مرکز مطالعات خشکسالی

Drought Research Center

پژوهش

جدول 1 - فهرست طرح های دانشجويي (پايان نامه) تصويب شده تا کنون

رديف

عنوان طرح

نام دانشجو

استاد راهنما

دانشگاه

رشته

مقطع تحصيلي

1

تعيين الگوي کشت در شرايط کمبود منابع آب با استفاده از بيلان کامل آب در خاک در کانال ارديبهشت سد درودزن

زهرا ربيعي

دکتر تورج هنر

شيراز

آبياري و زهکشي

کارشناسي ارشد

2

بررسي توزيع ناحيه اي- چرخشي آب در شبکه هاي آبياري در شرايط کمبود آب

حميد رضا ارادي

دکتر عاطفه پرورش ريزي

تهران -پرديس کرج

سازه هاي آبي

کارشناسي ارشد

3

بررسي سازگاري و تحمل به خشکي ارقام کلزا در اصفهان

محسن جعفرزاده

دکتر محمد مهدي مجيدي و دکتر آقا فخر ميرلوحي

صنعتي اصفهان

اصلاح نباتات

کارشناسي ارشد

4

ارزیابی تحمل خشکی در 15 رقم کلزا جداسازي و بررسي ويژگي هاي ژن عامل رونويسي MYC2 در يک رقم متحمل به خشکي کلزا

معصومه علي اکبري

دکتر هومن راضي

شيراز

اصلاح نباتات

کارشناسي ارشد

5

بررسي پاسخ دو رقم انجير به خشکي در شرايط درون شيشه اي

شادي حجتي

دکتر اختر شکافنده

شيراز

باغباني

کارشناسي ارشد

6

اثر دورهاي مختلف آبياري و شوري بر ويژگيهاي کمي و کيفي دو رقم گل مريم

مجيد بهادران

دکتر حسن صالحي

شيراز

باغباني- گياهان زينتي

کارشناسي ارشد

7

جداسازي ارتولوگ (های) ژن  ABF2  در کلزا  و بررسي ويژگي هاي مولکولي 

فاطمه آتشي شيرازي

دکتر هومن راضي

شيراز

بيوتکنولوژي

کارشناسي ارشد

8

فقر آبي کشاورزي: نقش دانش و تکنولوژي در بهبود آن

معصومه فروزاني

دکتر عزت اله کرمي و دکتر غلامحسين زماني

شيراز

ترويج کشاورزي

دکتری

9

بررسي روابط مبدا- مقصد در شرايط تنش خشکي آخر فصل در ارقام گندم در منطقه باجگاه

احسان بيژن زاده

دکتر يحيي امام

شيراز

زراعت

دکتری

10

بررسی غلظت های مختلف IBA و نوع قلمه بر توان ریشه دهی قلمه ساقه ارقام گیاه بیابانی کور Capparis Sp.

محمد باقر ميري

دکتر منصور تقوايي و دکتر حسين صادقي

شيراز

مديريت مناطق بياباني

کارشناسي ارشد

11

بررسي آنزيم  NADP-Malic در گندم دوروم در شرايط تنش شوري

پروانه امامي

دکتر هومن راضي

شيراز

اصلاح نباتات

کارشناسي ارشد

12

بررسی سامانه های مختلف خاکورزي حفاظتي به منظور کاشت گندم در بقاياي ذرت با مديريت آب

سعيد طاوسي

دکتر رامين جعفري

شيراز

مکانيک ماشين هاي کشاورزي

کارشناسي ارشد

13

اثر قارچ گلوموس اينتراراديسز و تنش رطوبتي بر صفات مورفولوژيک و برخي نشانگرهاي بيو شيميايي ارقام گندم

آرمين ساعد موچشي

دکتر بهرام حيدري

شيراز

اصلاح نباتات

کارشناسي ارشد

14

شناسايي و جداسازي دومين ايزوفرم رمزکننده پمپ پروتوني غشاي پلاسمايي از جنس Aeluropus

عطيه خسروي

دکتر عباس عالم زاده

شيراز

اصلاح نباتات

کارشناسي ارشد

15

تاثير آبياري تکميلي بر رشد انگور ديم در منطقه باجگاه

مرجان  داد بين

دکتر علي اکبر کامگار حقيقي

شيراز

آبياري و زهکشي

کارشناسي ارشد

16

مديريت و بهره برداري بهينه مصرف آب کشاورزي در شبکه آبياري و زهکشي دز

محسن احمدي بني

دکتر تورج هنر

شيراز

آبياري و زهکشي

کارشناسي ارشد

17

تعيين اثر آبياري قطره اي با آب هاي شور در گياه گوجه فرنگي و بررسي شيوه هاي مديريتي آبياري

ساغر فهندژ سعدي

دکتر مسعود نوشادي

شيراز

آبياري و زهکشي

کارشناسي ارشد

18

واکاوي کاربرد دستگاه آب شيرين کن در کشاورزي استان بوشهر: کاربرد روش چرخه زندگي

شبير کرمي

دکتر کرمي و دکتر زماني

شيراز

ترويج و آموزش کشاورزي

کارشناسي ارشد

19

ارزيابي سياست هاي مقابله با خشکسالي دولت در حمايت از جوامع عشايري استان فارس

ناهيد ميرزايي

دکتر منصور زيبايي

شيراز

اقتصاد کشاورزي

کارشناسي ارشد

20

پيامدهاي استفاده از فاضلاب تصفيه شده با سيستم آبياري ميکرو در خصوصيات کمي و کيفي کلم بروکلي

مصطفي رجبي سرخني

دکتر علي اصغر قائمي

شيراز

آبياري و زهکشي

کارشناسي ارشد

 

جدول 2 - فهرست طرح هاي مستقل تصويب شده تا کنون

رديف

عنوان طرح

مجری (مجریان)

دانشگاه

رشته

1

اثر کاربرد قارچ هاي ميکوريز آربوسکولار بر بهبود تحمل برخي ارقام متداول مرکبات استان فارس به تنش کم آبي

دکتر مهدي زارعي و دکتر عبدالمجيد رونقي

شيراز

خاکشناسي

2

بررسي اثر روش و جهت کشت ذرت در تيمارهاي مختلف  آبياري بر عملکرد و اجزاء آن

دکتر سيد مهدي نصيري

شيراز

ماشين آلات کشاورزي

3

برهمکنش شوري و خشکي بر رشد روناس

دکتر عليرضا سپاسخواه

شيراز

آبياري و زهکشي

4

برهمکنش کم آبياري و شوري بر رشد و عملکرد برنج

دکتر عليرضا سپاسخواه

شيراز

آبياري و زهکشي

5

برهمکنش زئوليت و کود نيتروژن بر محصول برنج در مزرعه

دکتر عليرضا سپاسخواه

شيراز

آبياري و زهکشي

6

کاربرد مدل بيلان آب خاک براي تخمين مقدار محصول ذرت در مقادير مختلف نيتروژن

دکتر عليرضا سپاسخواه

شيراز

آبياري و زهکشي

7

پيش بيني بارندگي سالانه براي مديريت زراعت ديم با سيستم شبکه عصبي مصنوعي

دکتر عليرضا سپاسخواه

شيراز

آبياري و زهکشي

8

بررسي اثر برهمکنش آبياري جويچه اي يک در ميان و سطوح مختلف نيتروژن بر کلزا و ذرت در مجموعه لايسيمترهاي کشت

دکتر عليرضا سپاسخواه

شيراز

آبياري و زهکشي

9

برهمکنش دور آبياري و عمق سطح ايستابي بر رشد و محصول برنج

دکتر عليرضا سپاسخواه

شيراز

آبياري و زهکشي

10

اثر کاربرد زئوليت در کاهش مصرف آب آبياري برنج

دکتر عليرضا سپاسخواه

شيراز

آبياري و زهکشي

11

برهمکنش شوري، خشکي و کود نيتروژن بر توليد ذرت

دکتر عليرضا سپاسخواه

شيراز

آبياري و زهکشي

12

برهمکنش شوري، خشکي و نحوه کشت کلزا بر توليد محصول آن

دکتر عليرضا سپاسخواه

شيراز

آبياري و زهکشي

13

تعيين ضرايب گياهي و تبخير- تعرق بالقوه گندم و ذرت با لايسيمتر وزني در زير سد درودزن

دکتر عليرضا سپاسخواه

شيراز

آبياري و زهکشي

14

تعيين ضرايب گياهي و تبخير- تعرق بالقوه چغندرقند با لايسيمتر وزني در زير سد درودزن

دکتر عليرضا سپاسخواه

شيراز

آبياري و زهکشي

15

اثر آبياري تکميلي و هرس بر رشد و محصول درختان انجير ديم استهبان در شرايط خشکسالي 

دکتر علي اکبر کامگار حقيقي و دکتر عليرضا سپاسخواه

شيراز

آبياري و زهکشي

16

برهمکنش اثرات آبیاری تکمیلی و کود پتاسيمی بر خصوصیات رویشی و زایشی درختان انجير ديم (رقم سبز)

دکتر تورج هنر، دکتر عليرضا سپاسخواه و دکتر علي اکبر کامگار حقيقي

شيراز

آبياري و زهکشي

17

بررسي اثر روش کشت در تيمارهاي مختلف آب آبياري بر عملکرد ذرت و اجزاء آن

دکتر سيد مهدي نصيري

شيراز

ماشين آلات کشاورزي

18

توليد لاين هاي متحمل به خشکي گندم با استفاده از ارزيابي صفات فيزيولوژيک و نشانگرهاي مولکولي مرتبط با مقاومت به تنش کم آبي

دکتر نورعلي دادخدايي و دکتر بهرام حيدري

شيراز

زراعت و اصلاح نباتات

19

بهنژادي و ارزيابي منابع ژنتيکي مقاوم به خشکي در انجير با استفاده از شاخص هاي فيزيولوژيکي و آناليزهاي مولکولي

دکتر مجيد راحمي

شيراز

فيزيولوژي و اصلاح درختان ميوه

20

اثر آبياري بخشي ريشه و انواع کود بر روابط آبي ، رشد، عملکرد و برخي ويژگي هاي کيفي انار رقم رباب ني ريز در شرايط مزرعه اي

دکتر عليرضا سپاسخواه

شيراز

آبياري و زهکشي


چندي از يافته هاي پژوهشي 

* تغيير در روش كشت محصولات زراعي موجب صرفه‏جويي در مصرف آب كشاورزي مي‏ شود

كشت ذرت در داخل جويچه به جاي كشت سنتي (روي پشته) موجب 20% صرفه‏جويي در مصرف آب مي‏ شود. اما فشردگي خاک کف جوي به علت فشار جويچه‏ سازها کاهش رشد طولي ريشه‏ ها را به دنبال دارد. همچنين روش هاي دفع علف هرز به صورت مکانيکي در روش توصيه شده براي مزارع وسيع با مشکل مواجه خواهد شد و تنها روش مبارزه، روش شيميايي مي‏باشد. براي اين منظور کارنده‏هاي مرسوم کشت روي پشته براي کشت در داخل جويچه تغيير داده شدند. بين عملکرد کارنده با شيار بازکن کاردي و با شيار بازکن تغييريافته براي کشت در جويچه تفاوتي وجود ندارد.

با مصرف آب به ميزان متداول در مزرعه، كشت كلزا در داخل جويچه محصول كلزا را 10 درصد افزايش مي‏دهد و با 11 درصد كاهش در مصرف آب، محصول كاهش نمي ‏يابد. كشت كلزا در داخل جويچه بازده مصرف آب را به طور ميانگين 10 درصد افزايش مي‏ دهد.

استفاده از سامانه حفاظتي (کشت مستقيم) به جاي کشت مرسوم با آبياري به ميزان 60 درصد نياز آب آبياري کامل موجب بيشترين بهره‏وري آب آبياري در کشت گندم در بقاياي ذرت مي ‏باشد.

 

* كاربرد آب لب شور در توليد محصولات زراعي

براي توليد گياه روناس آب آبياري با شوري 7 دسي زيمنس بر متر را مي‏ توان به کار برد.

با كشت كلزا در داخل جويچه مي‏ توان اثرات منفي كاربرد آب لب شور در مزرعه را كاهش داد.

در صورت كاربرد آب لب شور براي توليد ذرت بايستي مصرف كود نيتروژن را به نصف كاهش داد. در غير اين صورت موجب زيان اقتصادي و آلودگي آب‏هاي زيرزميني مي‏ شود.

آبياري متناوب برنج، اثر شوري آب آبياري بر کاهش محصول را بيش از 50 درصد کاهش مي‏ دهد.

شيوه مديريت آبياري قطره‏اي يک در ميان (آبياري يک بار با آب شور و بار ديگر با آب شيرين به طور نوبتي) از نظر تأثير بر شوري خاک و مقدار عملکرد محصول گوجه فرنگي در سطوح پايين شوري (2 و 0.68 دسي زيمنس بر متر) شيوه مديريتي مناسبي مي‏ باشد. شيوه مديريت نيم در ميان (نيمي از نياز آبي با آب شور و نيمي ديگر بلافاصله پس از نفوذ نيمه اول با آب شيرين صورت گيرد) از نظر تأثير بر شوري خاک، گرفتگي قطره چکان‏ها و مقدار عملکرد محصول در سطوح شوري بيش از چهار دسي زيمنس به عنوان شيوه مديريت مناسب در استفاده از آب شور معرفي مي ‏شود.

گل مريم را مي‏توان به عنوان يک گياه نيمه حساس به شرايط تنش شوري و خشکي دانست. بنابراين سطح بهينه شوري آب براي کشت و کار اين گل بريدني کمتر از 2 دسي زيمنس بر متر است و آبياري با شوري 0.7 دسي زيمنس بر متر با دور آبياري 6 روز يک بار قابل توصيه است. رقم دزفولي نسبت به رقم محلاتي به شرايط تنش شوري و خشکي سازگاري بهتري دارد.

 

* برهمكنش عمق آب زيرزميني و كم‏ آبياري برنج

در شرايط آب و هوايي نيمه مرطوب با عمق سطح ايستابي 3.0 متري مي توان با آبياري متناوب برنج با دور 4 روزه (با كاهش مصرف آب آبياري به ميزان 50 درصد ) محصولي برابر آبياري غرقابي توليد کرد.

 

* آبياري تكميلي در صورت وقوع خشكسالي

در انجيرستان‏ هاي ديم شهرستان استهبان استان فارس «توصيه باغداران هم‏ قطار» و «شيب زمين» رابطه مثبت و معني داري با پذيرش و اجراي آبياري تکميلي داشته است. سطح تحصيلات باغداران اين منطقه تأثيري در پذيرش يا رد آبياري تکميلي نداشته است. مهمترين دلايل عدم انجام آبياري تکميلي در مناطق مختلف استهبان مي توان به موارد زير اشاره نمود:

1- کمبود آب

2- نبود زيرساخت مناسب (جاده) انتقال آب و حمل و نقل

3- کمبود و نداشتن امکانات مالي و اعتبارات 

4- ريزش برگ و خشک شدن درخت

5- نبودن تانکر آب، 6- هزينه آب

7- ناهمواري و شيب نامساعد زمين

8- نداشتن وقت و نيروي کار کافي

9- نبود ادوات کشاورزي

10- نبود سوخت 

11- کيفيت نامناسب خاک و آب

از آنجايي که يکي از ويژگي‏هاي مهم به کار گيرندگان آبياري تکميلي، دسترسي کافي به منابع مالي مي‏ باشد توصيه مي‏ گردد از محل کمک‏هاي مالي بلا عوض خشکسالي و يا وام‏هاي کشاورزي از جمله وام خشکسالي، اعتباراتي در اختيار انجيرکاران قرار گيرد تا توانايي خريد آب و به کارگيري در مواقع خشکسالي داشته باشند. آموزش‏هاي توجيهي در خصوص به کار گيري آبياري تکميلي در شرح خدمات کارشناسان ترويج منطقه فهرست گردد.

تحليل توزيع بارندگي و توليد انجير ديم در منطقه استهبان استان فارس نشان داد كه مناسب‏ترين زمان آبياري تكميلي انجير ديم در اين منطقه اسفند ماه مي‏ باشد.

در مورد انگور ديم در منطقه باجگاه استان فارس آبياري تکميلي سبب افزايش پتانسيل آب، تبخير - تعرق و رشد بيشتر ريشه‌ها مي‏شود. ريشه‌هاي سطحي از نظر دسترسي به آب در موقعيت بهتري قرار دارند. آبياري تکميلي در فروردين ماه، با در نظر گرفتن اينکه با زمان توليد چوب ثانويه بهاره همزمان بوده است پيشنهاد مي‏ گردد. در مواجه با خشکسالي براي انگور ديم آبياري تکميلي بايد در همان سال اول خشکسالي انجام شود، در غير اين صورت آثار و آسيب‏ هاي وارده به گياه در سال‏هاي بعد نيز مشاهده مي‏ شود حتي اگر در سال‏هاي بعد آبياري انجام شود آسيب‏ هاي وارده به گياه را جبران نمي‏ کند.

در مورد انجیر دیم (رقم سبز) در شهرستان استهبان استان فارس می‏توان برای حفظ درختان، کاربرد آبیاری تکمیلی را بخصوص در مجموع ماه های اسفند و اردیبهشت که موجب بهبود خصوصیات مورفولوژیکی شده است در منطقه توصیه کرد. کود پتاسیم باعث بهبود مقاومت درختان شده است و محلول پاشی کود پتاسیم در مجموع نتایج مناسبتری بر روی درختان و محصول آنها نسبت به استفاده خاکی از کود، داشته است. همچنین برای بهبود کیفیت میوه، آبیاری تکمیلی در مرداد می‏تواند مفید باشد.

در مورد انجیر دیم (رقم سبز) در شهرستان استهبان استان فارس دمای سطح برگ شاخص خوبی برای تعیین اثر خشکسالی نیست. که شاید به علت عدم حساسیت مناسب دستگاه و یا به علت ضخامت زیاد برگ‏های انجیر باشد. می‏توان برای حفظ درختان، کاربرد آبیاری تکمیلی به مقدار 750 لیتر بخصوص در ماه‏های اسفند و مجموع اسفند و اردیبهشت (جمعاً 1500 لیتر) را که موجب بهبود خصوصیات مورفولوژیکی شده است را در منطقه توصیه کرد. همچنین برای بهبود کیفیت میوه، آبیاری در مرداد می‏تواند مفید باشد. از نظر هرس، هرس شدید شاخه جانبی و سپس متوسط شاخه جانبی (شاهد)، دارای میوه‏هایی با کیفیت بهتر از سایر تیمارها (از نظر رنگ میوه) بودند.

 

* تغيير روش آبياري سطحي

با آبياري جويچه ‏اي يک در ميان متغير براي کشت کلزا و کاربرد 200 کيلوگرم کود نيتروژن در هکتار در مصرف آب آبياري بيست و پنج درصد صرفه‏ جويي مي‏ شود.

 

* کاربرد پساب تصفيه شده شهري در توليد محصولات زراعي

کاربرد ترکيبي از پساب تصفيه شده، آب چاه و کود شيميايي و همچنين ترکيبي از پساب تصفيه شده و آب چاه براي آبياري، روي کاهش کيفيت محصول کلم بروکلي تأثير قابل توجهي ندارند.

 

* پيش بيني بارندگي سالانه براي مديريت زراعت ديم با سيستم شبکه عصبي مصنوعي

با توجه به اينکه بارش‏ هاي مربوط به نواحي غرب، جنوب غربی و جنوب ايران که شامل استان‏ هاي آذربايجان غربي، همدان، کرمانشاه، کردستان، لرستان، ايلام، کهکيلويه و بوير احمد، چهارمحال و بختياري، خوزستان و فارس مي‏ شود بيشتر از نوع مديترانه ‏اي هستند، يک شبکه عصبي بهينه جهت پيش‏ بيني ميزان بارش سالانه براي کل اين منطقه معرفي شد. ورودي‏ هاي مناسب جهت پيش‏بيني ميزان بارش سالانه براي کل منطقه غرب، جنوب‏غربي و جنوب ايران دو پارامتر و متوسط طولاني مدت بارش در هر ايستگاه مي‏باشد و بهتر است براي تخمين ميزان بارش سالانه از شبکه عصبي با ساختار 1-10-6-6-2 و الگوريتم آموزش لونبرگ- مارکوآرت و تابع محرک لوگ سيگموئيد استفاده شود.

 

* کاربرد زئوليت در توليد محصولات زراعي

در شرايط بالا بودن سطح ايستابي در شاليزارها و با توجه به تأثير زئوليت بر کاهش ميزان آب مورد نياز آبياري و کاهش آلودگي نيتراتي آب زير زميني، در شرايط بحران و محدوديت منابع آب در منطقه پژوهش كاربرد زئوليت در توليد محصول برنج قابل توصيه است. با توجه به نتايج حاصل از پژوهش حاضر، مي‌توان تيمار کاربرد 4 يا 8 تن در هکتار زئوليت و 80 کيلوگرم در هکتار نيتروژن را پيشنهاد نمود

کاربرد 4 تا 12 گرم زئوليت بر کيلوگرم خاک  باعث افزايش کمي در محصول دانه، بهبود کارايي آب و شاخص برداشت برنج رقم قصر الدشتي در منطقه کوشکک استان فارس ‏شد. وجود زئوليت در لايه سطحي خاک باعث کاهش عرض ترک، عمق ترک و سطح ترک در واحد سطح خاک شده و مخلوط شدن زئوليت با خاک باعث کاهش کل طول ترک در واحد سطح خاک گرديده است. اثر آبياري متناوب برنج بر محصول به عمق سطح ايستابي بستگي زيادي دارد. بنابراين توصيه مي‏گردد که کشت برنج در مناطقي با سطح ايستابي نزديک به سطح زمين انجام شود، تا سطح ايستابي با کمک به رطوبت مورد نياز گياه، کاهش نفوذ عمقي و شستشوي املاح و کود، باعث افزايش محصول دانه و کارايي کاربرد آب آبياري گردد. ضمناً توجه به شرايط دمايي مناسب و عدم تنش دمایی براي محصول قابل قبول ضروري مي‏باشد. در شرايط جوي مناسب و عمق سطح ايستابي کم، آبياري متناوب يک روز در ميان مي‏تواند توليد محصول قابل قبولي داشته باشد.

 

* کاربرد مدل‏ها در تخمين ميزان محصول در شرايط مختلف ميزان آبياري

يک مدل به زبان ويژوال بيسيک جهت شبيه‏ سازي عمحصول دانه گياه ذرت و ماده خشک آن به صورت روزانه تحت مديريت‏ هاي مختلف کاربرد آب و کود نيتروژن نوشته شده است. در اين مدل عمق ريشه گياه به چهار لايه با ضخامت‏ هاي برابر تقسيم شده و از معادله ساده بيلان حجمي آب در لايه‏هاي مختلف خاک جهت شبيه‏ سازي بيلان آب خاک استفاده شد که در آن تفاوت بين مقدار رطوبت در ظرفيت زراعي و نقطه پژمردگي به عنوان ظرفيت آب خاک فرض شده و مازاد آن فرونشت عمقي در نظر گرفته شده است. با استفاده از معادله بيلان آب خاک، رطوبت در هر لايه از عمق ريشه محاسبه شد. در اين مدل محاسبه تبخير- تعرق گياه مرجع با سه روش پنمن - فائو، پنمن - مانتيث و هارگريوز- ساماني که توسط رزاقي 1385 براي منطقه باجگاه اصلاح گرديد گنجانده شده و با استفاده از ضريب گياهي که تابع از درجه - روز تجمعي است و اعمال ضريب تنش آبي خاک تبخير- تعرق واقعي گياه محاسبه ‏شد. شاخص سطح برگ به صورت تابعي از تبخير- تعرق واقعي گياه تعيين گرديد. پس از آن با استفاده از نسبت تبخير به تبخير- تعرق واقعي گياه که وابسته به شاخص سطح برگ است مقدار تبخير از سطح خاک و تعرق از گياه تعيين شد. در اين مدل ماده خشک گياهي وابسته به مقدار تعرق و کمبود فشار بخار هوا تعريف شده و با استفاده از ماده خشک و شاخص برداشت محصول، ميزان محصول دانه ذرت تخمين زده شده است. بررسي آماري مقادير شبيه‏سازي شده در برابر اندازه‏ گيري شده براي اغلب پارامترها نشان داد که در سطح احتمال 95%، آزمون آماري F اختلاف معني‏ داري نشان نداد. واسنجي مدل با داده‏ هاي مستقل نشان داد که معادلات به کار رفته در مدل براي تخمين شاخص سطح برگ، تبخير از سطح خاک، تعرق، شاخص برداشت محصول، ماده خشک گياهي و محصول دانه ذرت، از کارايي خوبي برخوردار مي‏ باشند. مدل هدف نهايي را که تخمين مقدار محصول گياه ذرت در شرايط استفاده از مقادير مختلف آب آبياري و نيتروژن کاربردي است، به خوبي برآورده کرده است و از آنجا که مدل استفاده شده در اين تحقيق به صورت کاربر پسند نوشته شده، بنابراين کاربرد آن بسيار ساده است و همين مطلب بر کارايي مدل مذکور مي‏ افزايد

 

* تعيين ضريب گياهي و تبخير - تعرق استاندارد گياه به منظور تعيين نياز آبي

در منطقه کوشکک استان فارس ضريب گياهي تک‏گانه مطابق با مراحل ابتدايي، مرحله رشد مياني و انتهاي مرحله پاياني رشد، برای ذرت در سال دوم 0.35، 1.36 و 0.25 بوده و اين ضرايب برای گندم در سال اول به ترتيب به مقدار 0.62 ، 1.31 و 0.25 و در سال دوم به مقدار 0.55، 1.32 و 0.24 بدست آمدند. ضريب گياهي پايه مطابق با اين مراحل نيز در سال دوم کشت ذرت 0.07 ، 1.12 و 0.13 بوده و برای گندم مقدار اين ضرايب در سال اول به ترتيب 0.20 ، 1.16 و 0.15 و در سال دوم به مقدار 0.15 ، 1.12 و 0.12 بدست آمده است. میانگین حداکثر مقدار تبخیر- تعرق ذرت در 49 و 50 روز پس از اولین آبیاری و به مقدار 13 میلی‏متر در روز بوده است و مقدار تبخیر- تعرق فصلی آن نیز به مقدار 1136 میلی‏متر بدست آمده است. حداکثر شدت تبخیر- تعرق گیاه ذرت در دوره‏ ماهانه برابر 12.8 میلی‏متر بر روز است. در نخستین کشت گندم میانگین حداکثر مقدار تبخیر- تعرق گیاه در 198 روز پس از خاکاب گندم رخ داده که به مقدار 12.4 میلی‏متر در روز و در دومین کشت آن نیز پس از 189 روز به مقدار 12.9 میلی‏متر بر روز بوده است. مجموع تبخیر- تعرق فصلی گندم در سال اول 1134 میلی‏متر و در سال دوم به دلیل کاهش دوره رشد گندم و تفاوت در شرایط جوی به مقدار 966 میلی‏متر تعیین گردیده است. حداکثر شدت تبخیر- تعرق گندم در دوره‏های ماهانه در سال 87-86 به مقدار 12 میلی‏متر بر روز و در دومین کشت گندم به 10.6 میلی‏متر بدست آمده است.

 

* ارائه برنامه‌ريزي بلندمدت کم‌آبي در شبکه‌هاي آبياري

در شرايط کمبود آب در شبکه توزيع، الگوي بهره‏ برداري ناحيه‏ اي - گردشي پيشنهاد مي‏ شود. در الگوي ناحيه‏ اي - گردشي که هر ناحيه از شبکه را به طور مجزا و غير همزمان با ديگر نواحي، آبياري مي‏ کند. بر خلاف الگوي آبياري يکنواخت، آبگيرها در زمان‌هاي مشخصي از ماه مورد نظر و با ظرفيت دبي طراحي خود آبگيري مي‏ کنند و لذا تمامي سازه‌هاي پايين دست آبگيرها در شرايط طراحي خود عمل مي‏ کنند و نيازي به بهره برداري غيراصولي از شبکه يا پمپاژ آب از کانال نيست.

کم‏ آبياري با افزايش سطح زيرکشت سبب افزايش درآمد و بهره‏ وري آب مي‏ شود و استفاده از استراتژي کم‏ آبياري يکسان در کل دوره رشد نسبت به کم‏ آبياري متغير در دوره‏ هاي رشد سود خالص بيشتري دارد و علاوه بر آن به لحاظ اجرايي کاربردي تر از اجراي کم‏آبياري متغير در دوره‏ هاي رشد مختلف مي‏ باشد.

افزايش آب بها و همچنين وقوع خشکسالي سبب تغيير نمودن الگوي کشت و انتخاب گياهاني با ارزش اقتصادي بالا و همچنين اعمال درصدهاي بيشتر کم‏آبياري در دوره‏ هاي مختلف رشد مي‏ شود. در اين شرايط لحاظ نمودن کم‏ آبياري در دوره‏ هاي مختلف رشد به جاي کل دوره رشد توصيه مي‏ شود.

 

* سياست‏ هاي مقابله با خشکسالي

تأثير سياست خريد تضميني دام بر کاهش تعداد دام زاياي عرضه شده به بازار جهت تأمين نقدينگي براي خريد علوفه به مراتع بيش از سياست تأمين علوفه ارزان قيمت است. اما تاثير سياست خريد تضميني دام بر هزينه ي خريد علوفه در خشکسالي کمتر از تاثير سياست تأمين علوفه ارزان قيمت بر هزينه خريد علوفه در خشکسالي و تعداد دام زاياي عرضه شده، به مراتب بيش از دو سياست تأمين علوفه ارزان قيمت و خريد تضميني دام است. بيمه گوسفند و بز به صورت فعلي نيز داراي مزاياي قابل توجهي است و اجراي آن به‏طور قطع و يقين به نفع عشاير خواهد بود. بيمه درآمد، گزينه مناسبي براي مقابله با خشکسالي است. هر چند برآورد در بيمه درآمد براي مقابله خشکسالي مشکل است اما بکارگيري مدل‏ هايي شبيه مدل برنامه‏ ريزي تصادفي دو مرحله‏ اي مي‏ تواند در تخمين خسارت کمک شاياني نمايد. به ‏عنوان مثال بهره‏ برداران بايد معادل تفاوت هزينه‏ي خريد علوفه در سال خشک و معمولي‏، بابت بيمه درآمد، غرامت دريافت دارند.

بکارگيري دستگاه آب شيرين کن موجب وارد آمدن خسارت زيست محيطي کمتري در مقايسه با بهره‏ گيري از آب چاه براي آبياري از آب چاه براي آبياري مزرعه مي گردد. حتي در حالت بدون يارانه، بازگشت سرمايه راه‌اندازي دستگاه آب‌ شيرين کن در كوتاه‌مدت امكان‌پذير خواهد بود.

شاخص فقر آبي کشاورزي مي‏ تواند در شناخت، تدوين برنامه و سياست‏ هاي مقابله با بحران آب ابزاري کارآمد باشد. مقدار شاخص فقر آبي کشاورزي براي کشاورزان شهرستان مرودشت استان فارس در زير حد متوسط (کمتر از 50) است. بدين معنا که کشاورزان از نظر وضعيت آب کشاورزي داراي وضعيت نسبتاً نامساعدي مي باشند. تحليل اجزاي شاخص نشان داد که مقدار «منابع آب سطحي و زيرزميني» در کل شهرستان در سطح بسيار پاييني است. در زمان انجام اين مطالعه «دسترسي به منابع آب» و «عوامل زيست محيطي تأثيرگذار بر کميت و کيفيت منابع آبي» در حد مناسب بودند. کشاورزان مورد مطالعه از نظر« نحوه مصرف منابع آب» و «ظرفيت هاي انساني، تکنولوژيکي، مالي و اجتماعي براي استفاده بهينه از منابع آب موجود» ضعف‏ هايي دارند.

 

* تغييرات ژنتيکي، اثر قارچ‏ ها و نوع ارقام در مقاومت به خشکي گياهان زراعي و باغي

ژن مقاومت به شوری و خشکی از گونه بیابانی A. littoralis از جنس Aeluropus ازخويشاوندان وحشي نزدیک گندم شناسایی و جداسازی شده است و تصمیم بر این است که در آینده به گندم منتقل گردد و گندم‏ های متحمل انتخاب و معرفی گردد.

در مناطق خشک و نیمه خشک (مانند استان فارس) که دوره پر شدن دانه با افزایش دما و تنش خشکی خاک مصادف است، كشاورزان مي‏توانند با اعمال دور آبياري ده روزه و بر اساس 75% آب قابل استفاده (تنش ملایم)، بعد از مرحله غلاف رفتن در ارقام «پیشتاز» و «سیستان» گندم كه كارآيي بالايي در انتقال مجدد مواد پرورده در شرايط تنش خشكي دارند به عملكرد مطلوب دست يابند. مسن شدن برگ‏ ها در بوته‏ ها بعد از گل دهی از راه افزایش کارآیی انتقال مجدد مواد پرورده از برگ‏ ها، ساقه‏ ها و میان گره‏ ها می‏ تواند استراتژی مناسبی برای مصرف کمتر و بهینه آب در این مناطق باشد.

رقم‏هاي Karun و زرفام کلزا به ترتيب متحمل‏ ترين و حساس‏ ترين رقم‏ ها به تنش خشکي در منطقه باجگاه استان فارس هستند. يک قطعه 962 جفت بازي از BnMYC2 از رقم Karun جداسازي و توالي‏ يابي شده است. اين قطعه همانندي بالايي را با ژن MYC2 آرابيدوپسيس نشان می‏ دهد. بررسي بيان، افزايش بيان ژن BnMYC2 توسط تنش خشکي را نشان داد. درحالي که بيان BnMYC2 در رقم متحمل يعني Karun شش برابر افزايش داشت، در رقم حساس يعني زرفام اين افزايش بيان تنها سه برابر بود. شايد اين ژن در تحمل به خشکي دخيل باشد.

در منطقه اصفهان رقم Nk fair متحمل‏ ترین و رقم Rpc 2023 حساس‏ ترین رقم کلزا به شرایط تنش خشکی می‏ باشند. بنابراین ارقام Nk Fair وNk Bravour براي کشت تحت شرايط تنش خشکي معرفي می‏ شوند، زيرا اين ارقام داراي پتانسيل عملکرد بالا و حساسيت کمتر به تنش خشکي مي­ باشند.

رقم انجیر «سیاه» نسبت به رقم «سبز» از قدرت رشد بیشتری برخوردار است ولی در شرایط تنش، شدت محدود شدن رشد آن بیش از رقم «سبز» می باشد. به این ترتیب توصیه می شود که در کشت های دیم، از رقم «سبز» استفاده گردد.

تلقيح قارچ در خاک ریشه تأثير مثبتي بر مقاومت به خشکي و همچنين عملکرد ارقام گیاهی دارد و باعث افزايش صفات بيوشيميايي و زراعی می‏ شود. به طور کلی رقم گندم آذر 2 مقاوم به خشکي و بیشتر تحت تأثیر مثبت قارچ قرار گرفته و رقم شيراز حساس به خشکي و کمتر تحت تأثیر قرار گرفته است. به طور کلی اثر تلقیح قارچ بر افزایش مقاومت ارقام گندم به خشکی مثبت بود و مي‏ توان با اجراي برنامه‏ هاي به‏نژادي در جهت افزايش اين صفات تا حد زيادي از تأثيرات مخرب خشکي بر رشد و عملکرد گندم جلوگيري کرد.

قارچ‏ های میکوریزی مایه ‏زنی شده با گیاه، به طور معنی‏ داری درصد کلنیزاسیون ریشه را افزایش اما تنش خشکی درصد کلنیزاسیون ریشه را کاهش داد. درصد کلنیزاسیون ریشه پایه‌های رافلمون و نارنج با قارچ گلوموس موسه‌ای بالاتر از قارچ گلوموس ورسیفرم می‏ باشد. در پایه‌های نارنج و رافلمون مایه‏ زنی شده با قارچ میکوریزی با افزایش تنش خشکی درصد کلنیزاسیون ریشه کاهش می‏ یابد. از لحاظ مقاومت به خشکی می‌توان پایه رافلمون را به عنوان پایه برتر در این پژوهش معرفی نمود. در صورتیکه علاوه بر مقاومت به خشکی، کیفیت میوه نیز مد نظر باشد، در این صورت درختان با پایه نارنج نسبت به پایه رافلمون برتری دارند.

در ميان ژن‏ هاي شناسايي شده القا پذير به وسيله تنش خشكي به عنوان ژن‏ هاي كانديد براي مهندسي ژنتيك تحمل به تنش خشكي، تعدادي ژن‏ هاي تنظيمي مانند عوامل رونويسي وجود دارند كه از مهم‏ترين آنها مي‏توان به خانواده AREBها ياABF ها از عوامل رونويسي كه به توالي‏هاي عملگر سيس ABRE متصل مي‏ شوند، اشاره كرد. ژن ABF2) AREB1) يك عامل رونويسي كليدي در مسير وابسته به هورمون اسيد آبسيزيك در گياه آرابيدوپسيس مي‏ باشد كه بيان آن در شرايط تنش خشکی افزايش يافته و منجر به افزايش تحمل به تنش خشكي در آرابيدوپسيس مي‏ شود. مقایسه بیان ژن ABF2 در شرایط بدون تنش و تنش خشکی در کلزا نسبت به تنش خشکی نشان داد كه ژن ABF2 در کلزا در شرايط بدون تنش، بیان ضعیف و در شرایط اعمال تنش، افزایش بیان دارد که دلیل بر امکان استفاده از ژن  BnABF2 در آزمایش‏ های تکمیلی به منظور بررسی نقش این ژن در تحمل تنش خشکی می‏ باشد. بررسي تغییرات بيان ژن  ABF2 در شرايط اعمال تنش خشکی نشان داد بيشترين ميزان بيان در 48 ساعت تنش رطوبتي، تقریبا 4 برابر كمترين ميزان بيان در شرایط بدون تنش مي‏ باشد.

نتایج ارزیابی تغییرات آنزیم NADP-Malic، سدیم، پتاسیم و پرولین در پاسخ به تنش شوری در گندم دوروم (Triticum durum) نشان داد که AD18 متحمل‏ترین ژنوتیپ به شوری و AD14 حساس‏ترین ژنوتیپ به شوری بود. رابطه منفی معنی‏داری بین مقدار پرولین و شاخص تحمل GMP وجود دارد، اما همبستگی معنی‏داری میان شاخص‏های کمی تحمل به تنش و درصد تغییرات یونی و بیوشیمیایی مشاهده نشد. فعالیت آنزیم NADP-Malic به نوعی انعکاسی از بیان ژن رمزکننده آن است. یکی از راهکارها برای بررسی دقیق‌تر نقش این آنزیم در پاسخ به تنش شوری و نقش احتمالی آن در تحمل شوری، ارزیابی تغییرات بیان ژن رمزکننده آن در شرایط تنش شوری در ژنوتیپ‏های حساس و متحمل به شوری می‏باشد. يك قطعه به طول bp 717 از cDNA ژن رمزكننده‏ي آنزيم NADP-Malic در رقم ياواروس جداسازي و توالي‏يابي شد. توالي مذكور با توالي ژن NADP-ME در گندم نان كاملاً يكسان و توالي اسيدآمينه‏ي پيش‏بيني شده براي آن، داراي دو ناحيه عملکردي مرتبط با فعالیت آنزيم ماليك بود.

چهار رقم انجیر (’دیم دهدز‘،’سبز استهبان‘،’سیاه‘ و ’شاه به دو دسته خیلی متحمل (دیم دهدز و سبز استهبان) و خیلی حساس (سیاه و شاه انجیر) غربال شدند. متحمل‏ترین رقم "دیم دهدز" بود و پس از آن رقم سبز استهبان از تحمل نسبی برخوردار بود. سپس رقم سیاه در این رتبه بندی قرار داشت و رقم شاه انجیر حساس‏ترین رقم مورد مطالعه بود. ژنوتیپ‏ های برانجیر شاه انجیری و خرمایی به عنوان متحمل ترین گیاهان نسبت به تنش خشکی شناسایی و معرفی شدند. در بین دورگه های مورد بررسی نیز دورگه‏ های 1 (پوزدنبالی × سیاه)، 7 (خرمایی × شاه انجیر)، 8 (خرمایی × سبز)، و 9 (شاه انجیری × سیاه) به عنوان گیاهان متحمل به خشکی معرفی شدند. پژوهش های بیشتر برای ارزیابی تحمل این گیاهان در شرایط مزرعه و به عنوان پایه الزامی است. نتایج آزمایش ارزیابی تنوع ژنتیکی ارقام و ژنوتیپ‏ های انجیر نشان دهنده وجود تنوع ژنتیکی گسترده در انجیرهای استان فارس بود. نتایج این پژوهش نشان داد با استفاده از آغازگرهای مورد استفاده امکان غربال توده‏ های انجیر در سطح وسیع وجود دارد. همچنین مشخص گردید با توجه به اینکه گیاهان متحمل به خشکی در دندروگرام حاصل تقریبا در کنار هم قرار می گیرند، امکان غربال تحمل به خشکی در انجیر با استفاده از نشانگرهای DNA وجود دارد. در این راستا بایستی پژوهش‏ های بیشتری با استفاده از نشانگرهای بیشتری انجام شود.

 

* تغيير محيط کشت، نوع قلمه و کاربرد مواد تنظيم کننده رشد براي گياه بياباني کور

محيط کشت مخلوط ماسه بادي و پرلايت براي رشد گياه بياباني کور که در مراحل اوليه رشد نسبت به تنش شديد خشکي و شوري بسيار حساس است، توصيه مي‏ شود. قلمه بدون کلروفيل کور با توجه داشتن مواد ذخيره‏اي بيشتر و نداشتن برگ و تبخير تعرق کمتر نسبت به قلمه‏ هاي برگدار درصد موفقيت بسيار بالاتري دارند. مواد تنظيم کننده رشد (IBA) نقش بسيار مؤثري در توليد ريشه زايي گياه سخت ريشه زاي کور دارد

 

 

لطفا نظرات وپیشنهادات خود را به webadmin@shirazu.ac.ir ارسال نمایید.
دانشگاه شیراز - شیراز، ایران، ۱۳۹۴
طراحی و اجرا: بخش مهندسی و علوم کامپیوتر و فناوری اطلاعات،دانشگاه شیراز