تاریخچه اتاق فکر در ایران

 

سال۱۳۷۱ شروع رسمی اتاق فکر در ایران است و با بحث های مفاهمه فکری شروع شده و با دو رویکرد :

  • ۱- شناسایی افکار غربی

  • ۲- شناسایی افکار بومی

دور دوم اتاق فکر از ۱۳۷۷ شروع شده و تا ۱۳۸۳ ادامه یافته است .

مباحث این دوره پیرامون منطق بنیادین فکر بوده است .

« مسئله فکر، تئوری های فکر، کارگاه های فکرسازی ، تکنولوژی فکر و ... »

دور سوم اتاق فکر از ۱۳۸۴ شروع و ادامه دارد (۱۳۸۷ )

تشکیل اتاق فکر حکومتی است یا پژوهشهای فکر حکومتی است . مانند کانون های تفکر یا اتاق های فکر که در وزارتخانه ها و به تبع آن در سازمانهای استانی آنان شکل گرفته است .

تاریخچه اتاق فکر در جهان :

« اتاق های فکر » گرچه در ایران پدیده ای جدید است ، اما در غرب تشکیل این کانون ها به اوایل قرن بیستم برمی گردد .

کانون تفکر نوعی سازمان ویژه برای تفکر و پژوهش در زمینه سیاست ها و استراتژی ها است که براصل « جمع اندیشی » یا « ایده پردازی جمعی » استوار است . این نوع سازمان به صورت حرفه ای زاییده شرایط پس از جنگ دوم جهان در غرب بوده است و هم اکنون انواع و اقسام اتاق های فکر در زمینه های مختلف در سطح جهان پراکنده اند .

مطابق اطلاعات موسسه نیرا « Nira » در ژاپن در سال ۲۰۰۲ ، ۳۲۰ کانون تفکر در ۷۷ کشور جهان مشغول به کار بوده اند که ۱۲۰ مورد آنها فقط در آمریکا فعالیت می کردند .

واژه اتاق فکر « Think Tank » برای اولین بار در سال توسط پاول آمریکایی به کار برده شد و به مرور در ادبیات علوم سیاسی و مدیریتی وارد و جا افتاد .

اولین اتاق های فکر که در آمریکا تاسیس شدند عبارتند از :

                                                                                                        بنیاد راسل سیج در سال ۱۹۰۷

                                                                                                               اتاق فکر بروکینگز ۱۹۱۶

                                                                                                          شورای روابط خارجی ۱۹۲۱

                                                                                                                     اتاق فکر ژنو ۱۹۴۷

البته « ناکامورا مادوکا » محقق ژاپنی معتقد است کهن ترین کانون تفکر جهان موسسه خدمات سلطنتی در زمینه مطالعات نظامی ( انگلستان ۱۸۳۱ ) و جامعه فابیان ( انگلستان ۱۸۸۴ ) می باشد .

کشورهای آسیایی بعد از جنگ دوم جهان بصورت جدی به تاسیس « کانون های تفکر » پرداختند . البته ژاپن از این جهت ، از دیگر کشورهای آسیایی پیشروتر است و تقریبا از اوایل قرن بیستم به ایجاد این کانون ها دست زد .

 

درباره اتاق فکر

اتاق فکر امروزه  گسترش دامنه علوم و تخصصی شدن عرصه های علمی ، لزوم نوآوری فکری را بیش از پیش نمایان می سازد. در این وادی ، وجود افرادی که دارای افکار بدیع و تازه بوده و بتوانند به مدیران سازمان ها یاری برسانند،امری بدیهی و حیاتی به نظر می رسد. این گونه افراد ، اشخاصی هستند که در اتاق های فکر ، به امر تولید ایده های جدید و خالق می پردازند.
این اتاق ، بازوی مطالعات فکری و مشاور مطالعاتی طراحان و مدیران ارشد ، آموزشی ، پژوهشی ، فرهنگی خواهد بود. به طوری که در برنامه نویسی و برنامه سازی مفهومی و فکری ، نقش ویژه ای ایفا خواهد نمود. این اتاق راهی برای کارشناسی کردن منطق عملی پژوهش ، آموزش ، رسانه است. تا هر کاری پشتوانه فکری داشته باشد، به طوری که چنانچه در مقطعی سستی پیش آمد ، امکان نقد پذیری و پرسش آفرینی و بازخواست عملی در آن وجود داشته باشد.
تعاریفی از اتاق فکر :
۱- طبق تعریف » وبسترز » ، اتاق فکر به مجموعه ای از افراد گفته می شود که در شرکتهای بزرگ و مجتمع های تولیدی و یا در سایر نهادها ، به شیوه ای هم افزا دست به پژوهش های در زمینه های متنوع می زنند.
۲- اتاق فکر ، یک سازمان ، موسسه ، شرکت سهامی یا گروهی است که هدایت پژوهش هایی را به عهده دارد و در حوزه هایی از قبیل سیاستگذاری اجتماعی ، راهبردهای سیاسی ، موضوع های علمی و فن شناسی ، سیاستگذاری های تجاری و صنعتی یا مشورت های نظامی فعالیت می کند. تعاریف فوق این نتیجه را در بر دارد که اتاق فکر تنها برای برای فکر کردن نیست بلکه مجموعه ای است که دارای مصداق هایی به شرح زیرمی باشد :
۱-گروه متخصص
۲-گروه مشورت
۳-کمیته های راهبردی
۴-کارشناسان خبره
۵-کمیسیون های مربوطه
و ماموریت آن شامل :
۱-مشورت دادن در خصوص موضوع های سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی و…
۲٫انجام تحقیقات و مطالعات عمیق پیرامون مسائل خاص در حوزه هایی از قبیل :
الف.سیاستگذاری اجتماعی ، تجاری ، صنعتی و …
ب.راهبردهای سیاسی ،
پ.موضوع های علمی و فن شناختی،
ج.راهبردی می باشد.
تاریخچه اتاق فکر :
در اوایل قرن بیستم ( ۱۹۱۰-۱۹۱۵) مراکزی در اروپا و آمریکا تشکیل شدند که هدف عمده آنها ارائه مشاوره به دولتها بود. اما تاسیس اتاق های فکر به شکل رسمی به نیمه های قرن بیستم برمی گردد. بعد از جنگ جهانی دوم ، نیروی هوایی آمریکا اولین اتاق فکر رسمی را با عنوان اندیشگاه Rand در سال ۱۹۴۷ با هدف تدوین سیاست های نظامی تاسیس کرد. این اندیشگاه را مادر اتاق های فکر جهان نامیده اند. در دهه ۱۹۶۰ واژه اتاق فکر به شکل رسمی مورد استفاده قرار گرفت و هدف از ایجاد اتاق های فکر ، ایجاد ارتباط بین دانش و قدرت بود . از آن زمان به بعد ، تعداد اتاق های فکر در جهان رشد چشمگیری پیدا کرد. ( موسسه فکر آفرینان خالق).
وظایف اتاق فکر :
۱-آینده اندیشی : بدون داشتن تصاویری از آینده نمی توان تصمیم سازی درستی انجام داد.
۲-برنامه ریزی استراتژیک : در این نوع برنامه ریزی باید بتوان مطابق با تغییرات ، جهت حرکت سازمان را تغییر داد و رفتار جدیدی را در پیش گرفت.
۳-ایده پردازی و تحلیل
۴-ارائه راه حل های اثربخش
۵-همفکری با مدیران .
ویژگی های عمده اتاق فکر:
۱-جمع اندیشی
۲ – خلق ایده های مناسب برای حل مسائل و رساندن پیام های خود به مخاطبین
۳- فعالیت های کانون تفکر باید معطوف به مسایل روز جامعه باشد .
۴ – این کانون ها سیاست ساز هستند و نباید سیاستگذار درگیر مسایل تشریفاتی و اجرایی باشند .
ویژگی های عمده اعضای اتاق فکر :
۱- متخصص در مورد موضوع تحت بررسی در اتاق فکر
۲- دارای تجربه وسیع در موضوع مورد بررسی. بدیهی است ترکیب دو دسته افراد محبوب و متخصص ، کانون تفکر را تشکیل می دهد.
الزامات اتاق فکر :
نفس توجه به لزوم داشتن اتاق فکر امری مبارک است ، چرا که به نقل از معصوم ( علیه السلام)آمده است » یک ساعت فکر کردن از هفتاد ساعت عبادت کردن برتر است ». از همین روست که اصل تفکر و تشکیل اتاق فکر قابل ستایش است اما آن چه که باید مورد توجه اساسی قرار بگیرد، الزامات اتاق فکر است که اگربه آن توجه نشود ، امری بیهوده صورت گرفته است.
۱-اتاق فکر باید متشکل از متفکران باشد نه همفکران، زیرا روال بر این بوده است که برای حل مشکلی ، به جای بهره مندی از صاحبان فکر از فکر همفکران استفاده می شود که در نتیجه پیشرفتی حاصل نخواهد شد.
۲-در اتنخاب صاحبان فکر به جای این که افراد را مورد نظر داشته باشیم، فکر و اندیشه آنان را مالک قرار دهیم ،
۳-ضروری است اعضای اتاق فکر کسانی باشند که در اوج عزت ، شهرت و کاردانی از پست های مدیریتی کنار رفته باشند ، نه افرادی که فکر و تحلیل هایشان مخاطبی ندارد و در حالء ارائه طریق می نمایند.
۴- لازمه فکر کردن و تشکیل اتاق فکر ضروری دانستن آن است نه اینکه از سر اجبار بخواهیم از آن سخن بگوییم و یا در مقابل اصحاب رسانه جو زده شده و بخواهیم چیزی گفته باشیم.
موانع اتاق فکر :
۱- نداشتن وقت برای فکر کردن در باره ایده نو.
۲- دست به دست گرداندن پیشنهادهای جدید و فقدان سیستم پیشنهادهای بی نام.
۳- عدم اطمینان از سرقت ایده ها.
۴- عدم آگاهی از معیارهای ارزیابی ایده های نو.
۵- ناآگاهی کارکنان نسبت به توقع و انتظار مدیریت از خالقیت تک تک افراد.
۶- انزوای مدیریت ارشد.
۷- عدم دسترسی به اطلاعات موثق ، شفاف ،مرتبط و به موقع.
۸- تعارض و تنش و نارضایتی کارکنان.
۹- چاره جویی های کوتاه مدت.
در نتیجه بررسی برنامه ها و سیاستهای مختلف ، شناخت تهدیدها ، فرصتها ، نقط قوت و ضعف ، انجام مطالعات تطبیقی و بررسی تجربه سایر کشورها و الگو برداری از آنها و در نهایت بومی سازی این الگوها و ارائه راه حلهای مناسب از مهمترین وظایف اتاقهای فکر است. اتاق فکراطلاعات تحقیقاتی بی طرفانه و مناسبی را در اختیار سیاستگذاران و مدیران قرار میدهد. اتاق فکراطلاعات تحقیقاتی را جمع آوری و آنها را به صورت بانکهای اطلاعاتی دسته بندی می کند.در این زمینه تبادل اطلاعات با تمامی مراکز تحقیقاتی در داخل و خارج کشور اهمیت فراوان دارد . نتایج حاصل از این تحلیل ها از طرق مختلف به اطلاع عموم مردم جامعه و دانشمندان و صاحب نظران آن حوزه برسد. نقش چنین کانون هایی از آن نظر اهمیت دارد که می تواند شرایطی فراهم آورد تا تصمیمات سیاستگذاران و مدیران تحت تاثیر متفکران ، اندیشمندان و متخصصان باشد.

 

اتاق فکر و اصول حاکم بر کانون های تفکر

 

 فکر مشق های نوشته شده نیست، سرمشق های نوشته شده است.
۲) فکر سرمشق دانش است. فکر با ایده سازی تولید دانش می کند و ایده سازان مقدم بر دانش آموختگانند.
۳) فکر چیزی است که دانش بیاراید و اگر فکری دانشی نیاراید در فضای فکری بودنش تردید وجود دارد.
۴) فکر از کشمکش و تعامل ذهن و مغز به وجود می آید.
● تاریخچه اتاق فکر
۱) مسئله اتاق فکر، مسئله مفاهمه های فکر است. نخستین مفاهمه فکر در سال ۱۳۷۰ به وجود آمد و در سال ۱۳۸۰ در قالب اتاق ذهن خود را نشان داد و در ۱۲/۲/۱۳۸۳ در منطق بنیادین فکر به کمال رسید.
۲) مفاهمه فکر دو لایه شرقی و غرب دارد. مفاهمه شرقی شامل فارابی، ابن سینا و ملاصدرا می شود و مفاهمه غربی به دکارت،‌کانت و رالز اختصاص دارد.
۳) در منطق بنیادین فکر تئوری اتاق فکر، استراتژی اتاق فکر، کارگاهی برای فکرسازی و فلسفه فکر طراحی شده است.
۴) پژوهشهای حکومتی: کانون های تفکر، انتظار دولت از کانونهای تفکر و اتاق فکر حکومتی بیان شده تا ضرورت و شاخص های اتاق فکرحکومتی طراحی شود.
۵) تالار آگاهی و گواهی مدلی از احیای فلسفه فکر ایرانی و جامع ترین اندیشه و کتاب در حوزه فلسفه فکر و ذهن است.
● ضرورت اتاق فکر
ضرورت اتاق فکر از دو جهت قابل فهم است.
الف) ضرورت تاریخی که به واسطه احیای تاریخ تفکر در دوره ایران باستان، اسلامی و معاصر دانسته می شود.
ب) ضرورت ملی که حیات همه مردم ایران در گرو به وجود آمدن اتاق فکر ملی است.
● ضرورت فکرپژوهی و فکرشناسی
این ضرورت از سه جهت دانسته می شود:
الف) فراموشی فکر و در نتیجه به فراموشی سپرده شدن انسان خردمند؛
ب) پیچیدگی فکرشناسی، فکرستانی، فکرسازی و فکرورزی در جامعه انسانی؛
ج) پیچیدگی روابط انسانی در گفتمان های فکری و عرفی در جامعه فکری.
▪ ادبیات اتاق فکر
فکر پژوهی ادبیات جدید و نوبنیاد در ایران است که بر سیستمی بودن ادبیات فکری تأکید می کند. برای پیدایی فکر پژوهی لازم است فرهنگ سازی صورت گیرد تا با پشتوانه تحقیقات فکری، اتاق فکر یا پژوهش های فکر خودبنیاد تأسیس شود.
ادبیات اتاق فکر با مفهوم سازی و اصطلاح سازی به وجود می آید و اگر هر یک نباشند، پدیداری ادبیات اتاق فکر خیال انگیزی بیهوده است.
● شناسایی اتاق فکر
شناسایی فکر مانند هر چیز جدیدی بسیار دشوار و در عین حال کاری ممکن در حوزه انسانی است. شناسایی فکر در اتاق فکر صورت می گیرد. اتاق فکر مرکزی برای شناسایی فکرسازان و فکرپژوهان است. در این مرکز، فکرورزی روش مند برای مفهوم سازی و مفهوم ستانی در جهان واقعی و در حوزه انسانی صورت می گیرد. اتاق فکر، بستری فراهم می آورد که احیای فکرپژوهی و فکرسازی روش مند در جامعه انسانی ممکن شود و در زوایای مختلف در منطق بنیادین فکر احیایی صورت گیرد.
۱) چگونه می توان برپرتوهای فکر سیطره پیدا کرد؟
۲) اتاق فکر اتاق ذهن است.
۳) اتاق فکر، اتاق پرسش های بنیادین و پاسخ های بنیادین است.
۴) اتاق فکر ما را به فکر پیوند می دهد، ولی به جای ما فکر نمی کند.
۵) اتاق فکر جایی برای ایستادن نیست و راهی برای رفتن است.
۶) اتاق فکر راهنمای فکر است.
۷) اتاق فکر اتاق مدیریت فکر است.
۸) اتاق فکر، اتاق مفهوم ستانی، مفهوم پژوهی و مفهوم سازی است.
۹) تاسیس اتاق فکر بدون پشتوانه منطق بنیادین فکر و مفاهمه فکر ممنوع است.
▪ تئوری اتاق فکر
ما در آغاز طرح نظریه مرکزی برای اتاق فکر بنیادین هستیم و در این نظریه به صورت طبیعی ناتمامی هایی وجود دارد که نقد و نظر ارباب معرفت موجب تکامل آن خواهد شد. البته مبانی و منشور اتاق فکر در کتاب «منطق بنیادین فکر» و در بحث «تئوری اتاق فکر» به تفصیل بیان شده است. این تئوری در تداوم مفهوم سازی در کتاب «پژوهشهای حکومتی» دنبال شد و مباحثی مانند اتاق فکر حکومتی، کانون های تفکر، دولت به مثابه کانون های تفکر و انتظارهای دولت از کانون های تفکر به صورت جامع بیان شده و در «تالار آگاهی و گواهی» مباحث پایه این تئوری و پدیدار شناسی ذهن و فکر بیان گردیده است.
▪ اتاق فکر به تناسب فعالیت ها
اتاق فکر به تناسب فعالیت ها متفاوت است. این تفاوت در سه بخش دنبال می شود:
الف) اتاق فکر آکادمیک،
ب) اتاق فکر خدماتی،
ج) اتاق فکر با جهت گیری حکومتی.
▪ ساختار تولید فکر
اتاق فکر ساختاری برای تولید فکر بنیادین است.در این اتاق سه عمل منطقی صورت می گیرد.
الف) کشف هسته مرکزی فکر بر اساس منطق احتمالات،
ب) درک حقیقت فکر بر پایه آثار و لوازم فکری،
ج) دریافت روشن از ساختار فرهنگی، اجتماعی و فلسفی فکر.
▪ اصول پارادایم فکر
در پارادایم فکر به اصولی باید توجه شود:
۱) بازسازی فکرکه در خود سازی فکر ممکن می شود.
۲) باز اندیشی فکر که در امکان مفاهمه فکر نهفته است.
۳) فکرشناسی که مطالعه و تأمل در فضای وضعی و موقعیت وجودی فکراست.
۴) فکر کردن در فکرهای که چگونه فکر به وجود آمده است.
۵) گسترش و توسعه فکر در فضای وضعی حال.
▪ عصر جدید
عصر جدید با سه مشخصه کلی مواجه است:
الف) گذشته پژوهی؛ (مطالعه در سیر گذشته)
ب) آینده پژوهی؛ (مطالعه در تحولات آینده)
ج) گذشته پژوهی رویدادی آینده پژوهانه است.
▪ ویژگی اتاق فکر
اتاق فکر چند ویژگی کلی دارد:
الف) روشی بودن استراتژی اتاق فکر. روشی بودن در چگونگی فکرکردن و در جهت بهبود انتقال فکر به مخاطب است. البته این ویژگی به کمک فناوری های نوین صورت می گیرد.
ب) اعمال روش جمع اندیشانه و تجمیع دانایی های مختلف در جوانب متفاوت.
ج) بهره گیری از نیروهای متفکر، نخبه و استراتژیست به صورت هسته های فعال فکری در جهت خلاقیت برای سیاست پژوهی و سیاست گذاری.
د) مستندسازی پژوهش ها و استفاده از آرای کارشناسان با تجربه، متفکر و روشن اندیش.
ه) دور بودن ار امور اجرایی و بوروکراتیک و ملاحظه نکردن فضای رسمی سیاست گذاری و تکیه بر فرهنگ سازی و اطلاع رسانی برای فکرسازی و انتقال فکر به دولت، حکومت و افکار عمومی.
▪ مفاهیم اتاق فکر
مفاهیم اتاق فکر، در حوزه فکر، علوم، تکنولوژی، جامعه، حکومت و دولت تمرکز دارند . این مفاهیم به چند صورت نشان داده می شوند:
الف) مفهوم کارگاه فکرسازی در کنار کارگاه دانشی؛
ب) مفهوم فکر پژوهی به جای دانش پژوهی؛
ج) مفهوم مسئله سازی فکر در کنار پارادایم های مسلط دانشی،
د) مفهوم گذشته پژوهی برای آینده شناسی.
▪ کارکردهای اتاق فکر
اتاق فکر چند کارکرد عمده دارد:
الف) ایده سازی و نظریه پردازی در زمینه سیاست پژوهی و فرهنگ سازی فکر برای تفاهم منطقی،
ب) تصمیم سازی استراتژیک در سیاست گذاری و اعمال مدیریت علمی بر پایه نواندیشی،
ج) توسعه دانش های بنیادین و فکری کشور در زمینه سیاست، حکومت، علم و فناوری،
د) ارائه استراتژی برای شکل گیری سیاست ها بر پایه حکومت و دولت در قالب تصمیم سازی استراتژیک،
ه) احیای بنیادین منطق فکر بر پایه فلسفه فکر برای تعامل با افکارحکومتی متناظر.و توسعه دانش های بنیادین و ارائه راهبردی برای شکل گیری سیاست پایه.
▪ وظایف اتاق فکر
اتاق فکر با تحلیل داده ها برای نخبگان سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و افکار عمومی تولید ایده می کند. برای رسیدن به چنین هدف بزرگی استفاده از روش های متعدد برای ایفای وظیفه لازم است. این روش ها عبارتند از:
الف) برگزاری نشست های استراتژیـ کارشناسی از طریق گفتگوی استراتژیستی.
ب) نشر اندیشه های اتاق فکر برای ارتقای جامعه فکری به شکل چاپی و الکترونیکی.
ج) استفاده از رسانه جمعی که از این طریق فعالیت های اتاق فکر انعکاس وسیعی می یابد.
▪ هدف اتاق فکر
هدف اولیه اتاق فکر، سیاست پژوهی و تعلیم سیاست مداران و مدیران استراتژیک بر اساس سیاست گذاری است.
هدف اصلی اتاق فکر، سیاست پژوهی بنیادی برای مهندسی حکومت، جامعه و دولت بر اساس نیاز کنونی و اقتضائات آینده بشر است. چنین مبنایی در دو رویکرد هدفی دنبال شده است:
الف) سیاست پژوهی به صورت استراتژی ملی برای ارتقای تفکر سیاست گذاری و عمل طبق عقلانیت تفکر پایه.
بـ تأثیرگذاری مدل های سیاست پژوهی بر روند جاری دولت، حکومت و افکار عمومی.
▪ دغدغه اتاق فکر
اتاق فکر دو دغدغه کلی دارد:
الف) دغدغه احیای فکر خود بنیاد برای ایده پژوهی و ایده سازی.
ب) دغدغه روشمند سازی فکرکاربردی جهت به وجود آوردن دانش های بنیادین.
▪ تعامل اتاق فکر
تعامل اتاق فکر چند جانبه است:
الف) تعامل ملی کانون ها برای ارتقای تفکر و توسعه ملی بر پایه دوره باستانی، اسلامی و معاصر.
ب) تعامل منطقه ای کانون ها جهت تأمین نیازهای پایاپای و درک شفاف از فضای وضعی و موقعیت کنونی.
ج) تعامل بین المللی کانون ها برای تأمین نیازها جهت آرامش عمومی انسان.
اتاق فکرها مهم ترین ثروت ملی هر کشور هستند که با احیای منطق فکر در جامعه، امنینت ملی و توسعه ملی به وجود می آورند و جامعه را از ورود دانش و تکنولوژی عرفی باز می دارند و در صدد انتقال دانش های بنیادین و تکنولوژی مادر بر می آیند.
▪ ملاحظات اتاق فکر
برای اتاق فکر سه ملاحظه کلی وجود دارد:
الف) ملاحظات اکتشافی،
ب) ملاحظات خلاقیتی و تعاملی،
ج) همگانی کردن فرهنگ فکر در جامعه انسانی.
▪ مدیریت اتاق فکر
مدیریت اتاق فکر بر شانه سه محور قرار دارد:
الف) روش محور (تعلیم روش فکر کردن)
ب) ترویجی محور(ترویج مدل ها و ساخت های فکر در جامعه علمی)
ج) خدمات پژوهشی محور(استفاده عمومی از فکر در مدل های دانشی و گسترش حوزه دانش آموختگی)
▪ انتظار دولت از اتاق فکر
دولت از کانون های تفکر سه انتظار دارد:
الف) سیاست پژوهی برای نوبنیادی منطق سیاست و دولت،
ب) آینده پژوهی برای جامعه سازی برتر علمی،
ج) ایده پردازی جهت ارتقای منطق فکر و تولید دانش های بنیادین و بومی سازی دانش.
▪ تأثیراتاق فکر
اتاق فکر دو تاثیر عمده بر جای می گذارد:
الف) تأثیر در ایده سازی و ایده پروری که تا حدودی افق آینده پژوهی ممکن شود.
ب) تأثیر عملی در سیاست گذاری، تعلیم سیاست مداران، مدیران حکومتی و در مواردی حضور در عرصه سیاست عملی.
● کانون های تفکر
اتاق فکر راه ورودی به کانون های تفکر است.
اصول حاکم بر کانون ها:
۱) دانش پژوهی،
۲) فکرپژوهی،
۳) سیاست پژوهی برای سیاستگذاری،
۴) سیاست سازی برای ارتقای آموزش و پژوهش.
کانون های تفکر مرکز مطالعاتی و پژوهشی هستند که با تاملات بنیادین پژوهش های کاربردی انجام می دهند.
کانون های تفکر، حلقه سیاست پژوهی برای سیاست سازی و سیاستگذاری هستند.
وظیفه اصلی کانون ها، سیاست پژوهی برای سیاستگذاری در عرصه علم، سیاست، حکومت، اجتماع، اقتصاد و حقوق است. وظیفه دوم کانون ها بررسی برنامه ها، سیاست ها، کشف تهدیدها، فرصت ها و دریافت توانایی ها و ضعف هاست.
● طراحی اندیشگاه
طراحی اندیشگاه به چند نیاز بنیادی پاسخ می دهد:
الف) تاسیس کرسی فکر در اندیشگاهها که ذهن را متوجه تولید دانش می کند.
ب) به وجود آوردن کارگاه فکر در کنار کارگاه دانش تا اهمیت فکر شناخته شود و منطق فکر عمومیت پیدا کند.
ج) احیای تجمیع اندیشه و عرضه کردن اندیشه به نخبگان متناظر و دریافت این نکته که کرسی عصاره، عصاره اتاق فکر است.
▪ موانع اندیشیدن
برای اندیشیدن چند مانع اصلی وجود دارد:
الف) فراموشی فکر و فرهنگ فکر بر اساس فراموشی منطق فکر در جامعه علمی،
ب) حیرت زدگی نسبت به تحولات نانوتکنولوژی و عدم سیطره مفهومی بر آن و سستی در مواجهه با دانش های بنیادین،
ج) ضعف فرهنگ و عدم اهتمام به خرد جمعی و باور به تجمیع دانایی برای ارتقای توانایی،
د) سستی در احیای فکر و فراموشی منطق فکر و از دستور افتادن رویکرد تالاری به فکر.
▪ چه باید کرد؟
برای چه باید کرد ؟ سه پاسخ وجود دارد:
الف) کشف موانع فکرسازی،
ب) درک راهکارهای فکرسازی و توسعه فکر،
ج) ورود به عرصه دانش سازی و باور به توانایی ها.
● راهکارها
در این رابطه چند راهکار ارائه می شود:
الف) شناخت امکانات کشور به مثابه واقع،
ب) کشف توانایی فکری جامعه علمی ،
ج) آگاهی از ظرفیت ها و توانایی علمی.
▪ راهکارهای تولید فکر چند جانبه است:
الف) راهکار فرهنگی:
۱) به وجود آوردن نقطه مشترک مفهومی در حوزه اندیشه فرهنگی،
۲) تبدیل شدن جنبش فکری به استراتژی مدیریتی اتاق فکر،
۳) ارزش عمومی بخشیدن به حرکت فکر با فضاسازی فکری در جامعه به واسطه رسانه ها.
۴) تفکیک قلمرو نخبگان از دانش آموختگان حوزوی و دانشگاهی.
ب) راهکارهای فکرسازی:
۱) مفاهمه یا دانش پیشین برای به وجود آمدن دانش جدید،
۲) ضرورت طبقه بندی دانش ها برای حرکت در جهان تاسیس و تولید،
۳) هماهنگ سازی روش شناسی فکری گذشته، حال و تبیین روش شناسی فکر آینده،
۴) پدیداری فکرشناسی بنیادین در کشور بر اساس سه دوره باستانی، اسلامی، معاصر.
ج) راهکارهای مدیریتی:
۱) راهکار مدیریتی زیر ساخت راهکارهای فرهنگی و دانش سازی،
۲) اصلاح بنیادین سازوکارهای آموزشی و پژوهی،
۳) احیای روش تعلیم فکر و دانش به جای تعلیم فکر و دانش،
۴) تفکیک حوزه های تخصصی، ‌تحقیقاتی با تحقیقات میان رشته ای.
د) راهکارهای اجرایی:
۱) ایجاد فضای باز فکری برای احیای فکر و دانش،
۲) مناظره فکری مطابق با روش علمی،
۳) تلفیق پژوهشهای بنیادی و راهبردی برای استفاده عملی در حکومت،
۴) طرح سازمان جامع فکری در جامعه فکری برای روش مندی کردن منطق فکر،
۵) طراحی کانون های تفکر و احیای کارگاه و کرسی فکر در نظام آموزشی و پژوهشی،
۶) ایجاد اندیشگاهها در کنار دانشگاهها و پژوهشگاهها و اجتناب از سیاست زدگی و دسته بندی عرفی.

 

                                 بیانیه ماموریت  

 

استادان دانشگاه، فعالان بخش خصوصی، فعالان اجتماعی، مدیران اداری و اجرایی، و گروه‌های دیگری که می‌توان آن‌ها را نخبگان خواند، گاه به گاه سؤالاتی با این مضامین از خود پرسیده‌اند: آیا برای تصمیم‌گیری درباره آن موضوع به این داده‌ها توجه شده است؟ آیا آن‌چه من درباره این موضوع می‌دانم می‌تواند بر بهبود سیاست‌گذاری درباره موضوع مؤثر باشد؟ آیا سیاست‌گذاران نظرات متخصصان و جامعه نخبگان را برای تصمیم‌گیری لحاظ کرده‌اند؟ آیا می‌دانند در کشورهای دیگر برای بهبود سیاست‌گذاری و اجرا در این موضوع چه کرده‌اند؟ این گروه از نخبگان اغلب بعد از طرح چنین پرسش‌هایی، از خود می‌پرسند «آیا راهی هست که دانش، داده‌ها و تجربه‌هایم را به سیاست‌گذاران ارائه کنم؟»
شبکه مطالعات سیاست‌گذاری عمومی ابزاری برای پرداختن به همه این سؤالات و بالاخص پاسخ دادن به سؤال آخر است. وقتی از نخبگان جامعه خواسته می‌شود تا ایده‌های خود برای سیاست‌گذاری بهتر را بیان کنند، و وارد گفت‌وگوی اجتماعی برای بهبود سیاست‌گذاری و حرکت به سوی توسعه شوند، باید ابزارهای لازم برای این کار نیز وجود داشته باشد. به علاوه، وقتی این تقاضا از سوی دولت مطرح می‌شود، باید ابزار رساندن ایده‌های نخبگان به سیاست‌گذاران دولتی نیز فراهم شود. «شبکه مطالعات سیاست‌گذاری عمومی» درصدد فراهم آوردن فضایی است که ایده‌های سیاستی نخبگان کشور در حوزه‌های سیاستی مختلف را منتشر سازد، و هم‌زمان این امکان را فراهم آورد که ایده‌ها و دانش سیاستی به سیاست‌گذاران دولتی منتقل شود. هر چند، بخش‌های دانشگاهی و غیردولتی، و عموم خوانندگان نیز می‌توانند مخاطبان این شبکه باشند.
شبکه مطالعات سیاست‌گذاری عمومی «متون سیاستی خلاصه» منتشر می‌کند. انسان‌ها در دنیای جدید زمان اندکی در دسترس دارند و سیاست‌گذاران و مدیران اجرایی از این جهت بیشتر در تنگنا هستند. بنابراین متن‌ها اگر برای خوانده شدن توسط مدیران اجرایی و سیاست‌گذاران نوشته می‌شوند بهتر است خلاصه باشند.
هدف «شبکه مطالعات سیاست‌گذاری عمومی» ایجاد فضایی برای طرح و انتشار ایده‌های سیاستی در قالب «متون سیاستی خلاصه» در حوزه‌های مختلف استراتژیک است تا به این وسیله امکانی برای بهبود و ارتقای سیاست‌گذاری عمومی در جمهوری اسلامی ایران فراهم کند. طرح و بررسی این ایده‌های سیاستی مستلزم گفت‌وگوی اجتماعی همه‌جانبه میان نخبگان کشور درباره همه مقولات استراتژیک است. از این‌رو، شبکه مطالعات سیاست‌گذاری عمومی «گفت‌وگوی اجتماعی، بهبود سیاست‌گذاری، عزم ملی برای توسعه» را شعار خود قرار داده است.
شبکه‌ای کردن متون سیاستی خلاصه، راهی برای تقویت گفت‌وگوی اجتماعی درباره مقولات استراتژیک سیاست‌گذاری در ایران است. مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری نیز به عنوان حامی و مدیر شبکه مطالعات سیاست‌گذاری عمومی خود را موظف می‌داند رسانه‌ای برای انتقال ایده‌های سیاستی به سیاست‌گذاران باشد. این شبکه هم‌چنین ابزاری برای مشارکت دادن همه نخبگان ایرانی در فرایند سیاست‌پژوهی است. قرار داشتن در فضای مجازی این امکان را فراهم می‌کند که در هر نقطه‌ای از ایران، و در هر نقطه‌ای از جهان، ایرانیان بتوانند ایده‌های سیاستی خود را بیان کنند. شبکه مطالعات سیاست‌گذاری عمومی امیدوار است به این طریق مشارکت جمعی نخبگان در گفت‌وگوی اجتماعی درباره سیاست‌گذاری را تسهیل کند.
سایت در سامانه شاپا وابسته به کتابخانه ملی ایران، به صورت رسمی ثبت شده است و با شماره شاپای ۵۳۸۵-۲۴۲۳، امکان ارجاع به آن ها در متون علمی فراهم شده است.

 

تاریخچه مختصر از تشکیل "اتاق فکرThink tank " در جهان

_______________________________________

_

دﺭﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺩﻭﻡ ﻭ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺴﺎﺋﻞ جنگ ﻭ ‫ﺍﻧﺴﺠﺎﻡ ﻭ ﺑﻪﮐﺎﺭﮔﻴﺮﻱ ﺍﻳﺪﻩﻫﺎﻱ ﺧﻼﻕ ﻭﻧﻮﺁﻭﺭ، ﺍﺗﺎﻕﻫﺎﻱ ﻓﮑﺮ ﺑﻪﻭﺟﻮﺩ ﺁﻣﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺟﻨﮓ ﻧﻴﺰ ﺑﻪهمه ﻣﺴﺎﻳﻞﺳﻴﺎﺳﻲ، ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻱ، ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻭ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﺗﺴﺮﻱ ﭘﻴﺪﺍ ﮐﺮﺩﻧﺪ.‫

البته ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﺟﻨﮓ ﻧﻴﺰ ﻣﺮﺍﮐﺰ ﻭ ﻧﻬﺎﺩﻫﺎﻱ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲﺩﺭ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﻱ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺩﻧﻴﺎ ﻭ ﺩﺭ ﻗﺎﻟﺐ اتاق فکر ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻣﻲﮐﺮﺩﻧﺪ؛ ‫ﺑﻪﻋﻨﻮﺍﻥ ﻣﺜﺎﻝ مي توان از ﻣﺆﺳﺴﻪﻱ ﺧﺪﻣﺎﺕ ﺳﻠﻄﻨﺘﻲ ﺩﺭ ﺯﻣﻴﻨﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺕ ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺍﻧﮕﻠﺴﺘﺎﻥ،ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻓﺎﺑﻴﺎﻥ ﺍﻧﮕﻠﺴﺘﺎﻥ، موﺳﺴﻪﻱ ﭘﮋﻭﻫﺶﻫﺎﻱ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻱ ﻫﺎﻣﺒﻮﺭﮒ ﺁﻟﻤﺎﻥ نام برد. ﺷﻮﺭﺍﻱﺭﻭﺍﺑﻂ ﺧﺎﺭﺟﻲ ﻭ ﻣﺆﺳﺴﻪﻱﺑﺮﻭﮐﻴﻨﮕﺰ ﻧﻴﺰ ﺩﺭ ﺁﻣﺮﻳﮑﺎ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻣﻲﮐﺮﺩﻧﺪ .ﭘﺲ ﺍﺯ ﺩﻫﻪﻱ ۱۹۶۰، ﺁﻣﺮﻳﮑﺎيي ها ﻋﺒﺎﺭﺕ اتاق فکر ﺭﺍ ﻣﻄﺮﺡ ﻧﻤﻮﺩﻧﺪ ﻭ ﺍﻳﻦ ﻣﻔﻬﻮﻡ ﺑﻪ ﻣﺮﻭﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﺩﺭﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﻋﻠﻮﻡ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻭ ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺟﻬﺎﻥ ﻭﺍﺭﺩ ﺷﺪ.

ﺁﻣﺮﻳﮑﺎﻳﻴﺎﻥ ﺑﺎ ﺍﻳﻦ ﻫﺪﻑ ﮐﻪ ﭘﻠﻲ ﻣﻴﺎﻥﻗﺪﺭﺕ ﻭ ﺩﺍﻧﺶ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﮐﻨﻨﺪ، ‫ﺑﻪ اتاق فکر ﺭﻭﻱ ﺁﻭﺭﺩﻧﺪ. اتاق فکر ها ﺳﺎﺧﺘﺎﺭﻫﺎﻱ ﻣﻨﺎﺳﺒﻲﺑﺮﺍﻱ بکارﮔﻴﺮﻱ ﻓﮑﺮ، ﺍﻳﺪﻩ، ﻋﻠﻢ ﻭ ﺩﺍﻧﺶ ‫ﺑﺮﺍﻱ ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ ﻗﺪﺭﺕ ﺑﻮﺩﻧﺪ.
اتاق فکر ﻧﻬﺎﺩﻫﺎﻳﻲ ﺩﻭﺭ ﺍﺯ ﻋﺮﺻﻪﻫﺎﻱ ﺍﺟﺮﺍﻳﻲ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖﮔﺬﺍﺭﺍﻥ، ﻣﺪﻳﺮﺍﻥ ﻭ ﺭﻫﺒﺮﺍﻥ ﺭﺍ ﺩﺭﻓﺮﺁﻳﻨﺪ ‫ﺗﺼﻤﻴﻢﺳﺎﺯﻱ ﻭ ﺗﺼﻤﻴﻢﮔﻴﺮﻱ ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﻭﻗﻮﻉ ﻣﺴﺄﻟﻪ، ﺩﺭ ﺣﻴﻦ ﻣﻮﺍﺟﻬﻪ، ﺯﻣﺎﻥ ﺧﻠﻖﮔﺰﻳﻨﻪﻫﺎ ﻭ ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻫﺎ، ﻣﻮﻗﻊ ﺗﺼﻤﻴﻢﮔﻴﺮﻱ ﻭ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺩﺭ ﺑﺮﺧﻮﺭﺩ ﺑﺎ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎ ﻫﻤﺮﺍﻫﻲﻣﻲﮐﺮﺩﻧﺪ.
اﻭﻟﻴﻦ اتاق فکر ﺣﺮﻓﻪﺍﻱ ﻭ ﺳﺎﺧﺖﻳﺎﻓﺘﻪﻱ ﺟﻬﺎﻥ، انديشگاه ﺭﻧﺪ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۱۹۴۸ ﺩﺭ ﺣﻮﺯﻩﻱ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺍﻣﻨﻴﺘﻲ ‫- ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺗﺄﺳﻴﺲ ﺷﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺍﺑﺘﺪﺍ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎﺕﺩﻫﻲ ﻓﮑﺮﻱ ﺑﻪﻧﻴﺮﻭﻱ ﻫﻮﺍﻳﻲ ﺍﻳﺎﻻﺕ ﻣﺘﺤﺪﻩ ﻣﻲﭘﺮﺩﺍﺧﺖ. ﺍﻳﻦ ﺍﻧﺪﻳﺸگاه ‫ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﻣﺪﺗﻲ ﺍﺯ ﻭﺯﺍﺭﺕ ﺩﻓﺎﻉ ﺧﺎﺭﺝﺷﺪ ﻭ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻳﮏ ﻧﻬﺎﺩ ‫ﻏﻴﺮﺩﻭﻟﺘﻲ ﺷﺮﻭﻉ ﺑﻪﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﮐﺮﺩ ﻭ ﺍﮐﻨﻮﻥ ﻳﮏ ﻧﻬﺎﺩ ﻏﻴﺮﺩﻭﻟﺘﻲ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﻭﻟﺖ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻣﻲﮐﻨﺪ. انديشگاه ‫ﺭﻧﺪ ﺭﺍ ﻣﺎﺩﺭ انديشگاه هاي ﺟﻬﺎﻥﻧﺎﻣﻴﺪﻩﺍﻧﺪ.

نخبگان اقتصادي، سياسي، و فني آمريکا از قبيل برندگان نوبل اقتصاد مانند جان نش و کنث آرو، سياست مداران معروف مانند دونالد رامسفلد (رئيس انديشگاه رند در دهه ۸۰)و کاندوليزا رايس عضو هيات امنا)، با اين اتاق فکر همکاري نزديک دارند.

‫ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﻱ ﺁﺳﻴﺎﻳﻲ ﻧﻴﺰ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﻲﺩﻭﻡ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﮐﻢ ﻭ ﺑﻴﺶ ﺑﻪ ﺗﺄﺳﻴﺲ چنين ﻧﻬﺎﺩﻫﺎﻳﻲ ‫ﭘﺮﺩﺍﺧﺘﻨﺪ. ﮐﺸﻮﺭ ﮊﺍﭘﻦ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻣﻴﺎﻥ ﺍﺯﺩﻳﮕﺮ ‫ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﻱ ﺁﺳﻴﺎﻳﻲ ﭘﻴﺶگام تر بوده ﺍﺳﺖ. به هر حال ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ‫ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﺭﻭﻳﮑﺮﺩﺍﺳﺎﺳﻤﻨﺪ ﺑﻪ ايجاد اتاق فکر ها ﺩﺭ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﻱ ﺁﺳﻴﺎﻳﻲ، ﺩﺭ ﺩﻫﻪﻱ ۱۹۷۰ ﺑﻪ ﻭﻗﻮﻉ ﭘﻴﻮﺳته است. ‫ ‫ﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺕ "ﻣﺆﺳﺴﻪﻱ ﻣﻠﻲ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖﻫﺎﻱ ﭘﮋﻭﻫﺶ ﮊﺍﭘﻦ-نيرا ﺩﺭﺣﺎﻝ ﺣﺎﺿﺮ ﺩﺭ ﺣﺪﻭﺩ ۳۲۰ انديشگاه ﺩﺭسراسر ‫ﺟﻬﺎﻥ ﻣﺸﻐﻮﻝ ﺑﻪ ﮐﺎﺭ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻴﺶ ﺍﺯ ﻳﮏ ﺳﻮﻡﺁﻧﻬﺎ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﺍﻳﺎﻻﺕ ﻣﺘﺤﺪﻩ آمريکا مي باشند. ﺩﺭ فهرست اين ﻣﺆﺳﺴﻪ تنها دو دفتر مرتبط با اتاقهاي فکر در ايران ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﻲﺧﻮﺭﺩ :‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
• دفترمطالعات سياسي و بين المللي ( وزارت امور خارجه)
• ﺍﻧديشگاه شريف (شرکت خصوصي)
البته امروزه، شاهد روند رو به رشد اتاقهاي فکر در کشورمان مي باشيم. از آن جمله مي توان به راه اندازي اتاق‌ فكر در وزارت آموزش وپرورش و انديشگاه دانشگاه صنعتي شريف نام برد.

به هرحال، ﺍﻣﺮﻭﺯﻩ اتاق فکر ها ﮔﺴﺘﺮﺵ ﺧﻮﺑﻲ ﺩﺍﺷﺘﻪﺍﻧﺪ ﻭ ﺩﺭ ﻗﺎﻟﺒﻬﺎﻱ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻭ ﺑﺎ ﻋﻨﺎﻭﻳﻦ متفاوتي ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ. ﺍﺳﺎﻣﻲ ﻫﻤﭽﻮﻥ ﻣﺆﺳﺴﻪ، ﺑﻨﻴﺎﺩ، باشگاه انديشه، مرکز مطالعات استراتژيک، انديشکده، اتاق فکر، ﻛﺎﺭﺧﺎﻧﻪ ﻣﻐﺰ، ﻣﺮﺍﮐﺰ ‫ﺳﻴﺎﺳﺖﮔﺬﺍﺭﻱ ﻭ ﺩﻳﮕﺮ ﺍﺳﺎﻣﻲ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﺮﺍﺟﻌﻪ ﺑﻪﻓﺮﺁﻳﻨﺪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎﻱ ﺁﻧﺎﻥ ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﺩﺭﻳﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻗﺎﻟﺐ اتاق فکر ‫ﻋﻤﻞ ﻣﻲﮐﻨﻨﺪ.
۲- وظايف اتاق هاي فکر
وظايف اتاق فكر شامل اصالت بخشيدن به روش در چگونگي فكر كردن، اعمال روش جمع انديشانه در جامعه فكري، تجميع دانايي هاي مختلف در پرتو افكار متناظر، بهره گيري از استراتژيست هاي فكر در سياست پژوهي و استفاده از خردمندي روشن انديشان است. كاركردهاي اتاق فكر چند جانبه است:
۱. ايده سازي، نظريه پردازي در زمينه سياست پژوهي و فرهنگ سازي فكر براي ايجاد تفاهم منطقي در جامعه فكري.
۲. تصميم سازي استراتژيك در سياستگذاري و اعمال مديريت علمي بر پايه نو انديشي.
۳. ارائه استراتژي مشخص براي شكل گيري سياست ها در قلمرو دولت، حكومت و جامعه سياسي.
۴. احياي منطق بنيادين فكر بر پايه فلسفه فكر براي تعامل افكار متناظر حكومتي.
۵. ارتقاي فرهنگ فكر در جامعه فكري براي احياي منطق علم و به وجود آوردن دانش بنيادين.
ﺑﺎﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻭﺳﻌﺖ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ اتاق فکر ها، ﻭﻇﺎﻳﻒ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺭﺍ ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﺑﺮﺍﻱ ﺁﻧﻬﺎ ﺫﮐﺮ ﻧﻤﻮﺩ ﮐﻪﺩﺭ ﺫﻳﻞ ﺑﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﺍﺯ ‫ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﺁﻧﻬﺎ ﺍﺷﺎﺭﻩ مي شود:
• ‫ﺳﻴﺎﺳﺖ ﭘﮋﻭﻫﻲ ﻳﺎﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﻱﭘﮋﻭﻫﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﺳﻴﺎﺳﺘﮕﺬﺍﺭﻱ ﻭ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﻱ ﭘﺮﺩﺍﺯﻱ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪﺍﻧﻪ
• ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻓﺮﺻﺖﻫﺎ ﻭ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎﻱ ﭘﻴﺶﺭﻭ ﻭ ﺍﺗﺼﺎﻝ ﺩﻧﻴﺎﻱ ﺳﻴﺎﺳﺘﮕﺬﺍﺭﻱ ﺭﺳﻤﻲ ﻭ ﺩﻧﻴﺎﻱ ﺁﺭﺍ ﻭﺍﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎﻱ نخبگان
• ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪﻱ ﺗﻄﺒﻴﻘﻲ ﺳﻴﺎﺳﺖﻫﺎ ﻭ ﺑﻮﻣﻲﺳﺎﺯﻱ ﺁﻧﻬﺎ
• ‫ﺁﻳﻨﺪﻩﭘﮋﻭﻫﻲ ﻭ ﺁﻳﻨﺪﻩ انديشي‫ﺑﺮﭘﺎﻳﻲ ﻧﺸﺴت هاي ﻓﻜﺮﻱ ﻭ ﺗﺮﻭﻳﺠﻲ
• ﺍﻳﻔﺎﻱ ﻧﻘﺶ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻳﮏ ﻣﺮﺟﻊ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻭ منتقد
از سوي ديگر مي توان گفت: كانون هاي تفكر دو وظيفه مشخص دارند.
يكي سياست پژوهي براي سياستگذاري در عرصه علم، سياست، دولت، حكومت، اجتماع و ديگر بررسي برنامه ها، سياست ها، كشف تهديدها، فرصت ها، دريافت توانايي و ضعف هاست.

اصول حاكم بر كانون هاي تفكر سه چيز است.

يكي دانش پژوهي كه هر فكر نو بنيادي بر شانه تجميع دانايي هاي روش مند قرار دارد.
ديگر فكر پژوهي كه دانش پژوهي بر جاي آن نمي نشيند.

سوم سياست پژوهي براي سياستگذاري است.
تجميع اين اصول موجب احياي فرهنگ فكر بر اساس منطق فكر مي شود و سپس كرسي فكر كه عصاره منطق بنيادين فكر است ضرورت مي يابد. به هر حال اتاق فكر و كانون هاي تفكر فكر نيستند، ولي ابزاري توانا براي احياي آن هستند. فكر چيزي است كه با كشف موانع فكرسازي و درك راهكارهاي فكر سازي و توسعه فكر به وجود مي آيد. پس فكر بنا به منطق خردمندي مشق هاي نوشته شده نيست، ولي سرمشق هاي نوشته شده است.
۳- ساختار سازماني
از گذشته هاي دور مديريت مراكز فكري (مطالعاتي، پژوهشي، انديشه‌اي) يكي از مهمترين چالش‌هاي پيش روي مديران و رهبران بوده است. مديريت افراد در اينگونه سازمان‌ها مصداق "مديريت" بر "مديريت‌ناپذير" است.

به طور کلي مديريت يك اتاق فکر نيازمند درك عميق انديشمندان و پژوهشگران مجموعه و توجه به مسايل ذيل است: ‬‬‬‬‬‬‬
۱. ساختار سازماني اتاق فکر بايد حتي الامکان تخت باشد نه عمودي. در يك محيط فكري سلسله‌مراتب بي‌معنا است و نبايد به انديشمندان دستور داد. علاوه براين همانطور که نمي توان براي يک هنرمند نقاش براي خلق يک شاهکار هنري برنامه زماني دقيق تعيين کرد مشابها نمي‌توان زمان بندي دقيقي براي انجام بسياري از امور فكري (بخصوص ايده‌هاي نو) تعيين كرد.
۲. ساختار سازماني مناسب براي يك اتاق فکر ساختار پروژه‌اي و ماتريسي است. هر گروه از پژوهشگران در گروه خود بر موضوعات موردنظر متمركز مي‌شوند.
۴- اتاق فکر و آموزش و پرورش
كرسي فكر عصاره اتاق فكر است. به عبارتي اتاق فكر زيرساختي آموزشي و پژوهشي دارد و به شكل دادن وضعي مي پردازد تا در تمام مدارس كشور كساني كه زمينه فكرسازي يا فكرشناسي را دارند از امكانات و فرصت هاي بايسته اي در به ثمر رساندن فكر خويش بهره مند شوند. اين شيوه تا پايان دبيرستان به صورت مستقل يا هم پا مي تواند ادامه مي يابد و پس از آن همان گونه كه دانش جويان و دانش پژوهان به دانشگاه مي روند، فكر سازان و فكرپژوهان نيز به انديشگاه خواهند رفت و به تناسب رشته فكري خويش در انديشكده اي به ادامه پژوهش فكري مي پردازند. البته ممكن است اين رويكرد مشكلاتي نيز به همراه داشته باشد. طبعاتدريس دانش به مراتب آسان تر از تدريس فكر (با رويكردهاي مختلف در رشته هاي گوناگون) خواهد بود چرا كه فكرسازان نادرند و در انديشگاه فكر تنها فكرسازان به تدريس مي پردازند. بديهي است كه چنين مشكلي كمتر در دانشگاه ها ديده مي شود.
بحث تاسيس «كرسي فكر» در مدارس و دانشگاه ها توسط برخي از انديشمندان به رياست جمهوري، وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و وزارت آموزش و پرورش پيشنهاد شده است و در اين راستا وزارت آموزش و پرورش و دانشگاههاي متعددي از وزارت علوم، تحقيقات و فناوري اقدام به ايجاد و فعال سازي کانون تفکر نموده اند.

 

تحلیلی از تجربه اتاق فکر استان فارس
با نظر به محور های در خواست شده :

۱ - ریاست دانشگاه شیراز و معاونین ایشان خصوصا معاون فرهنگی و مجموعه های مرتبط با دریافتن اهمیت تشکیل و حمایت از اتاق فکر تا کنون از حمایت های پرسنلی و تدارکاتی نسبت به اتاق فکر دریغ نکرده اند .
۲ – کارگروههای پنجگانه اتاق فکر استان فارس  بر محور اعضای هیات علمی دانشگاههای شیراز ، علوم پزشکی  و دانشگاههای استان فارس شکل گرفته است .از نخبگان بخش خصوصی به تناسب موضوعات و ماموریت های کارگروهی نظرات و تجربیات و پیشنهادهای آنها استفاده شده است .استقبال اساتید دانشگاه تا کنون بسیار مناسب بوده ، اما در مورد نخبگان بخش خصوصی نیاز به کار بیشتر وجود دارد .
۳ – تعامل زیر مجموعه های استانداری ( نه شخص استاندار ) تا کنون در مواردی که لازم بوده و درخواست شده مطلوب و مناسب و همدلانه بوده است ، اما هنوز جایگاه اتاق فکر علیرغم نامه نگاری های متعدد در این باب از جانب استانداری آنچنان  که باید دانسته نشده است و آنرا اتاقی در عرض دیگر اتاقهای فکری شکل گرفته در استان قلمداد می کنند .   
همکاری دیگر ادارات و نهادهای  استانی مانند محیط زیست ، صنعت و معدن و تجارت ،تعاون ،کارورفاه ،جهاد کشاورزی، اتاق بازرگانی ،اتاق صنایع ،بانکها  نیز بعضا خوب بوده است  و برخی (مانند اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی )همکاری ضعیفی دارند .
۴ – به نظر می رسد اتاق های فکر استانی می بایست با هویتی مستقل و مستقیما مرتبط با مرکز بررسی های استراتژیک ریاست جمهوری محل خاص خود را داشته باشند  و اگر به لحاظ کمبود بودجه و ... این موضوع مقدور نباشد جایگاه فعلی آنها در دانشگاه از دیگر ادارات و نهادها مناسب تر است .

 

 

۵-
الف- چالشها:
 
 
 
 
 
ب- پیشنهادها:
 
۱-    ضرورت تبیین و تقویت جایگاه اتاق فکر و تفهیم آن به مسئولان مملکتی در هر رده و سطح
۲-    تاکید بر ضرورت اخذ نظرات اتاق فکر استانها توسط استانداری ها در مسائل کلان منطقه ای- در راستای اخذ تصمیمات دانش محور- از جانب مدیریت کلان کشور

۲۰۱۵-۱۱-۲۴ ۰:۰۰ GMT-08:00 Fars Think Tank <farsthinktank@shirazu.ac.ir>:
 
۱ - ریاست دانشگاه شیراز و معاونین ایشان خصوصا معاون فرهنگی و مجموعه های مرتبط با دریافتن اهمیت تشکیل و حمایت از اتاق فکر تا کنون از حمایت های پرسنلی و تدارکاتی نسبت به اتاق فکر دریغ نکرده اند .
۲ – کارگروههای پنجگانه اتاق فکر استان فارس  بر محور اعضای هیات علمی دانشگاههای شیراز ، علوم پزشکی  و دانشگاههای استان فارس شکل گرفته است .از نخبگان بخش خصوصی به تناسب موضوعات و ماموریت های کارگروهی نظرات و تجربیات و پیشنهادهای آنها استفاده شده است .استقبال اساتید دانشگاه تا کنون بسیار مناسب بوده ، اما در مورد نخبگان بخش خصوصی نیاز به کار بیشتر وجود دارد .
۳ – تعامل زیر مجموعه های استانداری ( نه شخص استاندار ) تا کنون در مواردی که لازم بوده و درخواست شده مطلوب و مناسب و همدلانه بوده است ، اما هنوز جایگاه اتاق فکر علیرغم نامه نگاری های متعدد در این باب از جانب استانداری آنچنان  که باید داشته نشده است و آنرا اتاقی در عرض دیگر اتاقهای فکری شکل گرفته در استان قلمداد می کنند .   
دیگر ادارات و نهادهای  استانی مانند محیط زیست ، صنعت و معدن و تجارت ،تعاون ،کارورفاه ،جهاد کشاورزی، اتاق بازرگانی ،اتاق صنایع ،بانکها  نیز بعضا همکاری خوب و برخی ( اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی )همکاری ضعیفی دارند .
۴ – به نظر می رسد اتاق های فکر استانی می بایست با هویتی مستقل و مستقیما مرتبط با مرکز بررسی های استراتژیک ریاست جمهوری محل خاص خود را داشته باشند  و اگر به لحاظ کمبود بودجه و ... این موضوع مقدور نباشد جایگاه فعلی آنها در دانشگاه از دیگر ادارات و نهادها مناسب تر است .