یکی از قوانین حاکم بر تاریخ این است که ایمان به خدا، رعایت تقوا و پرهیزکاری موجب افزایش نعمت های مادی و معنوی می شود.
قرآن مجید در آیات متعدد و به زبانهای گوناگونی به این سنّت که ایمان به خدا، رعایت تقوا و پرهیزکاری موجب افزایش نعمت های مادی و معنوی می شود ، تصریح فرموده است؛ از جمله در سوره اعراف میفرماید:
« وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَی آمَنُواْ وَاتَّقَواْ لَفَتَحْنَا عَلَیْهِم بَرَکَاتٍ مِّنَ السَّمَاء وَالأَرْضِ وَلَـکِن کَذَّبُواْ فَأَخَذْنَاهُم بِمَا کَانُواْ یَکْسِبُونَ ؛
و اگر اهل شهرها و روستاها ایمان میآوردند و پروا پیشه میکردند مسلّما (درهای) برکتهایی از آسمان و زمین را بر روی آنها میگشودیم، و لکن (آیات ما را) تکذیب کردند، پس آنها را به سزای آنچه کسب میکردند دچار ساختیم.»1
در این آیه نزول نعمت از آسمان و زمین به ایمان و اطاعت اهالی شهرها از خداوند متعال منوط شده است و تکذیب خدا و دین ، موجب قطع برکتها و عذاب الهی معرفی گردیده است. در سوره مائده این حقیقت به زبان دیگری بیان گردیده است.
«و لَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُواْ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِیلَ وَمَا أُنزِلَ إِلَیهِم مِّن رَّبِّهِمْ لأکَلُواْ مِن فَوْقِهِمْ وَمِن تَحْتِ أَرْجُلِهِم مِّنْهُمْ أُمَّةٌ مُّقْتَصِدَةٌ وَکَثِیرٌ مِّنْهُمْ سَاء مَا یَعْمَلُونَ
؛ و اگر آنها تورات و انجیل (واقعی را) و آنچه را که به آنها نازل شده برپا مینمودند به یقین از بالای سرشان و از زیر پاهایشان روزی میخوردند (از برکات آسمان و زمین برخوردار میشدند). از آنها گروهی میانهرو و درستکارند و بسیاری از آنها زشت است آنچه به جا میآورند.»2
در این آیه بر پا کردن دستورات کتابهای آسمانی و فرمانهای الهی در جامعه شرط نزول نعمتهای آسمانی و زمینی معرفی گردیده است که طبعاً شامل ایمان و پرهیزکاری نیز میشود ؛ زیرا بدون ایمان به خدا و کتابهای آسمانی اقامه کردن آنها امکان ندارد.
از سوی دیگر اقامه دستورات خداوند متعال و احکام دین در جامعه خود مصداق بارز تقوا به شمار میآید.
بنابراین در این آیه علاوه بر ایمان و عمل صالح، بر روی اقامه دین در جامعه انگشت نهاده شد.
همان طور که مرحوم علامه طباطبایی تصریح فرموده، مقصود از «طریقه» در این جا از طریقه اسلام است، و «لَأَسقَیناهُم ماءً غَدَقاً» کنایه از این است که «توسعه در رزق» برایشان ایجاد میشود،4 یعنی اگر مسلمانان واقعاً در ایمان به خدا و پیامبر خاتم صلّی الله علیه و آله و سلّم صداقت داشته باشند و در پیمودن مسیر اسلام و تبعیت از احکام آن ثابت قدم باشند و دین لقلقه زبانشان نباشد، خداوند در جامعه اسلامی توسعه ایجاد میکند، رشد اقتصادی و علمی و فرهنگی پدید خواهد آمد، و مردم به رفاه میرسند
در آیه سوم استقامت در راه اجرای دستورات دین به آن افزوده شده است؛ خداوند در سوره جن میفرماید:
«وَأَلَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَی الطَّرِیقَةِ لَأَسْقَیْنَاهُم مَّاء غَدَقًا ؛
و (نیز به من وحی شده که) بیتردید اگر (انس و جن) بر راه (راست اعتقاد و عمل) استقامت ورزند حتماً آنها را از آب فراوان (و برکات مادی و معنوی) سیراب سازیم.»3
همان طور که مرحوم علامه طباطبایی تصریح فرموده، مقصود از «طریقه» در این جا طریقه اسلام است، و «لَأَسقَیناهُم ماءً غَدَقاً» کنایه از این است که «توسعه در رزق» برایشان ایجاد میشود،4 یعنی اگر مسلمانان واقعاً در ایمان به خدا و پیامبر خاتم صلّی الله علیه و آله و سلّم صداقت داشته باشند و در پیمودن مسیر اسلام و تبعیت از احکام آن ثابت قدم باشند و دین لقلقه زبانشان نباشد، خداوند در جامعه اسلامی توسعه ایجاد میکند، رشد اقتصادی و علمی و فرهنگی پدید خواهد آمد، و مردم به رفاه میرسند.
پی نوشت ها :
1. سوره اعراف، آیه 96.
2. سوره مائده، آیه 66.
3. سوره جن، آیه 16.
4. رک: طباطبایی، محمدحسین، المیزان، ج 20، ص 46.
