در سال 2019 ایران جلوتر از ترکیه است و با 29 دانشگاه نسبت به ترکیه که 23 دانشگاه در رتبه بندی حاضر دارد، پیشی گرفته، این در حالی است که در سال 2018 جایگاه ایران به لحاظ تعداد دانشگاه برتر، بعد از کشور ترکیه و کشورهای اسلامی در منطقه قرار گرفته بود. در سال 2019 ایران جلوتر از ترکیه است و با 29 دانشگاه نسبت به ترکیه که 23 دانشگاه در رتبه بندی حاضر دارد، پیشی گرفته، این در حالی است که در سال 2018 جایگاه ایران به لحاظ تعداد دانشگاه برتر، بعد از کشور ترکیه و کشورهای اسلامی در منطقه قرار گرفته بود. به گزارش «فرهیختگان آنلاین»، پایگاه رتبه بندی بین المللی تایمز رتبه بندی دانشگاه های 2019 آسیا را منتشر کرده است؛ رتبه بندی ای که بررسی دقیق آن نسبت به سال های 2017 و 2018 می تواند چهره شفافی از وضعیت علمی دانشگاه های ایران در مقایسه با یکدیگر و جایگاه این دانشگاه ها با سایر دانشگاه های کشورهای آسیا به خصوص ترکیه، عربستان، امارات و پاکستان که جزء رقبای علمی محسوب می شوند، ارائه دهد. در ادامه سعی کرده ایم این رتبه جدید را به صورت علمی شرح دهیم. وضعیت دانشگاه های آسیایی در سال 2019 «تایمز» در رتبه بندی 2019، 29 دانشگاه ایران را در لیست خود قرار داده و چهار دانشگاه کشور در میان 100 دانشگاه برتر آسیا قرار گرفته اند. این پایگاه در سال میلادی جاری تعداد 417 دانشگاه را از 27 کشور مورد ارزیابی قرار داده است، به طوری که در این رتبه بندی دانشگاه Tsinghua University از کشور چین رتبه اول را بین دانشگاه های آسیایی دارد. دانشگاه ملی سنگاپور و دانشگاه علم و صنعت هنگ کنگ به ترتیب رتبه دوم و سوم را دارند. براساس گزارش پایگاه استنادی علوم جهان اسلام این برای اولین بار است که یک دانشگاه از چین رتبه اول را در این رتبه بندی کسب می کند. کشور ژاپن بار دیگر با 103 دانشگاه بیشترین تعداد دانشگاه را در این رتبه بندی دارد و بهترین دانشگاه آن ، دانشگاه توکیو با رتبه هشت است. دانشگاه های ایران نیز دارای رتبه های قابل توجهی هستند، به طوری که دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل با کسب رتبه 43 بین دانشگاه های ایران رتبه اول را دارد و دانشگاه امیرکبیر و صنعتی شریف به ترتیب با رتبه های 80 و 86 رتبه های دوم و سوم ایران را دارند. البته دانشگاه کاشان نیز با رتبه 99، جزء 100 دانشگاه برتر آسیا قرار گرفته است. همچنین جایگاه کشورهای اسلامی و رقبای علمی ایران در این رتبه بندی قابل توجه است، به طوری که ایران با 29 دانشگاه بیشترین تعداد حضور را بین کشورها دارد، از سایر کشورهای اسلامی ترکیه با 23 دانشگاه، مصر 19 دانشگاه، مالزی 11 دانشگاه، پاکستان 9 دانشگاه و عربستان و الجزیره هرکدام با 6 دانشگاه، اندونزی پنج دانشگاه، مراکش، اردن و امارات متحده عربی هرکدام چهار دانشگاه، قزاقستان دو دانشگاه و سایر کشورهای عراق، عمان، نپال، تانزانیا، جامائیکا، قطر و کویت با یک دانشگاه در رتبه بندی سال 2019 قرار گرفته اند. همچنین در میان دانشگاه های برتر کشورهای اسلامی و هم تراز علمی، عربستان سعودی در بازه 201-250، مالزی و امارات متحد عربی در بازه 301-350، ایران، ترکیه و اردن در بازه 351-400 بهترین رتبه جهانی را کسب کرده اند. در مجموع از میان کشورهای اسلامی تنها 11 دانشگاه رتبه زیر 500 داشته اند. این رتبه بندی در مقیاس جهانی قابل توجه است، به طوری که در سال 2019، سه دانشگاه آکسفورد و کمبریج (از انگلیس) و استنفورد (از آمریکا) به ترتیب در رتبه های اول تا سوم و نیز دانشگاه های MIT، صنعتی کالیفرنیا، هاروارد، پرینستون، ییل و کالج لندن به ترتیب در رتبه های چهار تا 10 دنیا قرار گرفته اند. بین 10 دانشگاه برتر جهان سه دانشگاه از کشور انگلستان و هفت دانشگاه از ایالات متحده بوده اند. تغییرات در رتبه بندی 2017 و 2018 دانشگاه های ایرانی مقایسه تغییرات رتبه بندی دانشگاه های آسیا و جهان در تایمز 2018 حاوی نکات قابل توجهی است. به طوری که 18 دانشگاه ایرانی در این رتبه بندی حضور داشتند. دانشگاه صنعتی امیرکبیر با رتبه 601-800، دانشگاه علم و صنعت ایران با رتبه 601-800، دانشگاه صنعتی اصفهان با رتبه 601-800، دانشگاه صنعتی خواجه نصیر طوسی با رتبه 601-800، دانشگاه صنعتی شریف با رتبه 601-800، دانشگاه تبریز با رتبه 601-800، دانشگاه تهران با رتبه 601-800، دانشگاه علوم پزشکی تهران با رتبه 601-800 در این سال در رده بندی قرار دارند. همچنین دانشگاه فردوسی مشهد با رتبه 801-1000، دانشگاه گیلان با رتبه 801-1000، دانشگاه اصفهان با رتبه 801-1000، دانشگاه شهید بهشتی با رتبه 801-1000، دانشگاه شیراز با رتبه 801-1000، دانشگاه الزهرا(س) با رتبه 1001+، دانشگاه بیرجند با رتبه 1001+، دانشگاه یزد با رتبه 1001+ و دانشگاه زنجان با رتبه 1001+ در سال 2017 در رده بندی قرار دارند. در آسیا نیز وضعیت به این صورت است که در رتبه بندی اعلام شده در آن سال ایران نه تنها به لحاظ تعداد دانشگاه، بلکه به لحاظ جایگاه نیز در سال 2018 رشد قابل ملاحظه ای نسبت به سال 2017 داشته است. دانشگاه نوشیروانی بابل که برترین دانشگاه کشور در رتبه بندی تایمز معرفی شده است توانسته جایگاه 37 آسیا را اخذ کند. همچنین دانشگاه های صنعتی شریف و صنعتی امیرکبیر با رتبه های 83 و 88 آسیا بعد از دانشگاه نوشیروانی بابل رتبه دوم و سوم ایران را کسب کرده اند. در جدول زیر عملکرد دانشگاه های ایران در سال 2018 نمایش داده شده است. البته در سال 2018 برخی کشورهای آسیا با رشد قابل توجهی روبه رو شده اند، به طوری که دانشگاه ملی سنگاپور و دانشگاه صنعتی نانیانگ سنگاپور موفق به کسب رتبه های اول و پنجم آسیا شدند. دیگر کشور موفق در آسیا که در سال های اخیر رشد چشمگیری در نظام های رتبه بندی داشته، کشور چین است. این کشور دارای 63 نماینده بین دانشگاه های برتر آسیاست. دو دانشگاه برتر این کشور عبارتند از دانشگاه تسینگوآ و پکینگ که رتبه های دوم و سوم آسیا را نیز کسب کرده اند. همچنین هنگ کنگ با داشتن سه دانشگاه بین 10 دانشگاه برتر آسیا بسیار موفقیت آمیز ظاهر شده است. دانشگاه هنگ کنگ این منطقه با رتبه چهار آسیا برترین دانشگاه این کشور معرفی شده است. کشور ژاپن دارای 89 دانشگاه در فهرست سال 2018 آسیاست. برترین دانشگاه این کشور، دانشگاه توکیو است که رتبه هشت آسیا را کسب کرده است. در این رتبه بندی کشورهای رقیب علمی همچون ترکیه دارای جایگاه های مناسبی در جدول رتبه بندی بودند به طوری که دانشگاه Koç University در رتبه 31، Sabancı University در رتبه 34 و Bilkent University در رتبه 54 قرار گرفته اند. در سال 2017 نیز ایران با 14 دانشگاه در رتبه بندی این پایگاه قرار داشت که با توجه به سال های 2018 و 2019 به نظر می رسد در سال های بعد از 2017، دانشگاه های ایران عملکرد متفاوتی نسبت به دیگر سال ها داشته اند. افت دانشگاه های سرشناس ایرانی با مقایسه رتبه بندی سه دوره اخیر «تایمز» اطلاعات قابل توجهی استخراج می شود، بر این اساس: 1- براساس اطلاعات موجود، ایران در سال 2019 دارای 29 دانشگاه بین دانشگاه های برتر آسیایی بوده است که این تعداد در سال 2018 برابر با 18 دانشگاه و در سال 2017 برابر با 14 دانشگاه بوده است. ایران نه تنها به لحاظ تعداد دانشگاه بلکه به لحاظ جایگاه نیز در سال 2018 رشد قابل ملاحظه ای داشته است. دانشگاه نوشیروانی بابل که برترین دانشگاه کشور در رتبه بندی تایمز معرفی شده است توانسته جایگاه 43 آسیا را اخذ کند. 2- در سال 2019 ایران جلوتر از ترکیه است و با 29 دانشگاه نسبت به ترکیه که 23 دانشگاه در رتبه بندی حاضر دارد، پیشی گرفته، این در حالی است که در سال 2018 جایگاه ایران به لحاظ تعداد دانشگاه برتر، بعد از کشور ترکیه و کشورهای اسلامی در منطقه قرار گرفته بود. 3- براساس رتبه بندی 2019 دانشگاه های ایران وضعیت قابل توجهی دارند، بر این اساس دانشگاه نوشیروان بابل که در سال 2017 فاقد جایگاه بین دانشگاه های ایرانی بوده در سال 2018 صاحب رتبه 37 و در سال 2019 رتبه 43 را به عنوان بهترین دانشگاه ایران کسب کرده اند. اما وضعیت رتبه های دیگر دانشگاه های ایران متفاوت است، صنعتی شریف که در سال 2017 و 2018 در رتبه دوم دانشگاه های ایران قرار داشته است، در رتبه بندی 2019 به رتبه سوم سقوط کرده و جای خود را به دانشگاه صنعتی امیرکبیر داده است. حضور دانشگاه کاشان نیز در جمع چهار دانشگاه برتر کشور قابل توجه است، به طوری که این دانشگاه در سال 2017 و 2018 بین رتبه بندی دانشگاه های ایران قرار نداشته است. از قابل تامل ترین شاخص های این رتبه جایگاه دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی است که این دانشگاه در سال 2019 به رتبه شانزدهم سقوط کرده است. تغییرات در رتبه بندی 2017 و 2018 دانشگاه های ایرانی مقایسه تغییرات رتبه بندی دانشگاه های آسیا و جهان در تایمز 2018 حاوی نکات قابل توجهی است. به طوری که 18 دانشگاه ایرانی در این رتبه بندی حضور داشتند. دانشگاه صنعتی امیرکبیر با رتبه 601-800، دانشگاه علم و صنعت ایران با رتبه 601-800، دانشگاه صنعتی اصفهان با رتبه 601-800، دانشگاه صنعتی خواجه نصیر طوسی با رتبه 601-800، دانشگاه صنعتی شریف با رتبه 601-800، دانشگاه تبریز با رتبه 601-800، دانشگاه تهران با رتبه 601-800، دانشگاه علوم پزشکی تهران با رتبه 601-800 در این سال در رده بندی قرار دارند. همچنین دانشگاه فردوسی مشهد با رتبه 801-1000، دانشگاه گیلان با رتبه 801-1000، دانشگاه اصفهان با رتبه 801-1000، دانشگاه شهید بهشتی با رتبه 801-1000، دانشگاه شیراز با رتبه 801-1000، دانشگاه الزهرا(س) با رتبه 1001+، دانشگاه بیرجند با رتبه 1001+، دانشگاه یزد با رتبه 1001+ و دانشگاه زنجان با رتبه 1001+ در سال 2017 در رده بندی قرار دارند. در آسیا نیز وضعیت به این صورت است که در رتبه بندی اعلام شده در آن سال ایران نه تنها به لحاظ تعداد دانشگاه، بلکه به لحاظ جایگاه نیز در سال 2018 رشد قابل ملاحظه ای نسبت به سال 2017 داشته است. دانشگاه نوشیروانی بابل که برترین دانشگاه کشور در رتبه بندی تایمز معرفی شده است توانسته جایگاه 37 آسیا را اخذ کند. همچنین دانشگاه های صنعتی شریف و صنعتی امیرکبیر با رتبه های 83 و 88 آسیا بعد از دانشگاه نوشیروانی بابل رتبه دوم و سوم ایران را کسب کرده اند. در جدول زیر عملکرد دانشگاه های ایران در سال 2018 نمایش داده شده است. البته در سال 2018 برخی کشورهای آسیا با رشد قابل توجهی روبه رو شده اند، به طوری که دانشگاه ملی سنگاپور و دانشگاه صنعتی نانیانگ سنگاپور موفق به کسب رتبه های اول و پنجم آسیا شدند. دیگر کشور موفق در آسیا که در سال های اخیر رشد چشمگیری در نظام های رتبه بندی داشته، کشور چین است. این کشور دارای 63 نماینده بین دانشگاه های برتر آسیاست. دو دانشگاه برتر این کشور عبارتند از دانشگاه تسینگوآ و پکینگ که رتبه های دوم و سوم آسیا را نیز کسب کرده اند. همچنین هنگ کنگ با داشتن سه دانشگاه بین 10 دانشگاه برتر آسیا بسیار موفقیت آمیز ظاهر شده است. دانشگاه هنگ کنگ این منطقه با رتبه چهار آسیا برترین دانشگاه این کشور معرفی شده است. کشور ژاپن دارای 89 دانشگاه در فهرست سال 2018 آسیاست. برترین دانشگاه این کشور، دانشگاه توکیو است که رتبه هشت آسیا را کسب کرده است. در این رتبه بندی کشورهای رقیب علمی همچون ترکیه دارای جایگاه های مناسبی در جدول رتبه بندی بودند به طوری که دانشگاه Koç University در رتبه 31، Sabancı University در رتبه 34 و Bilkent University در رتبه 54 قرار گرفته اند. در سال 2017 نیز ایران با 14 دانشگاه در رتبه بندی این پایگاه قرار داشت که با توجه به سال های 2018 و 2019 به نظر می رسد در سال های بعد از 2017، دانشگاه های ایران عملکرد متفاوتی نسبت به دیگر سال ها داشته اند. شاخص «تایمز» چیست؟ براساس داده های موجود، پایگاه رتبه بندی تایمز یکی از نظام های معتبر بین المللی است که از سال 2004 مراکز آموزش عالی را در سرتاسر جهان مورد ارزیابی و رتبه بندی قرار داده است. این رتبه بندی از 13 شاخص در قالب پنج معیار کلی آموزش با وزن 30 درصد، پژوهش با وزن 30 درصد، استنادات با وزن 30 درصد، وجهه بین المللی با وزن 7.5 درصد و ارتباط با صنعت با وزن 2.5 درصد بهره گرفته است. این پایگاه برای بررسی اطلاعات پژوهشی دانشگاه ها با استفاده از پایگاه استنادی اسکوپوس که به عنوان یکی از بزرگ ترین پایگاه داده در جهان شناخته می شود، تولیدات پنج ساله 2016-2012 و استنادات دوره 6 ساله 2012-2017 تمام دانشگاه ها را مورد بررسی قرار داده است. تایمز در سال 2018 تعداد دانشگاه های تحت پوشش خود را از 981 در سال گذشته به 1102 درسال 2018 ارتقا بخشیده است. «تایمز» محاسبات شاخص ها و نمرات خود را توسط سه منبع اطلاعاتی انجام می دهد که این منابع عبارت هستند از: 1- داده های ارسالی از دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی که به صورت خوداظهاری جمع آوری می شوند. 2- داده های حاصل از نظرسنجی شهرت توسط متخصصان آموزش عالی 3- اطلاعات تولیدات علمی موسسات آموزش عالی نمایه شده در پایگاه استنادی اسکوپوس اما 13 شاخصی که «تایمز» برای امتیازدهی به دانشگاه ها استفاده می کند در جدول زیر آمده است: نویسنده : محمدرضا حیاتی روزنامه نگار