آن.

در حدیثی از رسول خدا(صلی الله علیه وآله) می خوانیم که عبادت و کار نیک در هیچ ایّامی به اندازه این ایّام (ده روز اوّل ماه ذی الحجّه) فضیلت ندارد.( اقبال، صفحه 317)

افزون بر اینها، هم صدا شدن با زوّار خانه خدا در این ماه، و یاد و خاطره مراسم باشکوه حج و معنویّت و برکات آن، حال و هوای دیگری به انسان می دهد مخصوصاً برای کسانی که در سلک زوّار سعادتمند خانه خدا قرار گرفته اند، یا با یاد و خاطره آنها همراهند.

وجود دو «عید» مهمّ اسلامی عید قربان (عید اضحی) و عید غدیر (عید ولایت) و روز «عرفه» و خاطره دعای عجیب و بسیار گرانبهای امام حسین(علیه السلام) در عرفات، شکوه و عظمت خاصّی به این ماه بخشیده، و سزاوار است همه مۆمنان (مخصوصاً جوانان پاکدل) از فضای آکنده از معنویّت این ماه غافل نشوند و در خودسازی و تهذیب نفس بکوشند که به پیشرفت های مهمّی نائل می شوند.

ثواب دعا در دهه اول ذیحجه
راوی می‏گوید: همانا علی بن ابی طالب علیه السّلام در هر روز از روزهای دهه اول ذی حجّه این ذکرهای پر ارج را می‏گفتند:

«لا اله الّا اللَّه عدد اللّیالی و الدّهور* لا اله الّا اللَّه عدد امواج البحور* لا اله الّا اللَّه و رحمته خیر ممّا یجمعون* لا اله الّا اللَّه عدد الشّوک و الشجر* لا اله الّا اللَّه عدد الشعر و الوبر* لا اله الّا اللَّه عدد الحجر و المدر* لا اله الّا اللَّه عدد لمح العیون* لا اله الّا اللَّه فی اللّیل اذا عسعس و فی الصّبح اذا تنفّس* لا اله الّا اللَّه عدد الریاح فی البراری و الصّخور* لا اله الّا اللَّه من الیوم الی یوم ینفخ فی الصّور».

خلیل (یکی از راویان این حدیث) می‏گوید: از او شنیدم که گفت: همانا امیر المۆمنین علیه السّلام می‏فرمودند: کسی که در هر روز از ده روز ده بار این ذکرها را بگوید، خدای عز و جل در مقابل هر تهلیلی (گفته لا اله الّا اللَّه) درجه‏ای از درّ و یاقوت در بهشت به او عطا می‏نماید که فاصله بین هر کدام از آنها راه صد سال برای «سوارکار» سریع است. در هر درجه شهری است که در آن شهر قصری با گوهر یکپارچه و بدون ترک است. در هر شهری از این شهرها، منزلها، قلعه‏ها، بالاخانه‏ها، خانه‏ها، بسترها، همسران، تختها، نازبالشهای کوچک، فرشها، سفره‏های غذا، خدمتکاران، رودها، درختان، زیور آلات و لباسها به اندازه‏ای است که هیچ توصیفگری نمی‏تواند آن را وصف کند.و هنگامی که از قبر خود خارج شود، یک موی او نوری می‏افشاند و هفتاد هزار فرشته با سرعت به طرف او آمده و عده‏ای در جلو او عده‏ای دیگر در سمت راست او و عده‏ای در سمت چپ او حرکت می‏کنند تا به در بهشت برسد و هنگامی که وارد بهشت شد، پشت سر او می‏ایستند و او در جلو است تا زمانی که به شهری برسند که ظاهر آن یاقوت سرخ و باطن آن زبرجد سبز است. و انواع آفریده‏های خداوند عز و جل در بهشت در آن موجود است. هنگامی که به آن رسیدند می‏گویند: ای دوست خدا! آیا می‏دانی این شهر چیست و چه چیزی در آن است؟ می‏گوید: نه. شما کیستید؟ آنها می‏گویند: ما فرشته هستیم در روزی که در دنیا لا اله الّا اللَّه می‏گفتی تو را مشاهده کردیم. این شهر با آنچه در آن است ثواب تو است. و مژده باد تو را به بهتر از این یعنی ثواب خدای عز و جل؛ تا آنچه را خداوند برای تو در سرای خود «دار السّلام» در پناه خود مهیا نموده است، ببینی؛ عطایی که هیچ گاه قطع نخواهد شد.

خلیل می‏گوید: بنا بر این، هر چه می‏توانید (این ذکرها را) بگویید تا پاداش شما بیشتر شود.( ثواب الأعمال / ترجمه بندرریگی، ص: 159)

 ثواب روزه دهه اول ذی حجّه‏
راوی می‏گوید: همانا جوانی اهل غنا بود و هنگامی که ماه شب اول ذی حجّه را می‏دید، روزه می‏گرفت. خبر به پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم رسید. شخصی را از پی او فرستاد، او را طلبید و از او پرسید: چرا این روزها را روزه می‏گیری؟ عرض کرد: پدر و مادرم فدای تو باد ای رسول خدا! این روزها روزهای مشعر و ایام حج است. شاید خداوند مرا در دعای آنان شریک نماید. آن حضرت صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم فرمودند: همانا در مقابل هر روز روزه‏ای که می‏گیری (ثوابی) برابر با (ثواب) آزاد کردن صد بنده و قربانی صد شتر و دادن صد اسب که در راه خدا بر آنها بار نهند، برای تو خواهد بود و هنگامی که روز «ترویه» (روز هشتم ذی حجّه) فرا رسد، (ثوابی) برابر با آزاد کردن هزار بنده و قربانی هزار شتر و دادن هزار اسب که در راه خدا بر آن بار نهند، خواهی داشت.

و هنگامی که روز عرفه فرا رسد، (ثوابی) برابر با آزاد کردن دو هزار بنده و قربانی دو هزار شتر و دادن دو هزار اسب که در راه خدا بر آن بار نهند، خواهی داشت. و نیز کفاره (گناهان) شصت سال قبل و شصت سال بعد از آن خواهد بود.

*... امام کاظم علیه السّلام فرمودند: کسی که اولین روز از ده روز- ده روز ذی حجّه- را روزه بگیرد، خداوند برای او روزه هشتاد ماه را خواهد نوشت و اگر نه روز را روزه بگیرد، خداوند برای او روزه یک روزگار را خواهد نوشت.

* ... امام صادق علیه السّلام فرمودند: روزه روز ترویه کفاره (گناهان) یک سال و روزه روز عرفه کفاره (گناهان) دو سال است. (ثواب الأعمال / ترجمه بندرریگی، ص: 161)

 از دیگر اعمال این دهه پر برکت
1ـ امام صادق(علیه السلام) می فرماید: پدرم حضرت امام باقر(علیه السلام) به من فرمود: پسرم! در دهه نخست از ماه ذی الحجّه، هر شب میان نماز مغرب و عشا این دو رکعت نماز را ترک مکن:

در هر رکعت سوره حمد و سوره قل هو الله را می خوانی، پس از آن این آیه (آیه 142 سوره اعراف) را می خوانی:

وَ واعَدْنا مُوسی ثَلاثینَ لَیْلَةً، وَ أَتْمَمْناها بَعَشْر، فَتَمَّ میقاتُ رَبِّهِ

و ما با موسی سی شب وعده گذاشتیم سپس آن را با ده شب دیگر تکمیل نمودیم به این ترتیب میعاد پروردگارش (با او)

أَرْبَعینَ لَیْلَةً، وَ قالَ مُوسی لاَِخیهِ هارُونَ اخْلُفْنی فی قَوْمی، وَ أَصْلِـحْ ؛

چهل شب تمام شد و موسی به برادرش هارون گفت: جانشین من در میان قومم باش و (آنها را) اصلاح کن

وَلا تَتَّبِعْ سَبیـلَ الْمُفْسِـدینَ. ؛ و از روش مفسدان پیروی منما.

اگر چنین کنی، در ثواب حاجیان، و اعمال حجّ آنها شریک می شوی.( اقبال، صفحه 317)

2ـ روزه گرفتن در نُه روز اوّل. در روایتی از امام موسی کاظم(علیه السلام) نقل شده است که هر کس نُه روز اوّل ذی الحجّه را روزه بدارد، خداوند ثواب روزه تمام عمر را برای او می نویسد.( زاد المعاد، صفحه 240)